ଦୁଃଖିତାନ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସକଲାନ୍ନେତ୍ରାଶ୍ରୂଣି ଵିମୁଞ୍ଚତୀ । ତର୍ପିତାସ୍ତେନ ତେ ଲୋକା ଓଷଧ୍ଯଃ ସକଲା ଅପି
ସମସ୍ତ ଦୁଃଖିତଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ନୟନରୁ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇଲେ; ସେଇ ଅଶ୍ରୁଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ସମସ୍ତ ଔଷଧି ତୃପ୍ତି ପାଇଲେ।
ନଦୀନଦପ୍ରଵାହାସ୍ତୈର୍ଜଲୈଃ ସମଭଵନ୍ନୃପ । ନିଲୀଯ ସଂସ୍ଥିତାଃ ପୂର୍ଵଂ ସୁରାସ୍ତେ ନିର୍ଗତା ବହିଃ
ହେ ରାଜା, ସେଇ ଜଳରେ ନଦୀ ଓ ନାଳା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ପୂର୍ବରୁ ଲୁଚିଥିଲେ, ସେମାନେ ବାହାରି ଆସିଲେ।
ମିଲିତ୍ଵା ସସୁରା ଵିପ୍ରା ଦେଵୀଂ ସମଭିତୁଷ୍ଟୁଵୁଃ । ନମୋ ଵେଦାନ୍ତଵେଦ୍ଯେ ତେ ନମୋ ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵରୂପିଣି
ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏକଠି ହୋଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ: 'ବେଦାନ୍ତରେ ଯିଏ ଜଣାଶୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ବ୍ରହ୍ମର ରୂପ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।'
ସ୍ଵମାଯଯା ସର୍ଵଜଗଦ୍ଵିଧାତ୍ର୍ଯୈ ତେ ନମୋ ନମଃ । ଭକ୍ତକଲ୍ପଦ୍ରୁମେ ଦେଵି ଭକ୍ତାର୍ଥଂ ଦେହଧାରିଣି
'ନିଜ ମାୟାରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ଦେବୀ, ତୁମକୁ ପୁନିପୁନି ନମସ୍କାର। ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ କାମନାପୂରଣ ବୃକ୍ଷ, ଭକ୍ତଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଦେହ ଧାରଣ କରୁଥିବା ମାଆ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।'
ନିତ୍ଯତୃପ୍ତେ ନିରୁପମେ ଭୁଵନେଶ୍ଵରି ତେ ନମଃ । ଅସ୍ମଚ୍ଛାନ୍ତ୍ଯର୍ଥମତୁଲଂ ଲୋଚନାନାଂ ସହସ୍ରକମ୍
'ସଦା ତୃପ୍ତ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଇଶ୍ୱରୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଆମର ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ତୁମେ ଅସଂଖ୍ୟ ନୟନ ଧାରଣ କରିଛ।'
ତ୍ଵଯା ଯତୋ ଧୃତଂ ଦେଵି ଶତାକ୍ଷୀ ତ୍ଵଂ ତତୋ ଭଵ । କ୍ଷୁଧଯା ପୀଡିତା ମାତଃ ସ୍ତୋତୁଂ ଶକ୍ତିର୍ନ ଚାସ୍ତି ନଃ
'ମାଆ, ତୁମେ ଏହି ନୟନ ଧାରଣ କରିଥିବାରୁ ତୁମକୁ ଶତାକ୍ଷୀ ବୋଲାଯାଏ। ଭୁଖରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ, ଆମେ ତୁମକୁ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଶକ୍ତି ନାହିଁ।'
କୃପାଂ କୁରୁ ମହେଶାନି ଵେଦାନପ୍ଯାହରାମ୍ବିକେ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଇତି ତେଷାଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶାକାନ୍ସ୍ଵକରସଂସ୍ଥିତାନ୍
'ମହାଦେବୀ, ଆମପ୍ରତି କୃପା କର, ବେଦମାତା, ବେଦକୁ ଆମକୁ ଫେରାଇଦିଅ।' ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦେବୀ ନିଜ ସାମ୍ନାରେ ଥିବା ଶାକ ନେଲେ।
ସ୍ଵାଦୂନି ଫଲମୂଲାନି ଭକ୍ଷଣାର୍ଥଂ ଦଦୌ ଶିଵା । ନାନାଵିଧାନି ଚାନ୍ନାନି ପଶୁଭୋଜ୍ଯାନି ଯାନି ଚ
ଶୁଭା ଦେବୀ ମିଠା ଫଳ ଓ ମୂଳ ଖାଇବା ପାଇଁ ଦେଲେ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ, ପଶୁମାନେ ଖାଇପାରିବା ଖାଦ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦେଲେ।
କାମ୍ଯାନନ୍ତରସୈର୍ଯୁକ୍ତାନ୍ଯାନଵୀନୋଦ୍ଭଵଂ ଦଦୌ । ଶାକମ୍ଭରୀତି ନାମାପି ତଦ୍ଦିନାତ୍ସମଭୂନ୍ନୃପ
ସେ ଇଚ୍ଛାମତ ଓ ନାନା ରସର ସହିତ ଖାଦ୍ୟ, ଏବଂ ନିଜ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅନ୍ନ ଦେଲେ; ସେଇ ଦିନଠାରୁ ସେ ଶାକମ୍ଭରୀ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ।
ତତଃ କୋଲାହଲେ ଜାତେ ଦୂତଵାକ୍ଯେନ ବୋଧିତଃ । ସସୈନ୍ଯଃ ସାଯୁଧୋ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ଦୁର୍ଗମାଖ୍ଯୋଽସୁରୋ ଯଯୌ
ତାପରେ ହୁଲୁସ୍ତୁଳି ହେବା ସହ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଦୂତ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯିବା ପରେ, ଦୁର୍ଗମ ନାମକ ଦାନବ ତାଙ୍କର ସେନା ଓ ଅସ୍ତ୍ର ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଚାଲିଗଲା।
ସହସ୍ରାକ୍ଷୌହିଣୀଯୁକ୍ତଃ ଶରାନ୍ମୁଞ୍ଚଂସ୍ତ୍ଵରାନ୍ଵିତଃ । ରୁରୋଧ ଦେଵସୈନ୍ଯଂ ତଦ୍ଯଦ୍ଦେଵ୍ଯଗ୍ରେ ସ୍ଥିତଂ ପୁରା
ସେ ହଜାର ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ସହିତ, ତୀବ୍ର ତୀର ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଦେବୀଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଥିବା ଦେବସେନାକୁ ଅଟକାଇଦେଲେ।
ତଥା ଵିପ୍ରଗଣଂ ଚୈଵ ରୋଧଯାମାସ ସର୍ଵତଃ । ତତଃ କିଲକିଲା ଶବ୍ଦଃ ସମଭୂଦ୍ଦେଵମଣ୍ଡଲେ
ଏହିପରି ଭାବେ ସେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଂକୁ ଚାରିପାଖରୁ ଅଘାତ କଲେ; ତାପରେ ଦେବମଣ୍ଡଳରେ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ହେଲା।
ତ୍ରାହି ତ୍ରାହୀତି ଵାକ୍ଯାନି ପ୍ରୋଚୁଃ ସର୍ଵେ ଦ୍ଵିଜାମରାଃ । ତତସ୍ତେଜୋମଯଂ ଚକ୍ରଂ ଦେଵାନାଂ ପରିତଃ ଶିଵା
ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଦେବତା ଚିତ୍କାର କଲେ, 'ବଞ୍ଚାଅ, ବଞ୍ଚାଅ!' ତାପରେ ଶିବା ଦେବତାମାନେଂକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ତେଜସ୍ୱୀ ଚକ୍ର ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଚକାର ରକ୍ଷଣାର୍ଥାଯ ସ୍ଵଯଂ ତସ୍ମାଦ୍ ବହିଃ ସ୍ଥିତା । ତତଃ ସମଭଵଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଦେଵ୍ଯା ଦୈତ୍ଯସ୍ଯ ଚୋଭଯୋଃ
ସେ ନିଜେ ବାହାରେ ଦଢ଼ି ଦେବତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏହା କଲେ; ତାପରେ ଦେବୀ ଓ ଦାନବ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଶରଵର୍ଷସମାଚ୍ଛନ୍ନଂ ସୂର୍ଯମଣ୍ଡଲମଦ୍ଭୁତମ୍ । ପରସ୍ପରଶରୋଦ୍ଘର୍ଷସମୁଦ୍ଭୂତାଗ୍ନିସୁପ୍ରଭମ୍
ତୀର୍ଥ ତୀର୍ଥ ଭାବରେ ଧନୁଷ ରୁ ଝରୁଥିବା ଅଗଣିତ ବାଣରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଚକ୍ର ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବରେ ଢାକାଯାଇଥିଲା, ସେଠାରେ ବାଣ ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟ ବାଣ ସହିତ ଟକ୍କର ହୋଇ ଉଠୁଥିବା ଅଗ୍ନିର ଆଲୋକରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
କଠୋରଜ୍ଯାଟଣତ୍କାରବଧିରୀକୃତଦିକ୍ତଟମ୍ । ତତୋ ଦେଵୀଶରୀରାତ୍ତୁ ନିର୍ଗତାସ୍ତୀଵ୍ରଶକ୍ତଯଃ
ଧନୁଷର ତୀବ୍ର ଟଣା ଶବ୍ଦରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଅନ୍ଧା ହୋଇଯାଇଥିଲା। ତାପରେ ଦେବୀଙ୍କ ଦେହରୁ ତୀବ୍ର ଶକ୍ତିମାନୀ ଶକ୍ତିମାନୀ ଶକ୍ତିମାନୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
କାଲିକା ତାରିଣୀ ବାଲା ତ୍ରିପୁରା ଭୈରଵୀ ରମା । ବଗଲା ଚୈଵ ମାତଙ୍ଗୀ ତଥା ତ୍ରିପୁରସୁନ୍ଦରୀ
କାଳିକା, ତାରିଣୀ, ବାଳା, ତ୍ରିପୁରା, ଭୈରବୀ, ରମା, ବଗଳା, ମାତଙ୍ଗୀ ଏବଂ ତ୍ରିପୁରାସୁନ୍ଦରୀ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
କାମାକ୍ଷୀ ତୁଲଜା ଦେଵୀ ଜମ୍ଭିନୀ ମୋହିନୀ ତଥା । ଛିନ୍ନମସ୍ତା ଗୁହ୍ଯକାଲୀ ଦଶସାହସ୍ରବାହୁକା
କାମାକ୍ଷୀ, ତୁଳଜା ଦେବୀ, ଜମ୍ଭିନୀ, ମୋହିନୀ, ଛିନ୍ନମସ୍ତା, ଗୁହ୍ୟକାଳୀ ଏବଂ ଦଶହଜାର ବାହୁ ଥିବା ଦେବୀ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଚ୍ଛକ୍ତଯଶ୍ଚାନ୍ଯାଶ୍ଚତୁଷ୍ଷଷ୍ଟିମିତାଃ ପରାଃ । ଅସଂଖ୍ଯାତାସ୍ତତୋ ଦେଵ୍ଯଃ ସମୁଦ୍ଭୂତାସ୍ତୁ ସାଯୁଧାଃ
ଏହା ସହିତ ଅନ୍ୟ ଏକତିସ ଶକ୍ତି, ଚଉଷଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି ଏବଂ ଅସଂଖ୍ୟ ଦେବୀମାନେ ସ୍ତ୍ରୀ ଅସ୍ତ୍ରଧାରିଣୀ ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ମୃଦଙ୍ଗଶଙ୍ଖଵୀଣାଦିନାଦିତଂ ସଙ୍ଗରସ୍ଥଲମ୍ । ଶକ୍ତିଭିର୍ଦୈତ୍ଯସୈନ୍ଯେ ତୁ ନାଶିତେଽକ୍ଷୌହିଣୀଶତେ
ମୃଦଙ୍ଗ, ଶଂଖ, ବୀଣା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାଦ୍ୟର ଧ୍ୱନିରେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ଗଞ୍ଜିଉଠିଲା। ଶକ୍ତିମାନେ ଦେୟ୍ତ୍ୟ ସେନାର ଶତ ଅକ୍ଷୌହିଣୀକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ।
ଅଗ୍ରେସରଃ ସମଭଵଦ୍ଦୁର୍ଗମୋ ଵାହିନୀପତିଃ । ଶକ୍ତିଭିଃ ସହ ଯୁଦ୍ଧଂ ଚ ଚକାର ପ୍ରଥମଂ ରିପୁଃ
ଦୁର୍ଗମ ନାମକ ବଳାଧ୍ୟକ୍ଷ ସେନାର ଆଗରେ ଆସିଲେ। ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରଥମ ଥର ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ମହଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ସମଭଵଦ୍ଯତ୍ରାଭୂଦ୍ରକ୍ତଵାହିନୀ । ଅକ୍ଷୌହିଣ୍ଯସ୍ତୁ ତାଃ ସର୍ଵା ଵିନଷ୍ଟା ଦଶଭିର୍ଦିନୈଃ
ସେଠାରେ ଭୟାନକ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ରକ୍ତର ନଦୀ ବହୁଥିଲା। ସେହି ସମସ୍ତ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ଦଶ ଦିନରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲା।
ତତ ଏକାଦଶେ ପ୍ରାପ୍ତେ ଦିନେ ପରମଦାରୁଣେ । ରକ୍ତମାଲ୍ଯାମ୍ବରଧରୋ ରକ୍ତଗନ୍ଧାନୁଲେପନଃ
ତାପରେ ଏଗାରସ ଦିନରେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଦିନରେ, ସେ ଲାଲ ମାଳା, ଲାଲ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଲାଲ ଚନ୍ଦନ ଲେପି ଦେଖାଦେଲେ।
କୃତ୍ଵୋତ୍ସଵଂ ମହାନ୍ତଂ ତୁ ଯୁଦ୍ଧାଯ ରଥସଂସ୍ଥିତଃ । ସଂରମ୍ଭେଣୈଵ ମହତା ଶକ୍ତୀଃ ସର୍ଵା ଵିଜିତ୍ଯ ଚ
ବଡ଼ ଉତ୍ସବ କରି, ସେ ରଥରେ ଚଢ଼ି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଯାଇଲେ। ବଡ଼ କ୍ରୋଧରେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ଜିତିଲେ।
ମହାଦେଵୀରଥାଗ୍ରେ ତୁ ସ୍ଵରଥଂ ସଂନ୍ଯଵେଶଯତ୍ । ତତୋଽଭଵନ୍ମହଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଦେଵ୍ଯା ଦୈତ୍ଯସ୍ଯ ଚୋଭଯୋଃ
ମହାଦେବୀଙ୍କ ରଥର ସାମ୍ନାରେ ନିଜ ରଥକୁ ରଖିଲେ। ତାପରେ ଦେବୀ ଓ ଦେୟ୍ତ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ପ୍ରହରଦ୍ଵଯପର୍ଯନ୍ତଂ ହୃଦଯତ୍ରାସକାରକମ୍ । ତତଃ ପଞ୍ଚଦଶାତ୍ଯୁଗ୍ରବାଣାନ୍ଦେଵୀ ମୁମୋଚ ହ
ଦୁଇ ପ୍ରହର ଯାଏଁ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ହୃଦୟକୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିଲା। ତାପରେ ଦେବୀ ପନ୍ଦରଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ।
ଚତୁର୍ଭିଶ୍ଚତୁରୋ ଵାହାନ୍ବାଣେନୈକେନ ସାରଥିମ୍ । ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ନେତ୍ରେ ଭୁଜୌ ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ଧ୍ଵଜମେକେନ ପତ୍ରିଣା
ଚାରିଟି ବାଣରେ ସେ ତାଙ୍କର ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ାକୁ ଘାତ କଲେ, ଗୋଟିଏ ବାଣରେ ସାରଥିକୁ, ଦୁଇଟି ବାଣରେ ଦୁଇଟି ଆଖିକୁ, ଦୁଇଟି ବାଣରେ ଦୁଇଟି ବାହୁକୁ ଏବଂ ଗୋଟିଏ ବାଣରେ ଧ୍ୱଜକୁ ଘାତ କଲେ।
ପଞ୍ଚଭିର୍ହୃଦଯଂ ତସ୍ଯ ଵିଵ୍ଯାଧ ଜଗଦମ୍ବିକା । ତତୋ ଵମନ୍ ସ ରୁଧିରଂ ମମାର ପୁର ଈଶିତୁଃ
ପାଞ୍ଚଟି ବାଣରେ ଜଗଦମ୍ବିକା ତାଙ୍କର ହୃଦୟକୁ ବିନ୍ଦିଦେଲେ। ତାପରେ ସେ ରକ୍ତ ଝାଡ଼ି ତୁରନ୍ତ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।
ତସ୍ଯ ତେଜସ୍ତୁ ନିର୍ଗତ୍ଯ ଦେଵୀରୂପେ ଵିଵେଶ ହ । ହତେ ତସ୍ମିନ୍ମହାଵୀର୍ଯେ ଶାନ୍ତମାସୀଜ୍ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍
ତାଙ୍କର ତେଜ ଦେହ ଛାଡ଼ି ଦେବୀଙ୍କ ରୂପରେ ପ୍ରବେଶ କଲା। ସେ ବିର ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତିନି ଲୋକ ଶାନ୍ତ ହୋଇଗଲା।
ତତୋ ବ୍ରହ୍ମାଦଯଃ ସର୍ଵେ ତୁଷ୍ଟୁଵୁର୍ଜଗଦମ୍ବିକାମ୍ । ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ହରୀଶାନୌ ଭକ୍ତ୍ଯା ଗଦ୍ଗଦଯା ଗିରା
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ହରି ଓ ଈଶାନଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ଭକ୍ତିରେ କଣ୍ଠ ଭରି ଜଗଦମ୍ବିକାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।