ଅଗ୍ରେସରଃ ସମଭଵଦ୍ଦୁର୍ଗମୋ ଵାହିନୀପତିଃ । ଶକ୍ତିଭିଃ ସହ ଯୁଦ୍ଧଂ ଚ ଚକାର ପ୍ରଥମଂ ରିପୁଃ
ଦୁର୍ଗମ ନାମକ ବଳାଧ୍ୟକ୍ଷ ସେନାର ଆଗରେ ଆସିଲେ। ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରଥମ ଥର ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ମହଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ସମଭଵଦ୍ଯତ୍ରାଭୂଦ୍ରକ୍ତଵାହିନୀ । ଅକ୍ଷୌହିଣ୍ଯସ୍ତୁ ତାଃ ସର୍ଵା ଵିନଷ୍ଟା ଦଶଭିର୍ଦିନୈଃ
ସେଠାରେ ଭୟାନକ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ରକ୍ତର ନଦୀ ବହୁଥିଲା। ସେହି ସମସ୍ତ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ଦଶ ଦିନରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲା।
ତତ ଏକାଦଶେ ପ୍ରାପ୍ତେ ଦିନେ ପରମଦାରୁଣେ । ରକ୍ତମାଲ୍ଯାମ୍ବରଧରୋ ରକ୍ତଗନ୍ଧାନୁଲେପନଃ
ତାପରେ ଏଗାରସ ଦିନରେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଦିନରେ, ସେ ଲାଲ ମାଳା, ଲାଲ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଲାଲ ଚନ୍ଦନ ଲେପି ଦେଖାଦେଲେ।
କୃତ୍ଵୋତ୍ସଵଂ ମହାନ୍ତଂ ତୁ ଯୁଦ୍ଧାଯ ରଥସଂସ୍ଥିତଃ । ସଂରମ୍ଭେଣୈଵ ମହତା ଶକ୍ତୀଃ ସର୍ଵା ଵିଜିତ୍ଯ ଚ
ବଡ଼ ଉତ୍ସବ କରି, ସେ ରଥରେ ଚଢ଼ି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଯାଇଲେ। ବଡ଼ କ୍ରୋଧରେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ଜିତିଲେ।
ମହାଦେଵୀରଥାଗ୍ରେ ତୁ ସ୍ଵରଥଂ ସଂନ୍ଯଵେଶଯତ୍ । ତତୋଽଭଵନ୍ମହଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଦେଵ୍ଯା ଦୈତ୍ଯସ୍ଯ ଚୋଭଯୋଃ
ମହାଦେବୀଙ୍କ ରଥର ସାମ୍ନାରେ ନିଜ ରଥକୁ ରଖିଲେ। ତାପରେ ଦେବୀ ଓ ଦେୟ୍ତ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ପ୍ରହରଦ୍ଵଯପର୍ଯନ୍ତଂ ହୃଦଯତ୍ରାସକାରକମ୍ । ତତଃ ପଞ୍ଚଦଶାତ୍ଯୁଗ୍ରବାଣାନ୍ଦେଵୀ ମୁମୋଚ ହ
ଦୁଇ ପ୍ରହର ଯାଏଁ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ହୃଦୟକୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିଲା। ତାପରେ ଦେବୀ ପନ୍ଦରଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ।
ଚତୁର୍ଭିଶ୍ଚତୁରୋ ଵାହାନ୍ବାଣେନୈକେନ ସାରଥିମ୍ । ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ନେତ୍ରେ ଭୁଜୌ ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ଧ୍ଵଜମେକେନ ପତ୍ରିଣା
ଚାରିଟି ବାଣରେ ସେ ତାଙ୍କର ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ାକୁ ଘାତ କଲେ, ଗୋଟିଏ ବାଣରେ ସାରଥିକୁ, ଦୁଇଟି ବାଣରେ ଦୁଇଟି ଆଖିକୁ, ଦୁଇଟି ବାଣରେ ଦୁଇଟି ବାହୁକୁ ଏବଂ ଗୋଟିଏ ବାଣରେ ଧ୍ୱଜକୁ ଘାତ କଲେ।
ପଞ୍ଚଭିର୍ହୃଦଯଂ ତସ୍ଯ ଵିଵ୍ଯାଧ ଜଗଦମ୍ବିକା । ତତୋ ଵମନ୍ ସ ରୁଧିରଂ ମମାର ପୁର ଈଶିତୁଃ
ପାଞ୍ଚଟି ବାଣରେ ଜଗଦମ୍ବିକା ତାଙ୍କର ହୃଦୟକୁ ବିନ୍ଦିଦେଲେ। ତାପରେ ସେ ରକ୍ତ ଝାଡ଼ି ତୁରନ୍ତ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।
ତସ୍ଯ ତେଜସ୍ତୁ ନିର୍ଗତ୍ଯ ଦେଵୀରୂପେ ଵିଵେଶ ହ । ହତେ ତସ୍ମିନ୍ମହାଵୀର୍ଯେ ଶାନ୍ତମାସୀଜ୍ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍
ତାଙ୍କର ତେଜ ଦେହ ଛାଡ଼ି ଦେବୀଙ୍କ ରୂପରେ ପ୍ରବେଶ କଲା। ସେ ବିର ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତିନି ଲୋକ ଶାନ୍ତ ହୋଇଗଲା।
ତତୋ ବ୍ରହ୍ମାଦଯଃ ସର୍ଵେ ତୁଷ୍ଟୁଵୁର୍ଜଗଦମ୍ବିକାମ୍ । ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ହରୀଶାନୌ ଭକ୍ତ୍ଯା ଗଦ୍ଗଦଯା ଗିରା
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ହରି ଓ ଈଶାନଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ଭକ୍ତିରେ କଣ୍ଠ ଭରି ଜଗଦମ୍ବିକାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଦେଵା ଊଚୁଃ ଜଗଦ୍ଭ୍ରମଵିଵର୍ତୈକକାରଣେ ପରମେଶ୍ଵରି । ନମଃ ଶାକମ୍ଭରି ଶିଵେ ନମସ୍ତେ ଶତଲୋଚନେ
ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: ହେ ପରମେଶ୍ୱରୀ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଭ୍ରମ ଓ ମାୟାର ଏକମାତ୍ର କାରଣ, ହେ ଶାକମ୍ଭରୀ, ହେ ଶିବା, ଶତଚକ୍ଷୁ, ଆମେ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ।
ସର୍ଵୋପନିଷଦୁଦ୍ଘୁଷ୍ଟେ ଦୁର୍ଗମାସୁରନାଶିନି । ନମୋ ମାଯେଶ୍ଵରି ଶିଵେ ପଞ୍ଚକୋଶାନ୍ତରସ୍ଥିତେ
ସମସ୍ତ ଉପନିଷଦ ଯିଏଙ୍କୁ ଗାଇଛନ୍ତି, ଦୁର୍ଗମ ଦେୟ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିଥିବା, ହେ ମାୟେଶ୍ୱରୀ, ହେ ଶିବା, ପଞ୍ଚ କୋଶ ଭିତରେ ବସିଥିବା, ଆମେ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ।
ଚେତସା ନିର୍ଵିକଲ୍ପେନ ଯାଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ତି ମୁନୀଶ୍ଵରାଃ । ପ୍ରଣଵାର୍ଥସ୍ଵରୂପାଂ ତାଂ ଭଜାମୋ ଭୁଵନେଶ୍ଵରୀମ୍
ଯେଉଁ ମହାମୁନିମାନେ ଅଟୁଟ ମନେ ଯାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ଯାହା ପ୍ରଣବ ଅର୍ଥର ସ୍ୱରୂପ, ସେଇ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ମା'ଙ୍କୁ ଆମେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ପୂଜା କରୁଛୁ।
ଅନନ୍ତକୋଟିବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଜନନୀଂ ଦିଵ୍ଯଵିଗ୍ରହାମ୍ । ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣ୍ଵାଦିଜନନୀଂ ସର୍ଵଭାଵୈର୍ନତା ଵଯମ୍
ଅନେକ କୋଟି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଜନନୀ, ଦିବ୍ୟ ଦେହଧାରିଣୀ, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ମା'ଙ୍କୁ ଆମେ ସମସ୍ତ ଭାବରେ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ।
କଃ କୁର୍ଯାତ୍ପାମରାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରୋଦନଂ ସକଲେଶ୍ଵରଃ । ସଦଯାଂ ପରମେଶାନୀଂ ଶତାକ୍ଷୀଂ ମାତରଂ ଵିନା
ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ କିଏ ଆମ୍ବ ଶତାକ୍ଷୀ ପରମେଶ୍ୱରୀଙ୍କ ଦୟା ବିନା ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦେଖି କାନ୍ଦିବେ ନାହିଁ?
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଇତି ସ୍ତୁତା ସୁରୈର୍ଦେଵୀ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣ୍ଵାଦିଭିର୍ଵରୈଃ । ପୂଜିତା ଵିଵିଧୈର୍ଦ୍ରଵ୍ଯୈଃ ସନ୍ତୁଷ୍ଟାଭୂଚ୍ଚ ତତ୍କ୍ଷଣେ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଏଭଳି ଦେବତାମାନେ, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେତେବେଳେ ଦେବୀଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କଲେ ଓ ସ୍ତୁତି କଲେ, ସେ ତକ୍ଷଣାତ୍ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।
ପ୍ରସନ୍ନା ସା ତଦା ଦେଵୀ ଵେଦାନାହୃତ୍ଯ ସା ଦଦୌ । ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ଵିଶେଷେଣ ପ୍ରୋଵାଚ ପିକଭାଷିଣୀ
ତାପରେ ଦୟାମୟୀ ଦେବୀ ବେଦମାନେ ଆଣି, ବିଶେଷ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଓ କୋଇଲିର ମଧୁର କଣ୍ଠରେ କହିଲେ।
ମମେଯଂ ତନୁରୁତ୍କୃଷ୍ଟା ପାଲନୀଯା ଵିଶେଷତଃ । ଯଯା ଵିନାନର୍ଥ ଏଷ ଜାତୋ ଦୃଷ୍ଟୋଽଧୁନୈଵ ହି
ମୋ ଏହି ଦେହ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ବିଶେଷ ରକ୍ଷା କରିବା ଯୋଗ୍ୟ; ଏହା ବିନା ଏହି ଅପବ୍ୟବସ୍ଥା ଏବେ ଦେଖାଯାଇଛି।
ପୂଜ୍ଯାହଂ ସର୍ଵଦା ସେଵ୍ଯା ଯୁଷ୍ମାଭିଃ ସର୍ଵଦୈଵ ହି । ନାତଃ ପରତରଂ କିଞ୍ଚିତ୍କଲ୍ଯାଣାଯୋପଦିଶ୍ଯତେ
ମୁଁ ସଦା ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଓ ସେବିତ ହେବା ଉଚିତ; ଏହାଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ମଙ୍ଗଳର ଉପଦେଶ ନାହିଁ।
ପଠନୀଯଂ ମମୈତଦ୍ଧି ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ସର୍ଵଦୋତ୍ତମମ୍ । ତେନ ତୁଷ୍ଟା ଭଵିଷ୍ଯାମି ହରିଷ୍ଯାମି ତଥାପଦଃ
ମୋର ଏହି ସର୍ବୋତ୍ତମ ମହିମା ସଦା ପଢ଼ିବା ଉଚିତ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବି ଓ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଦେବି।
ଦୁର୍ଗମାସୁରହନ୍ତ୍ରୀତ୍ଵାଦ୍ଦୁର୍ଗେତି ମମ ନାମ ଯଃ । ଗୃହ୍ଣାତି ଚ ଶତାକ୍ଷୀତି ମାଯାଂ ଭିତ୍ତ୍ଵା ଵ୍ରଜତ୍ଯସୌ
ଦୁର୍ଗମ ଦାନବକୁ ବଧ କରିଥିବାରୁ ମୋ ନାମ ଦୁର୍ଗା; ଯେଉଁଠି ଶତାକ୍ଷୀ ନାମ ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେ ମୋହ ଭାଙ୍ଗି ମୋ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ।
କିମୁକ୍ତେନାତ୍ର ବହୁନା ସାରଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତତ୍ତ୍ଵତଃ । ସଂସେଵ୍ଯାହଂ ସଦା ଦେଵାଃ ସର୍ଵୈରପି ସୁରାସୁରୈଃ
ଏଠାରେ ବହୁ କଥା କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ; ମୁଁ ସତ୍ୟ ସାର କହୁଛି — ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ସଦା ମୋ ସେବା କରିବା ଉଚିତ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାନ୍ତର୍ହିତା ଦେଵୀ ଦେଵାନାଂ ଚୈଵ ପଶ୍ଯତାମ୍ । ସନ୍ତୋଷଂ ଜନଯନ୍ତ୍ଯେଵଂ ସଚ୍ଚିଦନନ୍ଦରୂପିଣୀ
ଏଭଳି କହି ଦେବୀ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ଏବଂ ସତ୍-ଚିତ୍-ଆନନ୍ଦ ସ୍ୱରୂପା ଥିବା ଦେବୀ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ।
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ରହସ୍ଯଂ ପରମଂ ମହତ୍ । ଗୋପନୀଯଂ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ସର୍ଵକଲ୍ଯାଣକାରକମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ ତୋତେ କହିଦେଲି; ଏହାକୁ ସାବଧାନରେ ଗୁପ୍ତ ରଖିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହା ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥାଏ।
ଯ ଇମଂ ଶୃଣୁଯାନ୍ନିତ୍ଯମଧ୍ଯାଯଂ ଭକ୍ତିତତ୍ପରଃ । ସର୍ଵାନ୍କାମାନଵାପ୍ନୋତି ଦେଵୀଲୋକେ ମହୀଯତେ
ଯିଏ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟକୁ ପ୍ରତିଦିନ ଶୁଣେ, ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଥାଏ ଓ ଦେବୀଙ୍କ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
ଭଗଵତୀଂ ସମାରାଧଯିଷୂଣାଂ ଦେଵାନାଂ ତପଃକରଣଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଇତ୍ଯେଵଂ ସୂର୍ଯଵଂଶ୍ଯାନାଂ ରାଜ୍ଞାଂ ଚରିତମୁତ୍ତମମ୍ । ସୋମଵଂଶୋଦ୍ଭଵାନାଂ ଚ ଵର୍ଣନୀଯଂ ମଯା କିଯତ୍
ଭଗବତୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଦେବତାମାନେ କେମିତି ତପସ୍ୟା କଲେ, ତାହାର ବର୍ଣ୍ଣନା। ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶୀ ରାଜାମାନଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କାହାଣୀ କହିଲି; ଏବେ ମୁଁ ସୋମବଂଶର ଉତ୍ପନ୍ନ ରାଜାମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ କହିବି।
ପରାଶକ୍ତିପ୍ରସାଦେନ ମହତ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରତିପେଦିରେ । ରାଜନ୍ ସୁନିଶ୍ଚିତଂ ଵିଦ୍ଧି ପରାଶକ୍ତିପ୍ରସାଦତଃ
ପରାଶକ୍ତିଙ୍କ ଦୟାରେ ସେମାନେ ମହତ୍ତ୍ୱ ଲାଭ କରିଥିଲେ; ରାଜା, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଜାଣ, ଏହା ସବୁ ପରାଶକ୍ତିଙ୍କ ଦୟାର ଫଳ।
ଯଦ୍ଯଦ୍ଵିଭୂତିମତ୍ସତ୍ତ୍ଵଂ ଶ୍ରୀମଦୂର୍ଜିତମେଵ ଵା । ତତ୍ତଦେଵାଵଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ପରାଶକ୍ତ୍ଯଂଶସମ୍ଭଵମ୍
ଯେଉଁଠି ମହିମା, ଶ୍ରୀ, କିମ୍ବା ଶକ୍ତି ଥାଏ, ସେ ସବୁ ପରାଶକ୍ତିଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବୋଲି ବୁଝ।
ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ରାଜାନଃ ପରାଶକ୍ତେରୁପାସକାଃ । ସଂସାରତରୁମୂଲସ୍ଯ କୁଠାରା ଅଭଵନ୍ନୃପ
ଏମିତି ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ପରାଶକ୍ତିଙ୍କୁ ଉପାସନା କରୁଥିଲେ; ରାଜା, ସେମାନେ ସଂସାର ଗଛର ମୂଳକୁ କାଟିବା କୁଠାର ହେଇଥିଲେ।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ସଂସେଵ୍ଯା ଭୁଵନେଶ୍ଵରୀ । ପଲାଲମିଵ ଧାନ୍ଯାର୍ଥୀ ତ୍ଯଜେଦନ୍ଯମଶେଷତଃ
ସେହିପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ଭୁବନେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ; ଯେପରି ଧାନ ଚାହିଁଥିବା ଲୋକ ତୁଷ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ସେପରି ସମସ୍ତ ଅନ୍ୟକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।