ସମୁଦ୍ଧର ମହେଶାନି ସଂକଟାତ୍ପରମୋତ୍ଥିତାତ୍ । ଜୀଵନେନ ଵିନାସ୍ମାକଂ କଥଂ ସ୍ଯାତ୍ସ୍ଥିତିରମ୍ବିକେ
ମହେଶ୍ୱାନୀ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ସଙ୍କଟରୁ ଆମକୁ ଉଦ୍ଧାର କର; ମା', ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ି ଆମେ କିପରି ବଞ୍ଚିପାରିବୁ?
ପ୍ରସୀଦ ତ୍ଵଂ ମହେଶାନି ପ୍ରସୀଦ ଜଗଦମ୍ବିକେ । ଅନନ୍ତକୋଟିବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡନାଯିକେ ତେ ନମୋ ନମଃ
ମହେଶ୍ୱାନୀ, ଦୟା କର, ଜଗତ୍ଜନନୀ, ଦୟା କର; ଅନେକ କୋଟି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ନାୟିକା, ତୁମକୁ ପୁଣିପୁଣି ନମସ୍କାର।
ନମଃ କୂଟସ୍ଥରୂପାଯୈ ଚିଦ୍ରୂପାଯୈ ନମୋ ନମଃ । ନମୋ ଵେଦାନ୍ତଵେଦ୍ଯାଯୈ ଭୁଵନେଶ୍ଯୈ ନମୋ ନମଃ
ଯାହାଙ୍କର ରୂପ କେବେ ବଦଳାଏ ନାହିଁ, ଚେତନାର ରୂପ ଯିଏ, ସେଠାରେ ନମସ୍କାର; ବେଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଯିଏ ଜଣାଯାନ୍ତି, ସେ ଭୂବନେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ମୁଁ ପୁଣିପୁଣି ନମସ୍କାର କରେ।
ନେତି ନେତୀତି ଵାକ୍ଯୈର୍ଯା ବୋଧ୍ଯତେ ସକଲାଗମୈଃ । ତାଂ ସର୍ଵକାରଣାଂ ଦେଵୀଂ ସର୍ଵଭାଵେନ ସନ୍ନତାଃ
‘ଏହା ନୁହେଁ, ଏହା ନୁହେଁ’ ବୋଲି ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଯାହାକୁ ବୁଝାଏ, ସେ ସମସ୍ତର କାରଣ ଦେବୀଙ୍କୁ ଆମେ ସମସ୍ତ ଭାବରେ ଶରଣାଗତ ହେଉଛୁ।
ଇତି ସମ୍ପ୍ରାର୍ଥିତା ଦେଵୀ ଭୁଵନେଶୀ ମହେଶ୍ଵରୀ । ଅନନ୍ତାକ୍ଷିମଯଂ ରୂପଂ ଦର୍ଶଯାମାସ ପାର୍ଵତୀ
ଏଭଳି ପ୍ରାର୍ଥନା ପରେ, ଭୂବନେଶ୍ୱରୀ, ମହେଶ୍ୱରୀ ପାର୍ବତୀ, ଅନେକ ଆଖି ଥିବା ରୂପ ଦେଖାଇଲେ।
ନୀଲାଞ୍ଜନସମପ୍ରଖ୍ଯଂ ନୀଲପଦ୍ମାଯତେକ୍ଷଣମ୍ । ସୁକର୍କଶସମୋତ୍ତୁଙ୍ଗଵୃତ୍ତପୀନଘନସ୍ତନମ୍
ତାଙ୍କର ରଙ୍ଗ ଗାଢ଼ କାଜଳ ପରି, ଚକ୍ଷୁ ନୀଳ କମଳ ପରି, ତାଙ୍କର ଅଂଶ ଉଚ୍ଚ, ଗୋଳାକାର, ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦୃଢ଼, ଯାହା ମହା ହାତୀକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରେ।
ବାଣମୁଷ୍ଟିଂ ଚ କମଲଂ ପୁଷ୍ପପଲ୍ଲଵମୂଲକାନ୍ । ଶାକାଦୀନ୍ଫଲସଂଯୁକ୍ତାନନନ୍ତରସସଂଯୁତାନ୍
ସେ ତାଙ୍କର ହାତରେ ତୀର, ପଦ୍ମ, କୋମଳ ମୂଳ ଓ ଅଙ୍କୁର, ଫଳ ମିଶିତ ଶାକ ଓ ନାନା ରସର ସହିତ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଶାକ ଧରିଥିଲେ।
କ୍ଷୁତ୍ତୃଡ୍ଜରାପହାନ୍ ହସ୍ତୈର୍ବିଭ୍ରତୀ ଚ ମହାଧନୁଃ । ସର୍ଵସୌନ୍ଦର୍ଯସାରଂ ତଦ୍ରୂପଂ ଲାଵଣ୍ଯଶୋଭିତମ୍
ସେ ତାଙ୍କର ହାତରେ ଏକ ବଡ଼ ଧନୁଷ୍ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଭୁଖ, ତ୍ରୁଷ୍ଣା ଓ ରୋଗକୁ ଦୂର କରିଥାଏ। ତାଙ୍କର ରୂପ ସମସ୍ତ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ସାର, ଲାବଣ୍ୟରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍।
କୋଟିସୂର୍ଯପ୍ରତୀକାଶଂ କରୁଣାରସସାଗରମ୍ । ଦର୍ଶଯିତ୍ଵା ଜଗଦ୍ଧାତ୍ରୀ ସାନନ୍ତନଯନୋଦ୍ଭଵା
ତାଙ୍କର ରୂପ କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, କରୁଣାର ସାଗର। ସେ, ଅନେକ ନୟନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାଆ, ନିଜକୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ।
ମୋଚଯାମାସ ଲୋକେଷୁ ଵାରିଧାରାଂ ସହସ୍ରଶଃ । ନଵରାତ୍ରଂ ମହାଵୃଷ୍ଟିରଭୂନ୍ନେତ୍ରୋଦ୍ଭଵୈର୍ଜଲୈଃ
ସେ ଜଗତରେ ହଜାର-ହଜାର ଧାରାରେ ପାଣି ଝରାଇଲେ; ନବରାତ୍ରି ଧରି ତାଙ୍କର ନୟନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଜଳରେ ବଡ଼ ବର୍ଷା ହେଲା।
ଦୁଃଖିତାନ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସକଲାନ୍ନେତ୍ରାଶ୍ରୂଣି ଵିମୁଞ୍ଚତୀ । ତର୍ପିତାସ୍ତେନ ତେ ଲୋକା ଓଷଧ୍ଯଃ ସକଲା ଅପି
ସମସ୍ତ ଦୁଃଖିତଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ନୟନରୁ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇଲେ; ସେଇ ଅଶ୍ରୁଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ସମସ୍ତ ଔଷଧି ତୃପ୍ତି ପାଇଲେ।
ନଦୀନଦପ୍ରଵାହାସ୍ତୈର୍ଜଲୈଃ ସମଭଵନ୍ନୃପ । ନିଲୀଯ ସଂସ୍ଥିତାଃ ପୂର୍ଵଂ ସୁରାସ୍ତେ ନିର୍ଗତା ବହିଃ
ହେ ରାଜା, ସେଇ ଜଳରେ ନଦୀ ଓ ନାଳା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ପୂର୍ବରୁ ଲୁଚିଥିଲେ, ସେମାନେ ବାହାରି ଆସିଲେ।
ମିଲିତ୍ଵା ସସୁରା ଵିପ୍ରା ଦେଵୀଂ ସମଭିତୁଷ୍ଟୁଵୁଃ । ନମୋ ଵେଦାନ୍ତଵେଦ୍ଯେ ତେ ନମୋ ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵରୂପିଣି
ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏକଠି ହୋଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ: 'ବେଦାନ୍ତରେ ଯିଏ ଜଣାଶୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ବ୍ରହ୍ମର ରୂପ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।'
ସ୍ଵମାଯଯା ସର୍ଵଜଗଦ୍ଵିଧାତ୍ର୍ଯୈ ତେ ନମୋ ନମଃ । ଭକ୍ତକଲ୍ପଦ୍ରୁମେ ଦେଵି ଭକ୍ତାର୍ଥଂ ଦେହଧାରିଣି
'ନିଜ ମାୟାରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ଦେବୀ, ତୁମକୁ ପୁନିପୁନି ନମସ୍କାର। ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ କାମନାପୂରଣ ବୃକ୍ଷ, ଭକ୍ତଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଦେହ ଧାରଣ କରୁଥିବା ମାଆ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।'
ନିତ୍ଯତୃପ୍ତେ ନିରୁପମେ ଭୁଵନେଶ୍ଵରି ତେ ନମଃ । ଅସ୍ମଚ୍ଛାନ୍ତ୍ଯର୍ଥମତୁଲଂ ଲୋଚନାନାଂ ସହସ୍ରକମ୍
'ସଦା ତୃପ୍ତ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଇଶ୍ୱରୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଆମର ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ତୁମେ ଅସଂଖ୍ୟ ନୟନ ଧାରଣ କରିଛ।'
ତ୍ଵଯା ଯତୋ ଧୃତଂ ଦେଵି ଶତାକ୍ଷୀ ତ୍ଵଂ ତତୋ ଭଵ । କ୍ଷୁଧଯା ପୀଡିତା ମାତଃ ସ୍ତୋତୁଂ ଶକ୍ତିର୍ନ ଚାସ୍ତି ନଃ
'ମାଆ, ତୁମେ ଏହି ନୟନ ଧାରଣ କରିଥିବାରୁ ତୁମକୁ ଶତାକ୍ଷୀ ବୋଲାଯାଏ। ଭୁଖରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ, ଆମେ ତୁମକୁ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଶକ୍ତି ନାହିଁ।'
କୃପାଂ କୁରୁ ମହେଶାନି ଵେଦାନପ୍ଯାହରାମ୍ବିକେ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଇତି ତେଷାଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶାକାନ୍ସ୍ଵକରସଂସ୍ଥିତାନ୍
'ମହାଦେବୀ, ଆମପ୍ରତି କୃପା କର, ବେଦମାତା, ବେଦକୁ ଆମକୁ ଫେରାଇଦିଅ।' ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦେବୀ ନିଜ ସାମ୍ନାରେ ଥିବା ଶାକ ନେଲେ।
ସ୍ଵାଦୂନି ଫଲମୂଲାନି ଭକ୍ଷଣାର୍ଥଂ ଦଦୌ ଶିଵା । ନାନାଵିଧାନି ଚାନ୍ନାନି ପଶୁଭୋଜ୍ଯାନି ଯାନି ଚ
ଶୁଭା ଦେବୀ ମିଠା ଫଳ ଓ ମୂଳ ଖାଇବା ପାଇଁ ଦେଲେ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ, ପଶୁମାନେ ଖାଇପାରିବା ଖାଦ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦେଲେ।
କାମ୍ଯାନନ୍ତରସୈର୍ଯୁକ୍ତାନ୍ଯାନଵୀନୋଦ୍ଭଵଂ ଦଦୌ । ଶାକମ୍ଭରୀତି ନାମାପି ତଦ୍ଦିନାତ୍ସମଭୂନ୍ନୃପ
ସେ ଇଚ୍ଛାମତ ଓ ନାନା ରସର ସହିତ ଖାଦ୍ୟ, ଏବଂ ନିଜ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅନ୍ନ ଦେଲେ; ସେଇ ଦିନଠାରୁ ସେ ଶାକମ୍ଭରୀ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ।
ତତଃ କୋଲାହଲେ ଜାତେ ଦୂତଵାକ୍ଯେନ ବୋଧିତଃ । ସସୈନ୍ଯଃ ସାଯୁଧୋ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ଦୁର୍ଗମାଖ୍ଯୋଽସୁରୋ ଯଯୌ
ତାପରେ ହୁଲୁସ୍ତୁଳି ହେବା ସହ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଦୂତ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯିବା ପରେ, ଦୁର୍ଗମ ନାମକ ଦାନବ ତାଙ୍କର ସେନା ଓ ଅସ୍ତ୍ର ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଚାଲିଗଲା।
ସହସ୍ରାକ୍ଷୌହିଣୀଯୁକ୍ତଃ ଶରାନ୍ମୁଞ୍ଚଂସ୍ତ୍ଵରାନ୍ଵିତଃ । ରୁରୋଧ ଦେଵସୈନ୍ଯଂ ତଦ୍ଯଦ୍ଦେଵ୍ଯଗ୍ରେ ସ୍ଥିତଂ ପୁରା
ସେ ହଜାର ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ସହିତ, ତୀବ୍ର ତୀର ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଦେବୀଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଥିବା ଦେବସେନାକୁ ଅଟକାଇଦେଲେ।
ତଥା ଵିପ୍ରଗଣଂ ଚୈଵ ରୋଧଯାମାସ ସର୍ଵତଃ । ତତଃ କିଲକିଲା ଶବ୍ଦଃ ସମଭୂଦ୍ଦେଵମଣ୍ଡଲେ
ଏହିପରି ଭାବେ ସେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଂକୁ ଚାରିପାଖରୁ ଅଘାତ କଲେ; ତାପରେ ଦେବମଣ୍ଡଳରେ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ହେଲା।
ତ୍ରାହି ତ୍ରାହୀତି ଵାକ୍ଯାନି ପ୍ରୋଚୁଃ ସର୍ଵେ ଦ୍ଵିଜାମରାଃ । ତତସ୍ତେଜୋମଯଂ ଚକ୍ରଂ ଦେଵାନାଂ ପରିତଃ ଶିଵା
ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଦେବତା ଚିତ୍କାର କଲେ, 'ବଞ୍ଚାଅ, ବଞ୍ଚାଅ!' ତାପରେ ଶିବା ଦେବତାମାନେଂକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ତେଜସ୍ୱୀ ଚକ୍ର ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଚକାର ରକ୍ଷଣାର୍ଥାଯ ସ୍ଵଯଂ ତସ୍ମାଦ୍ ବହିଃ ସ୍ଥିତା । ତତଃ ସମଭଵଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଦେଵ୍ଯା ଦୈତ୍ଯସ୍ଯ ଚୋଭଯୋଃ
ସେ ନିଜେ ବାହାରେ ଦଢ଼ି ଦେବତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏହା କଲେ; ତାପରେ ଦେବୀ ଓ ଦାନବ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଶରଵର୍ଷସମାଚ୍ଛନ୍ନଂ ସୂର୍ଯମଣ୍ଡଲମଦ୍ଭୁତମ୍ । ପରସ୍ପରଶରୋଦ୍ଘର୍ଷସମୁଦ୍ଭୂତାଗ୍ନିସୁପ୍ରଭମ୍
ତୀର୍ଥ ତୀର୍ଥ ଭାବରେ ଧନୁଷ ରୁ ଝରୁଥିବା ଅଗଣିତ ବାଣରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଚକ୍ର ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବରେ ଢାକାଯାଇଥିଲା, ସେଠାରେ ବାଣ ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟ ବାଣ ସହିତ ଟକ୍କର ହୋଇ ଉଠୁଥିବା ଅଗ୍ନିର ଆଲୋକରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
କଠୋରଜ୍ଯାଟଣତ୍କାରବଧିରୀକୃତଦିକ୍ତଟମ୍ । ତତୋ ଦେଵୀଶରୀରାତ୍ତୁ ନିର୍ଗତାସ୍ତୀଵ୍ରଶକ୍ତଯଃ
ଧନୁଷର ତୀବ୍ର ଟଣା ଶବ୍ଦରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଅନ୍ଧା ହୋଇଯାଇଥିଲା। ତାପରେ ଦେବୀଙ୍କ ଦେହରୁ ତୀବ୍ର ଶକ୍ତିମାନୀ ଶକ୍ତିମାନୀ ଶକ୍ତିମାନୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
କାଲିକା ତାରିଣୀ ବାଲା ତ୍ରିପୁରା ଭୈରଵୀ ରମା । ବଗଲା ଚୈଵ ମାତଙ୍ଗୀ ତଥା ତ୍ରିପୁରସୁନ୍ଦରୀ
କାଳିକା, ତାରିଣୀ, ବାଳା, ତ୍ରିପୁରା, ଭୈରବୀ, ରମା, ବଗଳା, ମାତଙ୍ଗୀ ଏବଂ ତ୍ରିପୁରାସୁନ୍ଦରୀ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
କାମାକ୍ଷୀ ତୁଲଜା ଦେଵୀ ଜମ୍ଭିନୀ ମୋହିନୀ ତଥା । ଛିନ୍ନମସ୍ତା ଗୁହ୍ଯକାଲୀ ଦଶସାହସ୍ରବାହୁକା
କାମାକ୍ଷୀ, ତୁଳଜା ଦେବୀ, ଜମ୍ଭିନୀ, ମୋହିନୀ, ଛିନ୍ନମସ୍ତା, ଗୁହ୍ୟକାଳୀ ଏବଂ ଦଶହଜାର ବାହୁ ଥିବା ଦେବୀ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଚ୍ଛକ୍ତଯଶ୍ଚାନ୍ଯାଶ୍ଚତୁଷ୍ଷଷ୍ଟିମିତାଃ ପରାଃ । ଅସଂଖ୍ଯାତାସ୍ତତୋ ଦେଵ୍ଯଃ ସମୁଦ୍ଭୂତାସ୍ତୁ ସାଯୁଧାଃ
ଏହା ସହିତ ଅନ୍ୟ ଏକତିସ ଶକ୍ତି, ଚଉଷଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି ଏବଂ ଅସଂଖ୍ୟ ଦେବୀମାନେ ସ୍ତ୍ରୀ ଅସ୍ତ୍ରଧାରିଣୀ ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ମୃଦଙ୍ଗଶଙ୍ଖଵୀଣାଦିନାଦିତଂ ସଙ୍ଗରସ୍ଥଲମ୍ । ଶକ୍ତିଭିର୍ଦୈତ୍ଯସୈନ୍ଯେ ତୁ ନାଶିତେଽକ୍ଷୌହିଣୀଶତେ
ମୃଦଙ୍ଗ, ଶଂଖ, ବୀଣା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାଦ୍ୟର ଧ୍ୱନିରେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ଗଞ୍ଜିଉଠିଲା। ଶକ୍ତିମାନେ ଦେୟ୍ତ୍ୟ ସେନାର ଶତ ଅକ୍ଷୌହିଣୀକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ।