ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ନିକଟେ ପ୍ରୋଵାଚ ଵିବୁଧାଧିପଃ । ଆଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ଜନାଃ ଶୀଘ୍ରଂ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକଂ ସୁଦୁର୍ଲଭମ୍
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିକଟରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାୟକ କହିଲେ— 'ଲୋକମାନେ ଶୀଘ୍ର ସେଇ ଦୁର୍ଲଭ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକକୁ ଯାଅନ୍ତୁ।'
ଧର୍ମପ୍ରସାଦାତ୍ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ସର୍ଵୈର୍ଯୁଷ୍ମାଭିରେଵ ତୁ । ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋଽପି ତାନ୍ସର୍ଵାଞ୍ଜନାନ୍ନଗରଵାସିନଃ
'ଧର୍ମଙ୍କ ଦୟାରେ ଏହି ସ୍ୱର୍ଗ ତୁମେ ସମସ୍ତେ ପାଇଛ।' ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସହରବାସୀ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ—
ପ୍ରାହ ରାଜା ଧର୍ମପରୋ ଦିଵମାରୁହ୍ଯତାମିତି । ସୂତ ଉଵାଚ - ତଦିନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରୀତାସ୍ତସ୍ଯ ଚ ଭୂପତେଃ
ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ରାଜା କହିଲେ, 'ସମସ୍ତେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଅନ୍ତୁ।' ସୂତ କହିଲେ— ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସେଇ ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି—
ଯେ ସଂସାରେଷୁ ନିର୍ଵିଣ୍ଣାସ୍ତେ ଧୁରଂ ସ୍ଵସୁତେଷୁ ଵୈ । କୃତ୍ଵା ପ୍ରହୃଷ୍ଟମନସୋ ଦିଵମାରୁରୁହୁର୍ଜନାଃ
ଯେଉଁମାନେ ସଂସାରରେ ବିରକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନେ ନିଜ ଦାୟିତ୍ୱ ପୁଅମାନେ ପାଖରେ ରଖି, ଆନନ୍ଦରେ ହୃଦୟ ନେଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଢ଼ିଗଲେ।
ଵିମାନଵରମାରୂଢାଃ ସର୍ଵେ ଭାସ୍ଵରଵିଗ୍ରହାଃ । ତଦା ସମ୍ଭୂତହର୍ଷାସ୍ତେ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ପାର୍ଥିଵଃ
ସମସ୍ତେ ଉଜ୍ୱଳ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିମାନ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ରହିଲେ, ରାଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ସହିତ।
ରାଜ୍ଯେଽଭିଷିଚ୍ଯ ତନଯଂ ରୋହିତାଖ୍ଯଂ ମହାମନାଃ । ଅଯୋଧ୍ଯାଖ୍ଯେ ପୁରେ ରମ୍ଯେ ହୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟଜନାନ୍ଵିତେ
ସେ ମହାମନା ରାଜା ତାଙ୍କ ପୁଅ ରୋହିତଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ରାଜା କରି, ଆୟୋଧ୍ୟା ନାମକ ସୁନ୍ଦର ସହରରେ, ଖୁସି ଓ ସମୃଦ୍ଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୋକମାନେ ସହିତ ରହିଲେ।
ତନଯଂ ସୁହୃଦଶ୍ଚାପି ପ୍ରତିପୂଜ୍ଯାଭିନନ୍ଦ୍ଯ ଚ । ପୁଣ୍ଯେନ ଲଭ୍ଯାଂ ଵିପୁଲାଂ ଦେଵାଦୀନାଂ ସୁଦୁର୍ଲଭାମ୍
ପୁଅ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ସମ୍ମାନ କରି, ସେ ଏମିତି ମହାନ ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ଦେବତାମାନେ ପାଇପାରିବା ଦୁର୍ଲଭ ବିଶାଳ ଯଶ ପାଇଲେ।
ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ କୀର୍ତିମତୁଲାଂ ଵିମାନେ ସ ମହୀପତିଃ । ଆସାଞ୍ଚକ୍ରେ କାମଗମେ କ୍ଷୁଦ୍ରଘଣ୍ଟାଵିରାଜିତେ
ସେ ମହାନ ରାଜା, ଅପୂର୍ବ କୀର୍ତ୍ତି ପାଇ, ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଇଚ୍ଛାମତେ ବାସ କରି, ଛୋଟ ଘଣ୍ଟିର ମିଠା ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ରହିଲେ।
ତତସ୍ତର୍ହି ସମାଲୋକ୍ଯ ଶ୍ଲୋକମନ୍ତ୍ରଂ ତଦା ଜଗୌ । ଦୈତ୍ଯାଚାର୍ଯୋ ମହାଭାଗଃ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍
ତାପରେ, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଦାୟିତ୍ୟମାନଙ୍କ ଗୁରୁ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ, ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଶୁକ୍ର ଏକ ଶ୍ଲୋକ ପଢ଼ିଲେ।
ଶୁକ୍ର ଉଵାଚ - ଅହୋ ତିତିକ୍ଷାମାହାତ୍ମ୍ଯମହୋ ଦାନଫଲଂ ମହତ୍ । ଯଦାଗତୋ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋ ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସଲୋକତାମ୍
ଶୁକ୍ର କହିଲେ— 'ହାଁ, କେତେ ବଡ଼ ସହନଶୀଳତା! କେତେ ବଡ଼ ଦାନର ଫଳ! ଏହି ଦ୍ୱାରା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ ଲୋକ ପାଇଲେ!'
ସୂତ ଉଵାଚ - ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାନଂ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଚେଷ୍ଟିତମ୍ । ଯଃ ଶୃଣୋତି ଚ ଦୁଃଖାର୍ତଃ ସ ସୁଖଂ ଲଭତେଽନ୍ଵହମ୍
ସୂତ କହିଲେ: ହରିଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କାହାଣୀ ଓ ତାଙ୍କର କର୍ମ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କୁହିଲି। ଯେ କୌଣସି ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ଲୋକ ଏହି କାହାଣୀ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ସୁଖ ପାଆନ୍ତି।
ସ୍ଵର୍ଗାର୍ଥୀ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାତ୍ ସ୍ଵର୍ଗଂ ସୁତାର୍ଥୀ ସୁତମାପ୍ନୁଯାତ୍ । ଭାର୍ଯାର୍ଥୀ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଦ୍ଭାର୍ଯାଂ ରାଜ୍ଯାର୍ଥୀଂ ରାଜ୍ଯମାପ୍ନୁଯାତ୍
ଯେଉଁଠି ଲୋକ ସ୍ୱର୍ଗ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଆନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ପୁଅ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁଅ ପାଆନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ଭାର୍ଯ୍ୟା ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ପାଆନ୍ତି। ରାଜ୍ୟ ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକ ରାଜ୍ୟ ପାଆନ୍ତି।
ଶତାକ୍ଷୀଚରିତ୍ରଵର୍ଣନମ୍ ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ - ଵିଚିତ୍ରମିଦମାଖ୍ଯାନଂ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ କୀର୍ତିତମ୍ । ଶତାକ୍ଷୀପାଦଭକ୍ତସ୍ଯ ରାଜର୍ଷେର୍ଧାର୍ମିକସ୍ଯ ଚ
ଶତାକ୍ଷୀଙ୍କ କଥା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଜନମେଜୟ କହିଲେ: ହରିଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କାହାଣୀ କୁହାଯାଇଛି, ଯିଏ ଶତାକ୍ଷୀଙ୍କ ପାଦରେ ଭକ୍ତି ରଖିଥିଲେ ଏବଂ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ।
ଶତାକ୍ଷୀ ସା କୁତୋ ଜାତା ଦେଵୀ ଭଗଵତୀ ଶିଵା । ତତ୍କାରଣଂ ଵଦ ମୁନେ ସାର୍ଥକଂ ଜନ୍ମ ମେ କୁରୁ
ଏହି ଶତାକ୍ଷୀ ଦେବୀ କେଉଁଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏହି ପୁଣ୍ୟବତୀ ଓ ଶିଭା ଦେବୀଙ୍କ ଜନ୍ମର କାରଣ କ'ଣ? ମୁଁ ଜଣାଇବାକୁ ଚାହେଁ, ମୁନି, ମୋ ଜନ୍ମକୁ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ କର।
କୋ ହି ଦେଵ୍ଯା ଗୁଣାଞ୍ଛୃଣ୍ଵଂସ୍ତୃପ୍ତିଂ ଯାସ୍ଯତି ଶୁଦ୍ଧଧୀଃ । ପଦେ ପଦେଽଶ୍ଵମେଧସ୍ଯ ଫଲମକ୍ଷଯ୍ଯମଶ୍ନୁତେ
ଦେବୀଙ୍କ ଗୁଣ ଶୁଣିଲେ ଶୁଦ୍ଧ ମନ ବ୍ୟକ୍ତି କିଏ ତୃପ୍ତି ନ ପାଇବ? ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦକୁ ଶୁଣିଲେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ମିଳେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶତାକ୍ଷୀସମ୍ଭଵଂ ଶୁଭମ୍ । ତଵାଵାଚ୍ଯଂ ନ ମେ କିଞ୍ଚିଦ୍ଦେଵୀଭକ୍ତସ୍ଯ ଵିଦ୍ଯତେ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ରାଜା, ଶୁଣ, ମୁଁ ତୋତେ ଶତାକ୍ଷୀଙ୍କ ଶୁଭ ଜନ୍ମ କଥା କହିବି। ଦେବୀଙ୍କ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ମୁଁ କିଛି ଲୁଚେଇ ରଖେଇ ନାହିଁ।
ଦୁର୍ଗମାଖ୍ଯୋ ମହାଦୈତ୍ଯଃ ପୂର୍ଵଂ ପରମଦାରୁଣଃ । ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷାନ୍ଵଯେ ଜାତୋ ରୁରୁପୁତ୍ରୋ ମହାଖଲଃ
ପୂର୍ବେ ଦୁର୍ଗମ ନାମକ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦାନବ ଥିଲେ, ଯିଏ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷଙ୍କ ବଂଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ରୁରୁଙ୍କ ପୁଅ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ଥିଲେ।
ଦେଵାନାଂ ତୁ ବଲଂ ଵେଦୋ ନାଶେ ତସ୍ଯ ସୁରା ଅପି ନଂକ୍ଷ୍ଯନ୍ତ୍ଯେଵ ନ ସଂଦେହୋ ଵିଧେଯଂ ତାଵଦେଵ ତତ୍
ଦେବତାମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ହେଉଛି ବେଦ; ବେଦ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ନଷ୍ଟ ହେବେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହି କାମ କରିବା ଦରକାର।
ଵିମୃଶ୍ଯୈତତ୍ତପଶ୍ଚର୍ଯାଂ ଗତଃ କର୍ତୁଂ ହିମାଲଯେ । ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ମନସା ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଵାଯୁଭକ୍ଷୋ ଵ୍ଯତିଷ୍ଠତ
ଏହି ଭାବି ଦୁର୍ଗମ ହିମାଳୟକୁ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଗଲେ, ମନରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, କେବଳ ପବନ ଖାଇ ରହିଲେ।
ସହସ୍ରଵର୍ଷପର୍ଯନ୍ତଂ ଚକାର ପରମଂ ତପଃ । ତେଜସା ତସ୍ଯ ଲୋକାସ୍ତୁ ସନ୍ତପ୍ତାଃ ସସୁରାସୁରାଃ
ସେ ହଜାର ବର୍ଷ ଯାଏଁ ଉଚ୍ଚତମ ତପସ୍ୟା କଲେ; ତାଙ୍କର ତପୋବଳରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଜଳିଉଠିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଗଵାନ୍ ହଂସାରୂଢଶ୍ଚତୁର୍ମୁଖଃ । ଯଯୌ ତସ୍ମୈ ଵରଂ ଦାତୁଂ ପ୍ରସନ୍ନମୁଖପଙ୍କଜଃ
ତାପରେ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ହଂସ ଉପରେ ବସି, ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ ଆସିଲେ, ତାଙ୍କର ମୁଖ କମଳ ପ୍ରସନ୍ନତାରେ ଖିଲିଉଠିଲା।
ସମାଧିସ୍ଥଂ ମୀଲିତାକ୍ଷଂ ସ୍ଫୁଟମାହ ଚତୁର୍ମୁଖଃ । ଵରଂ ଵରଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଯସ୍ତେ ମନସି ଵର୍ତତେ
ସେ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ଓ ଆଖି ବନ୍ଦ କରିଥିବା ଦୁର୍ଗମଙ୍କୁ ଦେଖି, ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ପଷ୍ଟ କଥା କହିଲେ: 'ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଅଛି, ତାହା ଆଶୀର୍ବାଦ ଭାବେ ଚାହିଁନିଅ। ତୁମେ ଶୁଭ ହେଉ।'
ତଵାଦ୍ଯ ତପସା ତୁଷ୍ଟୋ ଵରଦେଶୋଽହମାଗତଃ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମମୁଖାଦ୍ଵାଣୀଂ ଵ୍ଯୁତ୍ଥିତଃ ସ ସମାଧିତଃ
'ଆଜି ତୁମର ତପସ୍ୟାରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛି, ତେଣୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ ଆସିଛି।' ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ସେ ଧ୍ୟାନରୁ ବାହାରିଲେ।
ପୂଜଯିତ୍ଵା ଵରଂ ଵଵ୍ରେ ଵେଦାନ୍ଦେହି ସୁରେଶ୍ଵର । ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଯେ ମନ୍ତ୍ରା ବ୍ରାହ୍ମଣେଷୁ ସୁରେଷ୍ଵପି
ପୂଜା କରି, ସେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହିଲେ: 'ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମହାପ୍ରଭୁ, ମୋତେ ବେଦ ଦିଅ, ଏବଂ ତିନି ଲୋକରେ ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ର ଅଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦିଅ।'
ଵିଦ୍ଯନ୍ତେ ତେ ତୁ ସାନ୍ନିଧ୍ଯେ ମମ ସନ୍ତୁ ମହେଶ୍ଵର । ବଲଂ ଚ ଦେହି ଯେନ ସ୍ଯାଦ୍ଦେଵାନାଂ ଚ ପରାଜଯଃ
'ସେମାନେ ସବୁ ମୋ ସାଙ୍ଗରେ ରହୁନ୍ତୁ, ହେ ମହାପ୍ରଭୁ, ଏବଂ ମୋତେ ସେଇ ଶକ୍ତି ଦିଅ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ପରାଜିତ ହେବେ।'
ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଥାସ୍ତ୍ଵିତି ଵଚୋ ଵଦନ୍ । ଜଗାମ ସତ୍ଯଲୋକଂ ତୁ ଚତୁର୍ଵେଦେଶ୍ଵରଃ ପରଃ
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଚତୁର୍ବେଦର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଭୁ 'ତଥା' ବୋଲି କହି, ସତ୍ୟଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ଵିପ୍ରୈସ୍ତୁ ଵିସ୍ମୃତା ଵେଦରାଶଯଃ । ସ୍ନାନସନ୍ଧ୍ଯାନିତ୍ଯହୋମଶ୍ରାଦ୍ଧଯଜ୍ଞଜପାଦଯଃ
ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେଦ ଭୁଲିଗଲେ; ନିତ୍ୟ ସ୍ନାନ, ସନ୍ଧ୍ୟା, ହୋମ, ପିତୃକର୍ମ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଜପ ସବୁ ହେବା ବନ୍ଦ ହେଲା।
ଵିଲୁପ୍ତା ଧରଣୀପୃଷ୍ଠେ ହାହାକାରୋ ମହାନଭୂତ୍ । କିମିଦଂ କିମିଦଂ ଚେତି ଵିପ୍ରା ଊଚୁଃ ପରସ୍ପରମ୍
ଧରଣୀ ଉପରୁ ସେମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ଏବଂ ବଡ଼ ହାହାକାର ହେଲା। 'ଏହା କ'ଣ? ଏହା କ'ଣ?' ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପରସ୍ପରେ କହିଲେ।
ଵେଦାଭାଵାତ୍ତଦସ୍ମାଭିଃ କର୍ତଵ୍ଯଂ କିମତଃ ପରମ୍ । ଇତି ଭୂମୌ ମହାନର୍ଥେ ଜାତେ ପରମଦାରୁଣେ
ବେଦ ନଥିବାରୁ ଏବେ ଆମେ କଣ କରିବା? ଏଭଳି ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଭୂମିରେ ଆସିଗଲା।
ନିର୍ଜରାଃ ସଜରା ଜାତା ହଵିର୍ଭାଗାଦ୍ଯଭାଵତଃ । ରୁରୋଧ ସ ତଦା ଦୈତ୍ଯୋ ନଗରୀମମରାଵତୀମ୍
ହବିର୍ଦ୍ଧାନ ନ ହେବାରୁ ଅମରମାନେ ମରଣଶୀଳ ହେଲେ; ତାପରେ ସେ ଦାନବ ଅମରାବତୀ ସହରକୁ ଘେରି ରଖିଲା।