ଅଶକ୍ତାସ୍ତେନ ତେ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ଵଜ୍ରଦେହାସୁରେଣ ଚ । ପଲାଯନଂ ତଦା କୃତ୍ଵା ନିର୍ଗତା ନିର୍ଜରାଃ କ୍ଵଚିତ୍
ବଜ୍ର ସମ ଦେହ ଥିବା ସେ ଦାନବ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଅସମର୍ଥ ହୋଇ, ଦେବମାନେ ଭୟରେ ଏକଏକ ଜାଗାକୁ ପଳାଇଗଲେ।
ନିଲଯଂ ଗିରିଦୁର୍ଗେଷୁ ରତ୍ନସାନୁଗୁହାସୁ ଚ । ସଂସ୍ଥିତାଃ ପରମାଂ ଶକ୍ତିଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ତସ୍ତେ ପରାମ୍ବିକାମ୍
ସେମାନେ ପାହାଡ଼ର ଦୁର୍ଗ ଓ ରତ୍ନ ଭରିଥିବା ଗୁହାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶକ୍ତି ମା'ଙ୍କୁ ଗଭୀର ଧ୍ୟାନ କଲେ।
ଅଗ୍ନୌ ହୋମାଦ୍ଯଭାଵାତ୍ତୁ ଵୃଷ୍ଟ୍ଯଭାଵୋଽପ୍ଯଭୂନ୍ନୃପ । ଵୃଷ୍ଟେରଭାଵେ ସଂଶୁଷ୍କଂ ନିର୍ଜଲଂ ଚାପି ଭୂତଲମ୍
ଅଗ୍ନିରେ ହୋମ ଓ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉନଥିବାରୁ, ରାଜା, ବର୍ଷା ହେଲା ନାହିଁ; ବର୍ଷା ନ ହେବାରୁ ଭୂମି ଶୁଖିଗଲା ଓ ପାଣି ଶେଷ ହେଲା।
କୂପଵାପୀତଡାଗାଶ୍ଚ ସରିତଃ ଶୁଷ୍କତାଂ ଗତାଃ । ଅନାଵୃଷ୍ଟିରିଯଂ ରାଜନ୍ନଭୂଚ୍ଚ ଶତଵାର୍ଷିକୀ
କୁଆଁ, ପୋକରୀ, ତାଳାବ ଓ ନଦୀମାନେ ସବୁ ଶୁଖିଗଲା; ରାଜା, ଏହି ଅବର୍ଷା ଶତବର୍ଷ ଚାଲିଲା।
ମୃତାଃ ପ୍ରଜାଶ୍ଚ ବହୁଧା ଗୋମହିଷ୍ଯାଦଯସ୍ତଥା । ଗୃହେ ଗୃହେ ମନୁଷ୍ଯାଣାମଭଵଚ୍ଛଵସଂଗ୍ରହଃ
ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ, ଗାଈ, ମହିଷ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମରିଗଲେ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରେ ମଣିଷମାନଙ୍କର ଲାଶ ଜମା ହେଇଗଲା।
ଅନର୍ଥେ ତ୍ଵେଵମୁଦ୍ଭୂତେ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ଶାନ୍ତଚେତସଃ । ଗତ୍ଵା ହିମଵତଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ ରିରାଧଯିଷଵଃ ଶିଵମ୍
ଏଭଳି ଦୁଃଖ ଆସିଲାବେଳେ, ଶାନ୍ତ ମନ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼ ପାଖକୁ ଯାଇ, ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିବାକୁ ଚାହିଲେ।
ସମାଧିଧ୍ଯାନପୂଜାଭିର୍ଦେଵୀଂ ତୁଷ୍ଟୁଵୁରନ୍ଵହମ୍ । ନିରାହାରାସ୍ତଦାସକ୍ତାସ୍ତାମେଵ ଶରଣଂ ଯଯୁଃ
ସମାଧି, ଧ୍ୟାନ ଓ ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ଦେବୀଙ୍କୁ ଶ୍ରୀବଦନ କଲେ; ଉପବାସ ରହି, ମନ ଦେବୀରେ ଲଗାଇ, ସେଠାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ।
ଦଯାଂ କୁରୁ ମହେଶାନି ପାମରେଷୁ ଜନେଷୁ ହି । ସର୍ଵାପରାଧଯୁକ୍ତେଷୁ ନୈତଚ୍ଛ୍ଲାଘ୍ଯଂ ତଵାମ୍ବିକେ
ମହେଶ୍ୱାନୀ, ଏହି ଦୁଃଖୀ ଲୋକମାନେ ଉପରେ ଦୟା କର; ମା' ଏହି ସମସ୍ତ ଦୋଷ ଭରିଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ତୁମକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
କୋପଂ ସଂହର ଦେଵେଶି ସର୍ଵାନ୍ତର୍ଯାମିରୂପିଣି । ତ୍ଵଯା ଯଥା ପ୍ରେର୍ଯତେଽଯଂ କରୋତି ସ ତଥା ଜନଃ
ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଭିତରେ ବସିଥିବା ମା', ତୁମେ ତୁମର କ୍ରୋଧ ଦୂର କର; ତୁମେ ଯେପରି ଚାଲାଉଛ, ଲୋକମାନେ ସେପରି କରୁଛନ୍ତି।
ନାନ୍ଯା ଗତିର୍ଜନସ୍ଯାସ୍ଯ କିଂ ପଶ୍ଯସି ପୁନଃ ପୁନଃ । ଯଥେଚ୍ଛସି ତଥା କର୍ତୁଂ ସମର୍ଥାସି ମହେଶ୍ଵରି
ଏହି ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ; ତୁମେ ଏତେବେଳେ କାହିଁକି ପୁଣିପୁଣି ଦେଖୁଛ? ମହେଶ୍ୱରୀ, ତୁମେ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା କର, ସେପରି କରିପାରିବ।
ସମୁଦ୍ଧର ମହେଶାନି ସଂକଟାତ୍ପରମୋତ୍ଥିତାତ୍ । ଜୀଵନେନ ଵିନାସ୍ମାକଂ କଥଂ ସ୍ଯାତ୍ସ୍ଥିତିରମ୍ବିକେ
ମହେଶ୍ୱାନୀ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ସଙ୍କଟରୁ ଆମକୁ ଉଦ୍ଧାର କର; ମା', ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ି ଆମେ କିପରି ବଞ୍ଚିପାରିବୁ?
ପ୍ରସୀଦ ତ୍ଵଂ ମହେଶାନି ପ୍ରସୀଦ ଜଗଦମ୍ବିକେ । ଅନନ୍ତକୋଟିବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡନାଯିକେ ତେ ନମୋ ନମଃ
ମହେଶ୍ୱାନୀ, ଦୟା କର, ଜଗତ୍ଜନନୀ, ଦୟା କର; ଅନେକ କୋଟି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ନାୟିକା, ତୁମକୁ ପୁଣିପୁଣି ନମସ୍କାର।
ନମଃ କୂଟସ୍ଥରୂପାଯୈ ଚିଦ୍ରୂପାଯୈ ନମୋ ନମଃ । ନମୋ ଵେଦାନ୍ତଵେଦ୍ଯାଯୈ ଭୁଵନେଶ୍ଯୈ ନମୋ ନମଃ
ଯାହାଙ୍କର ରୂପ କେବେ ବଦଳାଏ ନାହିଁ, ଚେତନାର ରୂପ ଯିଏ, ସେଠାରେ ନମସ୍କାର; ବେଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଯିଏ ଜଣାଯାନ୍ତି, ସେ ଭୂବନେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ମୁଁ ପୁଣିପୁଣି ନମସ୍କାର କରେ।
ନେତି ନେତୀତି ଵାକ୍ଯୈର୍ଯା ବୋଧ୍ଯତେ ସକଲାଗମୈଃ । ତାଂ ସର୍ଵକାରଣାଂ ଦେଵୀଂ ସର୍ଵଭାଵେନ ସନ୍ନତାଃ
‘ଏହା ନୁହେଁ, ଏହା ନୁହେଁ’ ବୋଲି ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଯାହାକୁ ବୁଝାଏ, ସେ ସମସ୍ତର କାରଣ ଦେବୀଙ୍କୁ ଆମେ ସମସ୍ତ ଭାବରେ ଶରଣାଗତ ହେଉଛୁ।
ଇତି ସମ୍ପ୍ରାର୍ଥିତା ଦେଵୀ ଭୁଵନେଶୀ ମହେଶ୍ଵରୀ । ଅନନ୍ତାକ୍ଷିମଯଂ ରୂପଂ ଦର୍ଶଯାମାସ ପାର୍ଵତୀ
ଏଭଳି ପ୍ରାର୍ଥନା ପରେ, ଭୂବନେଶ୍ୱରୀ, ମହେଶ୍ୱରୀ ପାର୍ବତୀ, ଅନେକ ଆଖି ଥିବା ରୂପ ଦେଖାଇଲେ।
ନୀଲାଞ୍ଜନସମପ୍ରଖ୍ଯଂ ନୀଲପଦ୍ମାଯତେକ୍ଷଣମ୍ । ସୁକର୍କଶସମୋତ୍ତୁଙ୍ଗଵୃତ୍ତପୀନଘନସ୍ତନମ୍
ତାଙ୍କର ରଙ୍ଗ ଗାଢ଼ କାଜଳ ପରି, ଚକ୍ଷୁ ନୀଳ କମଳ ପରି, ତାଙ୍କର ଅଂଶ ଉଚ୍ଚ, ଗୋଳାକାର, ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦୃଢ଼, ଯାହା ମହା ହାତୀକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରେ।
ବାଣମୁଷ୍ଟିଂ ଚ କମଲଂ ପୁଷ୍ପପଲ୍ଲଵମୂଲକାନ୍ । ଶାକାଦୀନ୍ଫଲସଂଯୁକ୍ତାନନନ୍ତରସସଂଯୁତାନ୍
ସେ ତାଙ୍କର ହାତରେ ତୀର, ପଦ୍ମ, କୋମଳ ମୂଳ ଓ ଅଙ୍କୁର, ଫଳ ମିଶିତ ଶାକ ଓ ନାନା ରସର ସହିତ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଶାକ ଧରିଥିଲେ।
କ୍ଷୁତ୍ତୃଡ୍ଜରାପହାନ୍ ହସ୍ତୈର୍ବିଭ୍ରତୀ ଚ ମହାଧନୁଃ । ସର୍ଵସୌନ୍ଦର୍ଯସାରଂ ତଦ୍ରୂପଂ ଲାଵଣ୍ଯଶୋଭିତମ୍
ସେ ତାଙ୍କର ହାତରେ ଏକ ବଡ଼ ଧନୁଷ୍ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଭୁଖ, ତ୍ରୁଷ୍ଣା ଓ ରୋଗକୁ ଦୂର କରିଥାଏ। ତାଙ୍କର ରୂପ ସମସ୍ତ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ସାର, ଲାବଣ୍ୟରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍।
କୋଟିସୂର୍ଯପ୍ରତୀକାଶଂ କରୁଣାରସସାଗରମ୍ । ଦର୍ଶଯିତ୍ଵା ଜଗଦ୍ଧାତ୍ରୀ ସାନନ୍ତନଯନୋଦ୍ଭଵା
ତାଙ୍କର ରୂପ କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, କରୁଣାର ସାଗର। ସେ, ଅନେକ ନୟନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାଆ, ନିଜକୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ।
ମୋଚଯାମାସ ଲୋକେଷୁ ଵାରିଧାରାଂ ସହସ୍ରଶଃ । ନଵରାତ୍ରଂ ମହାଵୃଷ୍ଟିରଭୂନ୍ନେତ୍ରୋଦ୍ଭଵୈର୍ଜଲୈଃ
ସେ ଜଗତରେ ହଜାର-ହଜାର ଧାରାରେ ପାଣି ଝରାଇଲେ; ନବରାତ୍ରି ଧରି ତାଙ୍କର ନୟନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଜଳରେ ବଡ଼ ବର୍ଷା ହେଲା।
ଦୁଃଖିତାନ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସକଲାନ୍ନେତ୍ରାଶ୍ରୂଣି ଵିମୁଞ୍ଚତୀ । ତର୍ପିତାସ୍ତେନ ତେ ଲୋକା ଓଷଧ୍ଯଃ ସକଲା ଅପି
ସମସ୍ତ ଦୁଃଖିତଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ନୟନରୁ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇଲେ; ସେଇ ଅଶ୍ରୁଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ସମସ୍ତ ଔଷଧି ତୃପ୍ତି ପାଇଲେ।
ନଦୀନଦପ୍ରଵାହାସ୍ତୈର୍ଜଲୈଃ ସମଭଵନ୍ନୃପ । ନିଲୀଯ ସଂସ୍ଥିତାଃ ପୂର୍ଵଂ ସୁରାସ୍ତେ ନିର୍ଗତା ବହିଃ
ହେ ରାଜା, ସେଇ ଜଳରେ ନଦୀ ଓ ନାଳା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ପୂର୍ବରୁ ଲୁଚିଥିଲେ, ସେମାନେ ବାହାରି ଆସିଲେ।
ମିଲିତ୍ଵା ସସୁରା ଵିପ୍ରା ଦେଵୀଂ ସମଭିତୁଷ୍ଟୁଵୁଃ । ନମୋ ଵେଦାନ୍ତଵେଦ୍ଯେ ତେ ନମୋ ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵରୂପିଣି
ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏକଠି ହୋଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ: 'ବେଦାନ୍ତରେ ଯିଏ ଜଣାଶୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ବ୍ରହ୍ମର ରୂପ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।'
ସ୍ଵମାଯଯା ସର୍ଵଜଗଦ୍ଵିଧାତ୍ର୍ଯୈ ତେ ନମୋ ନମଃ । ଭକ୍ତକଲ୍ପଦ୍ରୁମେ ଦେଵି ଭକ୍ତାର୍ଥଂ ଦେହଧାରିଣି
'ନିଜ ମାୟାରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ଦେବୀ, ତୁମକୁ ପୁନିପୁନି ନମସ୍କାର। ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ କାମନାପୂରଣ ବୃକ୍ଷ, ଭକ୍ତଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଦେହ ଧାରଣ କରୁଥିବା ମାଆ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।'
ନିତ୍ଯତୃପ୍ତେ ନିରୁପମେ ଭୁଵନେଶ୍ଵରି ତେ ନମଃ । ଅସ୍ମଚ୍ଛାନ୍ତ୍ଯର୍ଥମତୁଲଂ ଲୋଚନାନାଂ ସହସ୍ରକମ୍
'ସଦା ତୃପ୍ତ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଇଶ୍ୱରୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଆମର ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ତୁମେ ଅସଂଖ୍ୟ ନୟନ ଧାରଣ କରିଛ।'
ତ୍ଵଯା ଯତୋ ଧୃତଂ ଦେଵି ଶତାକ୍ଷୀ ତ୍ଵଂ ତତୋ ଭଵ । କ୍ଷୁଧଯା ପୀଡିତା ମାତଃ ସ୍ତୋତୁଂ ଶକ୍ତିର୍ନ ଚାସ୍ତି ନଃ
'ମାଆ, ତୁମେ ଏହି ନୟନ ଧାରଣ କରିଥିବାରୁ ତୁମକୁ ଶତାକ୍ଷୀ ବୋଲାଯାଏ। ଭୁଖରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ, ଆମେ ତୁମକୁ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଶକ୍ତି ନାହିଁ।'
କୃପାଂ କୁରୁ ମହେଶାନି ଵେଦାନପ୍ଯାହରାମ୍ବିକେ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଇତି ତେଷାଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶାକାନ୍ସ୍ଵକରସଂସ୍ଥିତାନ୍
'ମହାଦେବୀ, ଆମପ୍ରତି କୃପା କର, ବେଦମାତା, ବେଦକୁ ଆମକୁ ଫେରାଇଦିଅ।' ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦେବୀ ନିଜ ସାମ୍ନାରେ ଥିବା ଶାକ ନେଲେ।
ସ୍ଵାଦୂନି ଫଲମୂଲାନି ଭକ୍ଷଣାର୍ଥଂ ଦଦୌ ଶିଵା । ନାନାଵିଧାନି ଚାନ୍ନାନି ପଶୁଭୋଜ୍ଯାନି ଯାନି ଚ
ଶୁଭା ଦେବୀ ମିଠା ଫଳ ଓ ମୂଳ ଖାଇବା ପାଇଁ ଦେଲେ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ, ପଶୁମାନେ ଖାଇପାରିବା ଖାଦ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦେଲେ।
କାମ୍ଯାନନ୍ତରସୈର୍ଯୁକ୍ତାନ୍ଯାନଵୀନୋଦ୍ଭଵଂ ଦଦୌ । ଶାକମ୍ଭରୀତି ନାମାପି ତଦ୍ଦିନାତ୍ସମଭୂନ୍ନୃପ
ସେ ଇଚ୍ଛାମତ ଓ ନାନା ରସର ସହିତ ଖାଦ୍ୟ, ଏବଂ ନିଜ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅନ୍ନ ଦେଲେ; ସେଇ ଦିନଠାରୁ ସେ ଶାକମ୍ଭରୀ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ।
ତତଃ କୋଲାହଲେ ଜାତେ ଦୂତଵାକ୍ଯେନ ବୋଧିତଃ । ସସୈନ୍ଯଃ ସାଯୁଧୋ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ଦୁର୍ଗମାଖ୍ଯୋଽସୁରୋ ଯଯୌ
ତାପରେ ହୁଲୁସ୍ତୁଳି ହେବା ସହ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଦୂତ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯିବା ପରେ, ଦୁର୍ଗମ ନାମକ ଦାନବ ତାଙ୍କର ସେନା ଓ ଅସ୍ତ୍ର ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଚାଲିଗଲା।