ତତଃ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଗଵାନ୍ ହଂସାରୂଢଶ୍ଚତୁର୍ମୁଖଃ । ଯଯୌ ତସ୍ମୈ ଵରଂ ଦାତୁଂ ପ୍ରସନ୍ନମୁଖପଙ୍କଜଃ
ତାପରେ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ହଂସ ଉପରେ ବସି, ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ ଆସିଲେ, ତାଙ୍କର ମୁଖ କମଳ ପ୍ରସନ୍ନତାରେ ଖିଲିଉଠିଲା।
ସମାଧିସ୍ଥଂ ମୀଲିତାକ୍ଷଂ ସ୍ଫୁଟମାହ ଚତୁର୍ମୁଖଃ । ଵରଂ ଵରଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଯସ୍ତେ ମନସି ଵର୍ତତେ
ସେ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ଓ ଆଖି ବନ୍ଦ କରିଥିବା ଦୁର୍ଗମଙ୍କୁ ଦେଖି, ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ପଷ୍ଟ କଥା କହିଲେ: 'ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଅଛି, ତାହା ଆଶୀର୍ବାଦ ଭାବେ ଚାହିଁନିଅ। ତୁମେ ଶୁଭ ହେଉ।'
ତଵାଦ୍ଯ ତପସା ତୁଷ୍ଟୋ ଵରଦେଶୋଽହମାଗତଃ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମମୁଖାଦ୍ଵାଣୀଂ ଵ୍ଯୁତ୍ଥିତଃ ସ ସମାଧିତଃ
'ଆଜି ତୁମର ତପସ୍ୟାରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛି, ତେଣୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ ଆସିଛି।' ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ସେ ଧ୍ୟାନରୁ ବାହାରିଲେ।
ପୂଜଯିତ୍ଵା ଵରଂ ଵଵ୍ରେ ଵେଦାନ୍ଦେହି ସୁରେଶ୍ଵର । ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଯେ ମନ୍ତ୍ରା ବ୍ରାହ୍ମଣେଷୁ ସୁରେଷ୍ଵପି
ପୂଜା କରି, ସେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହିଲେ: 'ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମହାପ୍ରଭୁ, ମୋତେ ବେଦ ଦିଅ, ଏବଂ ତିନି ଲୋକରେ ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ର ଅଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦିଅ।'
ଵିଦ୍ଯନ୍ତେ ତେ ତୁ ସାନ୍ନିଧ୍ଯେ ମମ ସନ୍ତୁ ମହେଶ୍ଵର । ବଲଂ ଚ ଦେହି ଯେନ ସ୍ଯାଦ୍ଦେଵାନାଂ ଚ ପରାଜଯଃ
'ସେମାନେ ସବୁ ମୋ ସାଙ୍ଗରେ ରହୁନ୍ତୁ, ହେ ମହାପ୍ରଭୁ, ଏବଂ ମୋତେ ସେଇ ଶକ୍ତି ଦିଅ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ପରାଜିତ ହେବେ।'
ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଥାସ୍ତ୍ଵିତି ଵଚୋ ଵଦନ୍ । ଜଗାମ ସତ୍ଯଲୋକଂ ତୁ ଚତୁର୍ଵେଦେଶ୍ଵରଃ ପରଃ
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଚତୁର୍ବେଦର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଭୁ 'ତଥା' ବୋଲି କହି, ସତ୍ୟଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ଵିପ୍ରୈସ୍ତୁ ଵିସ୍ମୃତା ଵେଦରାଶଯଃ । ସ୍ନାନସନ୍ଧ୍ଯାନିତ୍ଯହୋମଶ୍ରାଦ୍ଧଯଜ୍ଞଜପାଦଯଃ
ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେଦ ଭୁଲିଗଲେ; ନିତ୍ୟ ସ୍ନାନ, ସନ୍ଧ୍ୟା, ହୋମ, ପିତୃକର୍ମ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଜପ ସବୁ ହେବା ବନ୍ଦ ହେଲା।
ଵିଲୁପ୍ତା ଧରଣୀପୃଷ୍ଠେ ହାହାକାରୋ ମହାନଭୂତ୍ । କିମିଦଂ କିମିଦଂ ଚେତି ଵିପ୍ରା ଊଚୁଃ ପରସ୍ପରମ୍
ଧରଣୀ ଉପରୁ ସେମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ଏବଂ ବଡ଼ ହାହାକାର ହେଲା। 'ଏହା କ'ଣ? ଏହା କ'ଣ?' ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପରସ୍ପରେ କହିଲେ।
ଵେଦାଭାଵାତ୍ତଦସ୍ମାଭିଃ କର୍ତଵ୍ଯଂ କିମତଃ ପରମ୍ । ଇତି ଭୂମୌ ମହାନର୍ଥେ ଜାତେ ପରମଦାରୁଣେ
ବେଦ ନଥିବାରୁ ଏବେ ଆମେ କଣ କରିବା? ଏଭଳି ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଭୂମିରେ ଆସିଗଲା।
ନିର୍ଜରାଃ ସଜରା ଜାତା ହଵିର୍ଭାଗାଦ୍ଯଭାଵତଃ । ରୁରୋଧ ସ ତଦା ଦୈତ୍ଯୋ ନଗରୀମମରାଵତୀମ୍
ହବିର୍ଦ୍ଧାନ ନ ହେବାରୁ ଅମରମାନେ ମରଣଶୀଳ ହେଲେ; ତାପରେ ସେ ଦାନବ ଅମରାବତୀ ସହରକୁ ଘେରି ରଖିଲା।
ଅଶକ୍ତାସ୍ତେନ ତେ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ଵଜ୍ରଦେହାସୁରେଣ ଚ । ପଲାଯନଂ ତଦା କୃତ୍ଵା ନିର୍ଗତା ନିର୍ଜରାଃ କ୍ଵଚିତ୍
ବଜ୍ର ସମ ଦେହ ଥିବା ସେ ଦାନବ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଅସମର୍ଥ ହୋଇ, ଦେବମାନେ ଭୟରେ ଏକଏକ ଜାଗାକୁ ପଳାଇଗଲେ।
ନିଲଯଂ ଗିରିଦୁର୍ଗେଷୁ ରତ୍ନସାନୁଗୁହାସୁ ଚ । ସଂସ୍ଥିତାଃ ପରମାଂ ଶକ୍ତିଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ତସ୍ତେ ପରାମ୍ବିକାମ୍
ସେମାନେ ପାହାଡ଼ର ଦୁର୍ଗ ଓ ରତ୍ନ ଭରିଥିବା ଗୁହାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶକ୍ତି ମା'ଙ୍କୁ ଗଭୀର ଧ୍ୟାନ କଲେ।
ଅଗ୍ନୌ ହୋମାଦ୍ଯଭାଵାତ୍ତୁ ଵୃଷ୍ଟ୍ଯଭାଵୋଽପ୍ଯଭୂନ୍ନୃପ । ଵୃଷ୍ଟେରଭାଵେ ସଂଶୁଷ୍କଂ ନିର୍ଜଲଂ ଚାପି ଭୂତଲମ୍
ଅଗ୍ନିରେ ହୋମ ଓ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉନଥିବାରୁ, ରାଜା, ବର୍ଷା ହେଲା ନାହିଁ; ବର୍ଷା ନ ହେବାରୁ ଭୂମି ଶୁଖିଗଲା ଓ ପାଣି ଶେଷ ହେଲା।
କୂପଵାପୀତଡାଗାଶ୍ଚ ସରିତଃ ଶୁଷ୍କତାଂ ଗତାଃ । ଅନାଵୃଷ୍ଟିରିଯଂ ରାଜନ୍ନଭୂଚ୍ଚ ଶତଵାର୍ଷିକୀ
କୁଆଁ, ପୋକରୀ, ତାଳାବ ଓ ନଦୀମାନେ ସବୁ ଶୁଖିଗଲା; ରାଜା, ଏହି ଅବର୍ଷା ଶତବର୍ଷ ଚାଲିଲା।
ମୃତାଃ ପ୍ରଜାଶ୍ଚ ବହୁଧା ଗୋମହିଷ୍ଯାଦଯସ୍ତଥା । ଗୃହେ ଗୃହେ ମନୁଷ୍ଯାଣାମଭଵଚ୍ଛଵସଂଗ୍ରହଃ
ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ, ଗାଈ, ମହିଷ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମରିଗଲେ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରେ ମଣିଷମାନଙ୍କର ଲାଶ ଜମା ହେଇଗଲା।
ଅନର୍ଥେ ତ୍ଵେଵମୁଦ୍ଭୂତେ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ଶାନ୍ତଚେତସଃ । ଗତ୍ଵା ହିମଵତଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ ରିରାଧଯିଷଵଃ ଶିଵମ୍
ଏଭଳି ଦୁଃଖ ଆସିଲାବେଳେ, ଶାନ୍ତ ମନ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼ ପାଖକୁ ଯାଇ, ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିବାକୁ ଚାହିଲେ।
ସମାଧିଧ୍ଯାନପୂଜାଭିର୍ଦେଵୀଂ ତୁଷ୍ଟୁଵୁରନ୍ଵହମ୍ । ନିରାହାରାସ୍ତଦାସକ୍ତାସ୍ତାମେଵ ଶରଣଂ ଯଯୁଃ
ସମାଧି, ଧ୍ୟାନ ଓ ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ଦେବୀଙ୍କୁ ଶ୍ରୀବଦନ କଲେ; ଉପବାସ ରହି, ମନ ଦେବୀରେ ଲଗାଇ, ସେଠାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ।
ଦଯାଂ କୁରୁ ମହେଶାନି ପାମରେଷୁ ଜନେଷୁ ହି । ସର୍ଵାପରାଧଯୁକ୍ତେଷୁ ନୈତଚ୍ଛ୍ଲାଘ୍ଯଂ ତଵାମ୍ବିକେ
ମହେଶ୍ୱାନୀ, ଏହି ଦୁଃଖୀ ଲୋକମାନେ ଉପରେ ଦୟା କର; ମା' ଏହି ସମସ୍ତ ଦୋଷ ଭରିଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ତୁମକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
କୋପଂ ସଂହର ଦେଵେଶି ସର୍ଵାନ୍ତର୍ଯାମିରୂପିଣି । ତ୍ଵଯା ଯଥା ପ୍ରେର୍ଯତେଽଯଂ କରୋତି ସ ତଥା ଜନଃ
ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଭିତରେ ବସିଥିବା ମା', ତୁମେ ତୁମର କ୍ରୋଧ ଦୂର କର; ତୁମେ ଯେପରି ଚାଲାଉଛ, ଲୋକମାନେ ସେପରି କରୁଛନ୍ତି।
ନାନ୍ଯା ଗତିର୍ଜନସ୍ଯାସ୍ଯ କିଂ ପଶ୍ଯସି ପୁନଃ ପୁନଃ । ଯଥେଚ୍ଛସି ତଥା କର୍ତୁଂ ସମର୍ଥାସି ମହେଶ୍ଵରି
ଏହି ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ; ତୁମେ ଏତେବେଳେ କାହିଁକି ପୁଣିପୁଣି ଦେଖୁଛ? ମହେଶ୍ୱରୀ, ତୁମେ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା କର, ସେପରି କରିପାରିବ।
ସମୁଦ୍ଧର ମହେଶାନି ସଂକଟାତ୍ପରମୋତ୍ଥିତାତ୍ । ଜୀଵନେନ ଵିନାସ୍ମାକଂ କଥଂ ସ୍ଯାତ୍ସ୍ଥିତିରମ୍ବିକେ
ମହେଶ୍ୱାନୀ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ସଙ୍କଟରୁ ଆମକୁ ଉଦ୍ଧାର କର; ମା', ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ି ଆମେ କିପରି ବଞ୍ଚିପାରିବୁ?
ପ୍ରସୀଦ ତ୍ଵଂ ମହେଶାନି ପ୍ରସୀଦ ଜଗଦମ୍ବିକେ । ଅନନ୍ତକୋଟିବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡନାଯିକେ ତେ ନମୋ ନମଃ
ମହେଶ୍ୱାନୀ, ଦୟା କର, ଜଗତ୍ଜନନୀ, ଦୟା କର; ଅନେକ କୋଟି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ନାୟିକା, ତୁମକୁ ପୁଣିପୁଣି ନମସ୍କାର।
ନମଃ କୂଟସ୍ଥରୂପାଯୈ ଚିଦ୍ରୂପାଯୈ ନମୋ ନମଃ । ନମୋ ଵେଦାନ୍ତଵେଦ୍ଯାଯୈ ଭୁଵନେଶ୍ଯୈ ନମୋ ନମଃ
ଯାହାଙ୍କର ରୂପ କେବେ ବଦଳାଏ ନାହିଁ, ଚେତନାର ରୂପ ଯିଏ, ସେଠାରେ ନମସ୍କାର; ବେଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଯିଏ ଜଣାଯାନ୍ତି, ସେ ଭୂବନେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ମୁଁ ପୁଣିପୁଣି ନମସ୍କାର କରେ।
ନେତି ନେତୀତି ଵାକ୍ଯୈର୍ଯା ବୋଧ୍ଯତେ ସକଲାଗମୈଃ । ତାଂ ସର୍ଵକାରଣାଂ ଦେଵୀଂ ସର୍ଵଭାଵେନ ସନ୍ନତାଃ
‘ଏହା ନୁହେଁ, ଏହା ନୁହେଁ’ ବୋଲି ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଯାହାକୁ ବୁଝାଏ, ସେ ସମସ୍ତର କାରଣ ଦେବୀଙ୍କୁ ଆମେ ସମସ୍ତ ଭାବରେ ଶରଣାଗତ ହେଉଛୁ।
ଇତି ସମ୍ପ୍ରାର୍ଥିତା ଦେଵୀ ଭୁଵନେଶୀ ମହେଶ୍ଵରୀ । ଅନନ୍ତାକ୍ଷିମଯଂ ରୂପଂ ଦର୍ଶଯାମାସ ପାର୍ଵତୀ
ଏଭଳି ପ୍ରାର୍ଥନା ପରେ, ଭୂବନେଶ୍ୱରୀ, ମହେଶ୍ୱରୀ ପାର୍ବତୀ, ଅନେକ ଆଖି ଥିବା ରୂପ ଦେଖାଇଲେ।
ନୀଲାଞ୍ଜନସମପ୍ରଖ୍ଯଂ ନୀଲପଦ୍ମାଯତେକ୍ଷଣମ୍ । ସୁକର୍କଶସମୋତ୍ତୁଙ୍ଗଵୃତ୍ତପୀନଘନସ୍ତନମ୍
ତାଙ୍କର ରଙ୍ଗ ଗାଢ଼ କାଜଳ ପରି, ଚକ୍ଷୁ ନୀଳ କମଳ ପରି, ତାଙ୍କର ଅଂଶ ଉଚ୍ଚ, ଗୋଳାକାର, ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦୃଢ଼, ଯାହା ମହା ହାତୀକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରେ।
ବାଣମୁଷ୍ଟିଂ ଚ କମଲଂ ପୁଷ୍ପପଲ୍ଲଵମୂଲକାନ୍ । ଶାକାଦୀନ୍ଫଲସଂଯୁକ୍ତାନନନ୍ତରସସଂଯୁତାନ୍
ସେ ତାଙ୍କର ହାତରେ ତୀର, ପଦ୍ମ, କୋମଳ ମୂଳ ଓ ଅଙ୍କୁର, ଫଳ ମିଶିତ ଶାକ ଓ ନାନା ରସର ସହିତ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଶାକ ଧରିଥିଲେ।
କ୍ଷୁତ୍ତୃଡ୍ଜରାପହାନ୍ ହସ୍ତୈର୍ବିଭ୍ରତୀ ଚ ମହାଧନୁଃ । ସର୍ଵସୌନ୍ଦର୍ଯସାରଂ ତଦ୍ରୂପଂ ଲାଵଣ୍ଯଶୋଭିତମ୍
ସେ ତାଙ୍କର ହାତରେ ଏକ ବଡ଼ ଧନୁଷ୍ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଭୁଖ, ତ୍ରୁଷ୍ଣା ଓ ରୋଗକୁ ଦୂର କରିଥାଏ। ତାଙ୍କର ରୂପ ସମସ୍ତ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ସାର, ଲାବଣ୍ୟରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍।
କୋଟିସୂର୍ଯପ୍ରତୀକାଶଂ କରୁଣାରସସାଗରମ୍ । ଦର୍ଶଯିତ୍ଵା ଜଗଦ୍ଧାତ୍ରୀ ସାନନ୍ତନଯନୋଦ୍ଭଵା
ତାଙ୍କର ରୂପ କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, କରୁଣାର ସାଗର। ସେ, ଅନେକ ନୟନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାଆ, ନିଜକୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ।
ମୋଚଯାମାସ ଲୋକେଷୁ ଵାରିଧାରାଂ ସହସ୍ରଶଃ । ନଵରାତ୍ରଂ ମହାଵୃଷ୍ଟିରଭୂନ୍ନେତ୍ରୋଦ୍ଭଵୈର୍ଜଲୈଃ
ସେ ଜଗତରେ ହଜାର-ହଜାର ଧାରାରେ ପାଣି ଝରାଇଲେ; ନବରାତ୍ରି ଧରି ତାଙ୍କର ନୟନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଜଳରେ ବଡ଼ ବର୍ଷା ହେଲା।