ସୂତ ଉଵାଚ - ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାନଂ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଚେଷ୍ଟିତମ୍ । ଯଃ ଶୃଣୋତି ଚ ଦୁଃଖାର୍ତଃ ସ ସୁଖଂ ଲଭତେଽନ୍ଵହମ୍
ସୂତ କହିଲେ: ହରିଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କାହାଣୀ ଓ ତାଙ୍କର କର୍ମ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କୁହିଲି। ଯେ କୌଣସି ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ଲୋକ ଏହି କାହାଣୀ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ସୁଖ ପାଆନ୍ତି।
ସ୍ଵର୍ଗାର୍ଥୀ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାତ୍ ସ୍ଵର୍ଗଂ ସୁତାର୍ଥୀ ସୁତମାପ୍ନୁଯାତ୍ । ଭାର୍ଯାର୍ଥୀ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଦ୍ଭାର୍ଯାଂ ରାଜ୍ଯାର୍ଥୀଂ ରାଜ୍ଯମାପ୍ନୁଯାତ୍
ଯେଉଁଠି ଲୋକ ସ୍ୱର୍ଗ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଆନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ପୁଅ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁଅ ପାଆନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ଭାର୍ଯ୍ୟା ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ପାଆନ୍ତି। ରାଜ୍ୟ ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକ ରାଜ୍ୟ ପାଆନ୍ତି।
ଶତାକ୍ଷୀଚରିତ୍ରଵର୍ଣନମ୍ ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ - ଵିଚିତ୍ରମିଦମାଖ୍ଯାନଂ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ କୀର୍ତିତମ୍ । ଶତାକ୍ଷୀପାଦଭକ୍ତସ୍ଯ ରାଜର୍ଷେର୍ଧାର୍ମିକସ୍ଯ ଚ
ଶତାକ୍ଷୀଙ୍କ କଥା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଜନମେଜୟ କହିଲେ: ହରିଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କାହାଣୀ କୁହାଯାଇଛି, ଯିଏ ଶତାକ୍ଷୀଙ୍କ ପାଦରେ ଭକ୍ତି ରଖିଥିଲେ ଏବଂ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ।
ଶତାକ୍ଷୀ ସା କୁତୋ ଜାତା ଦେଵୀ ଭଗଵତୀ ଶିଵା । ତତ୍କାରଣଂ ଵଦ ମୁନେ ସାର୍ଥକଂ ଜନ୍ମ ମେ କୁରୁ
ଏହି ଶତାକ୍ଷୀ ଦେବୀ କେଉଁଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏହି ପୁଣ୍ୟବତୀ ଓ ଶିଭା ଦେବୀଙ୍କ ଜନ୍ମର କାରଣ କ'ଣ? ମୁଁ ଜଣାଇବାକୁ ଚାହେଁ, ମୁନି, ମୋ ଜନ୍ମକୁ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ କର।
କୋ ହି ଦେଵ୍ଯା ଗୁଣାଞ୍ଛୃଣ୍ଵଂସ୍ତୃପ୍ତିଂ ଯାସ୍ଯତି ଶୁଦ୍ଧଧୀଃ । ପଦେ ପଦେଽଶ୍ଵମେଧସ୍ଯ ଫଲମକ୍ଷଯ୍ଯମଶ୍ନୁତେ
ଦେବୀଙ୍କ ଗୁଣ ଶୁଣିଲେ ଶୁଦ୍ଧ ମନ ବ୍ୟକ୍ତି କିଏ ତୃପ୍ତି ନ ପାଇବ? ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦକୁ ଶୁଣିଲେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ମିଳେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶତାକ୍ଷୀସମ୍ଭଵଂ ଶୁଭମ୍ । ତଵାଵାଚ୍ଯଂ ନ ମେ କିଞ୍ଚିଦ୍ଦେଵୀଭକ୍ତସ୍ଯ ଵିଦ୍ଯତେ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ରାଜା, ଶୁଣ, ମୁଁ ତୋତେ ଶତାକ୍ଷୀଙ୍କ ଶୁଭ ଜନ୍ମ କଥା କହିବି। ଦେବୀଙ୍କ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ମୁଁ କିଛି ଲୁଚେଇ ରଖେଇ ନାହିଁ।
ଦୁର୍ଗମାଖ୍ଯୋ ମହାଦୈତ୍ଯଃ ପୂର୍ଵଂ ପରମଦାରୁଣଃ । ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷାନ୍ଵଯେ ଜାତୋ ରୁରୁପୁତ୍ରୋ ମହାଖଲଃ
ପୂର୍ବେ ଦୁର୍ଗମ ନାମକ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦାନବ ଥିଲେ, ଯିଏ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷଙ୍କ ବଂଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ରୁରୁଙ୍କ ପୁଅ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ଥିଲେ।
ଦେଵାନାଂ ତୁ ବଲଂ ଵେଦୋ ନାଶେ ତସ୍ଯ ସୁରା ଅପି ନଂକ୍ଷ୍ଯନ୍ତ୍ଯେଵ ନ ସଂଦେହୋ ଵିଧେଯଂ ତାଵଦେଵ ତତ୍
ଦେବତାମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ହେଉଛି ବେଦ; ବେଦ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ନଷ୍ଟ ହେବେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହି କାମ କରିବା ଦରକାର।
ଵିମୃଶ୍ଯୈତତ୍ତପଶ୍ଚର୍ଯାଂ ଗତଃ କର୍ତୁଂ ହିମାଲଯେ । ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ମନସା ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଵାଯୁଭକ୍ଷୋ ଵ୍ଯତିଷ୍ଠତ
ଏହି ଭାବି ଦୁର୍ଗମ ହିମାଳୟକୁ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଗଲେ, ମନରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, କେବଳ ପବନ ଖାଇ ରହିଲେ।
ସହସ୍ରଵର୍ଷପର୍ଯନ୍ତଂ ଚକାର ପରମଂ ତପଃ । ତେଜସା ତସ୍ଯ ଲୋକାସ୍ତୁ ସନ୍ତପ୍ତାଃ ସସୁରାସୁରାଃ
ସେ ହଜାର ବର୍ଷ ଯାଏଁ ଉଚ୍ଚତମ ତପସ୍ୟା କଲେ; ତାଙ୍କର ତପୋବଳରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଜଳିଉଠିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଗଵାନ୍ ହଂସାରୂଢଶ୍ଚତୁର୍ମୁଖଃ । ଯଯୌ ତସ୍ମୈ ଵରଂ ଦାତୁଂ ପ୍ରସନ୍ନମୁଖପଙ୍କଜଃ
ତାପରେ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ହଂସ ଉପରେ ବସି, ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ ଆସିଲେ, ତାଙ୍କର ମୁଖ କମଳ ପ୍ରସନ୍ନତାରେ ଖିଲିଉଠିଲା।
ସମାଧିସ୍ଥଂ ମୀଲିତାକ୍ଷଂ ସ୍ଫୁଟମାହ ଚତୁର୍ମୁଖଃ । ଵରଂ ଵରଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଯସ୍ତେ ମନସି ଵର୍ତତେ
ସେ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ଓ ଆଖି ବନ୍ଦ କରିଥିବା ଦୁର୍ଗମଙ୍କୁ ଦେଖି, ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ପଷ୍ଟ କଥା କହିଲେ: 'ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଅଛି, ତାହା ଆଶୀର୍ବାଦ ଭାବେ ଚାହିଁନିଅ। ତୁମେ ଶୁଭ ହେଉ।'
ତଵାଦ୍ଯ ତପସା ତୁଷ୍ଟୋ ଵରଦେଶୋଽହମାଗତଃ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମମୁଖାଦ୍ଵାଣୀଂ ଵ୍ଯୁତ୍ଥିତଃ ସ ସମାଧିତଃ
'ଆଜି ତୁମର ତପସ୍ୟାରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛି, ତେଣୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ ଆସିଛି।' ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ସେ ଧ୍ୟାନରୁ ବାହାରିଲେ।
ପୂଜଯିତ୍ଵା ଵରଂ ଵଵ୍ରେ ଵେଦାନ୍ଦେହି ସୁରେଶ୍ଵର । ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଯେ ମନ୍ତ୍ରା ବ୍ରାହ୍ମଣେଷୁ ସୁରେଷ୍ଵପି
ପୂଜା କରି, ସେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହିଲେ: 'ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମହାପ୍ରଭୁ, ମୋତେ ବେଦ ଦିଅ, ଏବଂ ତିନି ଲୋକରେ ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ର ଅଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦିଅ।'
ଵିଦ୍ଯନ୍ତେ ତେ ତୁ ସାନ୍ନିଧ୍ଯେ ମମ ସନ୍ତୁ ମହେଶ୍ଵର । ବଲଂ ଚ ଦେହି ଯେନ ସ୍ଯାଦ୍ଦେଵାନାଂ ଚ ପରାଜଯଃ
'ସେମାନେ ସବୁ ମୋ ସାଙ୍ଗରେ ରହୁନ୍ତୁ, ହେ ମହାପ୍ରଭୁ, ଏବଂ ମୋତେ ସେଇ ଶକ୍ତି ଦିଅ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ପରାଜିତ ହେବେ।'
ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଥାସ୍ତ୍ଵିତି ଵଚୋ ଵଦନ୍ । ଜଗାମ ସତ୍ଯଲୋକଂ ତୁ ଚତୁର୍ଵେଦେଶ୍ଵରଃ ପରଃ
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଚତୁର୍ବେଦର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଭୁ 'ତଥା' ବୋଲି କହି, ସତ୍ୟଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ଵିପ୍ରୈସ୍ତୁ ଵିସ୍ମୃତା ଵେଦରାଶଯଃ । ସ୍ନାନସନ୍ଧ୍ଯାନିତ୍ଯହୋମଶ୍ରାଦ୍ଧଯଜ୍ଞଜପାଦଯଃ
ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେଦ ଭୁଲିଗଲେ; ନିତ୍ୟ ସ୍ନାନ, ସନ୍ଧ୍ୟା, ହୋମ, ପିତୃକର୍ମ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଜପ ସବୁ ହେବା ବନ୍ଦ ହେଲା।
ଵିଲୁପ୍ତା ଧରଣୀପୃଷ୍ଠେ ହାହାକାରୋ ମହାନଭୂତ୍ । କିମିଦଂ କିମିଦଂ ଚେତି ଵିପ୍ରା ଊଚୁଃ ପରସ୍ପରମ୍
ଧରଣୀ ଉପରୁ ସେମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ଏବଂ ବଡ଼ ହାହାକାର ହେଲା। 'ଏହା କ'ଣ? ଏହା କ'ଣ?' ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପରସ୍ପରେ କହିଲେ।
ଵେଦାଭାଵାତ୍ତଦସ୍ମାଭିଃ କର୍ତଵ୍ଯଂ କିମତଃ ପରମ୍ । ଇତି ଭୂମୌ ମହାନର୍ଥେ ଜାତେ ପରମଦାରୁଣେ
ବେଦ ନଥିବାରୁ ଏବେ ଆମେ କଣ କରିବା? ଏଭଳି ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଭୂମିରେ ଆସିଗଲା।
ନିର୍ଜରାଃ ସଜରା ଜାତା ହଵିର୍ଭାଗାଦ୍ଯଭାଵତଃ । ରୁରୋଧ ସ ତଦା ଦୈତ୍ଯୋ ନଗରୀମମରାଵତୀମ୍
ହବିର୍ଦ୍ଧାନ ନ ହେବାରୁ ଅମରମାନେ ମରଣଶୀଳ ହେଲେ; ତାପରେ ସେ ଦାନବ ଅମରାବତୀ ସହରକୁ ଘେରି ରଖିଲା।
ଅଶକ୍ତାସ୍ତେନ ତେ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ଵଜ୍ରଦେହାସୁରେଣ ଚ । ପଲାଯନଂ ତଦା କୃତ୍ଵା ନିର୍ଗତା ନିର୍ଜରାଃ କ୍ଵଚିତ୍
ବଜ୍ର ସମ ଦେହ ଥିବା ସେ ଦାନବ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଅସମର୍ଥ ହୋଇ, ଦେବମାନେ ଭୟରେ ଏକଏକ ଜାଗାକୁ ପଳାଇଗଲେ।
ନିଲଯଂ ଗିରିଦୁର୍ଗେଷୁ ରତ୍ନସାନୁଗୁହାସୁ ଚ । ସଂସ୍ଥିତାଃ ପରମାଂ ଶକ୍ତିଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ତସ୍ତେ ପରାମ୍ବିକାମ୍
ସେମାନେ ପାହାଡ଼ର ଦୁର୍ଗ ଓ ରତ୍ନ ଭରିଥିବା ଗୁହାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶକ୍ତି ମା'ଙ୍କୁ ଗଭୀର ଧ୍ୟାନ କଲେ।
ଅଗ୍ନୌ ହୋମାଦ୍ଯଭାଵାତ୍ତୁ ଵୃଷ୍ଟ୍ଯଭାଵୋଽପ୍ଯଭୂନ୍ନୃପ । ଵୃଷ୍ଟେରଭାଵେ ସଂଶୁଷ୍କଂ ନିର୍ଜଲଂ ଚାପି ଭୂତଲମ୍
ଅଗ୍ନିରେ ହୋମ ଓ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉନଥିବାରୁ, ରାଜା, ବର୍ଷା ହେଲା ନାହିଁ; ବର୍ଷା ନ ହେବାରୁ ଭୂମି ଶୁଖିଗଲା ଓ ପାଣି ଶେଷ ହେଲା।
କୂପଵାପୀତଡାଗାଶ୍ଚ ସରିତଃ ଶୁଷ୍କତାଂ ଗତାଃ । ଅନାଵୃଷ୍ଟିରିଯଂ ରାଜନ୍ନଭୂଚ୍ଚ ଶତଵାର୍ଷିକୀ
କୁଆଁ, ପୋକରୀ, ତାଳାବ ଓ ନଦୀମାନେ ସବୁ ଶୁଖିଗଲା; ରାଜା, ଏହି ଅବର୍ଷା ଶତବର୍ଷ ଚାଲିଲା।
ମୃତାଃ ପ୍ରଜାଶ୍ଚ ବହୁଧା ଗୋମହିଷ୍ଯାଦଯସ୍ତଥା । ଗୃହେ ଗୃହେ ମନୁଷ୍ଯାଣାମଭଵଚ୍ଛଵସଂଗ୍ରହଃ
ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ, ଗାଈ, ମହିଷ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମରିଗଲେ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରେ ମଣିଷମାନଙ୍କର ଲାଶ ଜମା ହେଇଗଲା।
ଅନର୍ଥେ ତ୍ଵେଵମୁଦ୍ଭୂତେ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ଶାନ୍ତଚେତସଃ । ଗତ୍ଵା ହିମଵତଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ ରିରାଧଯିଷଵଃ ଶିଵମ୍
ଏଭଳି ଦୁଃଖ ଆସିଲାବେଳେ, ଶାନ୍ତ ମନ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼ ପାଖକୁ ଯାଇ, ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିବାକୁ ଚାହିଲେ।
ସମାଧିଧ୍ଯାନପୂଜାଭିର୍ଦେଵୀଂ ତୁଷ୍ଟୁଵୁରନ୍ଵହମ୍ । ନିରାହାରାସ୍ତଦାସକ୍ତାସ୍ତାମେଵ ଶରଣଂ ଯଯୁଃ
ସମାଧି, ଧ୍ୟାନ ଓ ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ଦେବୀଙ୍କୁ ଶ୍ରୀବଦନ କଲେ; ଉପବାସ ରହି, ମନ ଦେବୀରେ ଲଗାଇ, ସେଠାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ।
ଦଯାଂ କୁରୁ ମହେଶାନି ପାମରେଷୁ ଜନେଷୁ ହି । ସର୍ଵାପରାଧଯୁକ୍ତେଷୁ ନୈତଚ୍ଛ୍ଲାଘ୍ଯଂ ତଵାମ୍ବିକେ
ମହେଶ୍ୱାନୀ, ଏହି ଦୁଃଖୀ ଲୋକମାନେ ଉପରେ ଦୟା କର; ମା' ଏହି ସମସ୍ତ ଦୋଷ ଭରିଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ତୁମକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
କୋପଂ ସଂହର ଦେଵେଶି ସର୍ଵାନ୍ତର୍ଯାମିରୂପିଣି । ତ୍ଵଯା ଯଥା ପ୍ରେର୍ଯତେଽଯଂ କରୋତି ସ ତଥା ଜନଃ
ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଭିତରେ ବସିଥିବା ମା', ତୁମେ ତୁମର କ୍ରୋଧ ଦୂର କର; ତୁମେ ଯେପରି ଚାଲାଉଛ, ଲୋକମାନେ ସେପରି କରୁଛନ୍ତି।
ନାନ୍ଯା ଗତିର୍ଜନସ୍ଯାସ୍ଯ କିଂ ପଶ୍ଯସି ପୁନଃ ପୁନଃ । ଯଥେଚ୍ଛସି ତଥା କର୍ତୁଂ ସମର୍ଥାସି ମହେଶ୍ଵରି
ଏହି ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ; ତୁମେ ଏତେବେଳେ କାହିଁକି ପୁଣିପୁଣି ଦେଖୁଛ? ମହେଶ୍ୱରୀ, ତୁମେ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା କର, ସେପରି କରିପାରିବ।