ତାପଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯାମି ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ମହାରୌରଵରୌରଵେ । ମଗ୍ନସ୍ଯ ଦୁଃଖଜଲଧୌ ଵରଂ ପ୍ରାଣୈର୍ଵିଯୋଜନମ୍
ମୁଁ ମହା ରୌରବ ନରକରେ ଯାଇ ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିବି। ଯିଏ ଦୁଃଖର ସାଗରରେ ଡୁବିଯାଏ, ସେ ପାଇଁ ଜୀବନରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବା ଭଲ।
କଥଂ ପ୍ରାଣାନ୍ଵିମୁଞ୍ଚାମି ପରାଯତ୍ତୋଽସ୍ମି ଦୁର୍ଗତଃ । ତଥାପି ଦୁଃଖବାହୁଲ୍ଯାତ୍ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯାମି ତୁ ନିଜାଂ ତନୁମ୍
ମୁଁ କିପରି ଜୀବନ ଛାଡ଼ିପାରିବି? ମୁଁ ଅସହାୟ ଓ ଦୁଃଖିତ। ତଥାପି ଏତେ ଦୁଃଖ ଥିବାରୁ, ମୁଁ ମୋ ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ନାସ୍ତି ତଦ୍ଦୁଃଖଂ ନାସିପତ୍ରଵନେ ତଥା । ଵୈତରଣ୍ଯାଂ କୁତସ୍ତଦ୍ଵଦ୍ଯାଦୃଶଂ ପୁତ୍ରଵିପ୍ଲଵେ
ତିନି ଲୋକରେ ଏପରି ଦୁଃଖ କେଉଁଠି ନାହିଁ, ତଳୱାର ଗଛର ଜଙ୍ଗଲରେ ବା ବୈତରଣୀ ନଦୀରେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ପୁଅ ହାରାଇବା ପରି ଦୁଃଖ କେଉଁଠି ଅଛି?
ସୋଽହଂ ସୁତଶରୀରେଣ ଦୀପ୍ଯମାନେ ହୁତାଶନେ । ନିପତିଷ୍ଯାମି ତନ୍ଵଙ୍ଗି କ୍ଷନ୍ତଵ୍ଯଂ ତନ୍ମମାଧୁନା
ମୁଁ ମୋ ପୁଅଙ୍କ ଦେହ ସହିତ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ିଯିବି, ସୁନ୍ଦରୀ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଏବେ ମୋତେ ମାଫ କର।
ନ ଵକ୍ତଵ୍ଯ ତ୍ଵଯା କିଞ୍ଚିଦତଃ କମଲଲୋଚନେ । ମମ ଵାକ୍ଯଂ ଚ ତନ୍ଵଙ୍ଗି ନିବୋଧାହତମାନସା
କମଳନୟନେ, ଏହିପରେ ତୁମେ କିଛି କହିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ସୁନ୍ଦରୀ, ମୋ ମନ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି, ତଥାପି ମୋ କଥା ଶୁଣ।
ଅନୁଜ୍ଞାତାଥ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ଵିପ୍ରଵେଶ୍ମ ଶୁଚିସ୍ମିତେ । ଯଦି ଦତ୍ତଂ ଯଦି ହୁତଂ ଗୁରଵୋ ଯଦି ତୋଷିତାଃ
ଶୁଚିହସିନୀ, ଏବେ ମୋ ଅନୁମତିରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଅ। ଯଦି ଦାନ ଦିଆଯାଇଛି, ଯଦି ହୋମ ହୋଇଛି, ଯଦି ଗୁରୁମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି—
ସଙ୍ଗମଃ ପରଲୋକେ ମେ ନିଜପୁତ୍ରେଣ ଚେତ୍ତ୍ଵଯା । ଇହଲୋକେ କୁତସ୍ତ୍ଵେତଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି ସମୀପ୍ସିତମ୍
ପରଲୋକରେ ଯଦି ଆମେ ନିଜ ପୁଅ ସହିତ ମିଶିପାରିବା, ଏହି ଲୋକରେ ଏପରି ଇଛା କିପରି ପୂରଣ ହେବ?
ଯନ୍ମଯା ହସତା କିଞ୍ଚିଦ୍ରହସି ତ୍ଵାଂ ଶୁଚିସ୍ମିତେ । ଅଶେଷମୁକ୍ତଂ ତତ୍ସର୍ଵଂ କ୍ଷନ୍ତଵ୍ଯଂ ମମ ଯାସ୍ଯତଃ
ଶୁଚିହସିନୀ, ଗୁପ୍ତରେ ଯଦି କେବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ହସିଥିଲି, ଯାହା କହିଛି ସେ ସବୁ ମୋ ଯାତ୍ରା ସମୟରେ ମୋତେ ମାଫ କର।
ରାଜପତ୍ନୀତି ଗର୍ଵେଣ ନାଵଜ୍ଞେଯଃ ସ ମେ ଦ୍ଵିଜଃ । ସର୍ଵଯତ୍ନେନ ତୋଷ୍ଯଂ ସ୍ଯାତ୍ସ୍ଵାମୀ ଦୈଵତଵଚ୍ଛୁଭେ
ରାଜପତ୍ନୀ ଭାବର ଗର୍ବରେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସମସ୍ତ ଉପାୟରେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଦେବତା ପରି ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ୍, ଶୁଭେ।
ରାଜ୍ଞ୍ଯୁଵାଚ ଅହମପ୍ଯତ୍ର ରାଜର୍ଷେ ନିପତିଷ୍ଯେ ହୁତାଶନେ । ଦୁଃଖଭାରାସହା ଦେଵ ସହ ଯାସ୍ଯାମି ଵୈ ତ୍ଵଯା
ରାଜ୍ଞୀ କହିଲେ — ରାଜର୍ଷି, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଗ୍ନିକୁ ପଡ଼ିବି। ଏତେ ଦୁଃଖ ମୁଁ ସହିପାରୁନାହିଁ, ଦେବ, ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ଯିବି।
ତ୍ଵଯା ସହ ମମ ଶ୍ରେଯୋ ଗମନଂ ନାନ୍ଯଥା ଭଵେତ୍ । ସହ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଚ ନରକଂ ତ୍ଵଯା ଭୋକ୍ଷ୍ଯାମି ମାନଦ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜା ତଦୋଵାଚ ଏଵମସ୍ତୁ ପତିଵ୍ରତେ
ମୋ ପାଇଁ ତୁମ ସହିତ ଯିବାଠାରୁ ଉତ୍ତମ କିଛି ନାହିଁ। ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ନରକ ଉଭୟ ଭୋଗିବି, ମାନଦା। ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଜା କହିଲେ — ଏହିପରି ହେଉ, ପତିବ୍ରତା।
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରାଖ୍ଯାନଶ୍ରଵଣଫଲଵର୍ଣନମ୍ ସୂତ ଉଵାଚ - ତତଃ କୃତ୍ଵା ଚିତାଂ ରାଜା ଆରୋପ୍ଯ ତନଯଂ ସ୍ଵକମ୍ । ଭାର୍ଯଯା ସହିତୋ ରାଜା ବଦ୍ଧାଞ୍ଜଲିପୁଟସ୍ତଦା
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର କଥା ଶୁଣିବାର ଫଳ। ସୂତ କହିଲେ — ତାପରେ ଚିତା ତିଆରି କରି, ରାଜା ନିଜ ପୁଅକୁ ଉପରେ ରଖିଲେ। ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ରାଜା ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡବତ୍ କଲେ।
ଚିନ୍ତଯନ୍ପରମେଶାନୀଂ ଶତାକ୍ଷୀଂ ଜଗଦୀଶ୍ଵରୀମ୍ । ପଞ୍ଚକୋଶାନ୍ତରଗତାଂ ପୁଚ୍ଛବ୍ରହ୍ମସ୍ଵରୂପିଣୀମ୍
ସେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନୀ, ଶତାକ୍ଷୀ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଈଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ, ଯିଏ ପାଞ୍ଚ କୋଶ ଭିତରେ ବସିଛନ୍ତି, ଓ ପୁଛ ବ୍ରହ୍ମ ରୂପା।
ରକ୍ତାମ୍ବରପରୀଧାନାଂ କରୁଣାରସସାଗରମ୍ । ନାନାଯୁଧଧରାମମ୍ବାଂ ଜଗତ୍ପାଲନତତ୍ପରାମ୍
ଲାଲ ଛତା ପିନ୍ଧିଥିବା, କରୁଣାର ସାଗର, ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ମାଆଙ୍କୁ।
ତସ୍ଯ ଚିନ୍ତଯମାନସ୍ଯ ସର୍ଵେ ଦେଵାଃ ସଵାସଵାଃ । ଧର୍ମଂ ପ୍ରମୁଖତଃ କୃତ୍ଵା ସମାଜଗ୍ମୁସ୍ତ୍ଵରାନ୍ଵିତାଃ
ସେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ନାୟକ ମାନେ ସହିତ ଧର୍ମକୁ ଆଗରେ ରଖି, ତୁରନ୍ତ ଏକଠା ହେଲେ।
ଆଗତ୍ଯ ସର୍ଵେ ପ୍ରୋଚୁସ୍ତେ ରାଜଞ୍ଛ୍ରୁଣୁ ମହାପ୍ରଭୋ । ଅହଂ ପିତାମହଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଧର୍ମଶ୍ଚ ଭଵଗାନ୍ସ୍ଵଯମ୍
ସେମାନେ ଆସି ଏଭଳି କହିଲେ: 'ହେ ରାଜା, ମହାପ୍ରଭୁ, ଶୁଣନ୍ତୁ। ମୁଁ ପିତାମହ ସ୍ୱୟଂ, ଧର୍ମ ଓ ଭବାନ୍ ମଧ୍ୟ ନିଜେ ଆସିଛନ୍ତି।'
ସାଧ୍ଯାଃ ସଵିଶ୍ଵେ ମରୁତୋ ଲୋକପାଲାଃ ସଚାରଣାଃ । ନାଗାଃ ସିଦ୍ଧାଃ ସଗନ୍ଧର୍ଵା ରୁଦ୍ରାଶ୍ଚୈଵ ତଥାଶ୍ଵିନୌ
ସାଧ୍ୟ, ବିଶ୍ୱେଦେବ, ମାରୁତ, ଲୋକପାଳ, ଚାରଣ, ନାଗ, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ରୁଦ୍ର ଓ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ମଧ୍ୟ ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲେ।
ଏତେ ଚାନ୍ଯେଽଥ ବହଵୋ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ତଥୈଵ ଚ । ଵିଶ୍ଵତ୍ରଯେଣ ଯୋ ମୈତ୍ରୀଂ କର୍ତୁମିଚ୍ଛତି ଧର୍ମତଃ
ଏହା ସହ ବହୁତ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ, ଭଳି ଵିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମଧ୍ୟ ଆସିଛନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ତିନି ଲୋକରେ ଧର୍ମଅନୁସାରେ ମିତ୍ରତା କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି।
ତିତିକ୍ଷାଦମସତ୍ତ୍ଵାଦ୍ଯୈସ୍ତ୍ଵଦ୍ଗୁଣୈଃ ପରିତୋଷିତଃ । ଇନ୍ଦ୍ର ଉଵାଚ - ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ମହାଭାଗ ପ୍ରାପ୍ତଃ ଶକ୍ରୋଽସ୍ମି ତେଽନ୍ତିକମ୍
ତୁମର କ୍ଷମା, ଦମ, ସତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: 'ହେ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ମୁଁ ଶକ୍ର ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି।'
ତ୍ଵଯାଦ୍ଯ ଭାର୍ଯାପୁତ୍ରେଣ ଜିତା ଲୋକାଃ ସନାତନାଃ । ଆରୋହ ତ୍ରିଦିଵଂ ରାଜନ୍ ଭାର୍ଯାପୁତ୍ରସମନ୍ଵିତଃ
ତୁମେ ତୁମ ଜଣାଣୀ ଓ ପୁଅ ସହିତ ଏହି ସନାତନ ଲୋକମାନେ ଆଜି ବିଜୟ କରିଛ; ଏବେ ରାଜା, ଜଣାଣୀ ଓ ପୁଅ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଅ।
ସୁଦୁଷ୍ପ୍ରାପଂ ନରୈରନ୍ଯୈର୍ଜିତମାତ୍ମୀଯକର୍ମଭିଃ । ସୂତ ଉଵାଚ - ତତୋଽମୃତମଯଂ ଵର୍ଷମପମୃତ୍ଯୁଵିନାଶନମ୍
ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଯାହା ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ, ସେହି କଥା ତୁମ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସାଧିତ ହେଲା। ସୂତ କହିଲେ: ତାପରେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ନଶ୍ୱାନ କରୁଥିବା ଅମୃତର ବର୍ଷା ପଡିଲା।
ଇନ୍ଦ୍ରଃ ପ୍ରାସୃଜଦାକାଶାଚ୍ଚିତାମଧ୍ଯଗତେ ଶିଶୌ । ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଶ୍ଚ ମହତୀ ଦୁନ୍ଦୁଭିସ୍ଵନ ଏଵ ଚ
ଇନ୍ଦ୍ର ଆକାଶରୁ ଶବଦାହ ଉପରେ ପଡିଥିବା ଶିଶୁ ଉପରେ ଏହି ଅମୃତ ଛାଡିଲେ; ବଡ଼ ଫୁଲର ବର୍ଷା ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭିର ଧ୍ୱନି ମଧ୍ୟ ହେଲା।
ସମୁତ୍ତସ୍ଥୌ ମୃତଃ ପୁତ୍ରୋ ରାଜ୍ଞସ୍ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ସୁକୁମାରତନୁଃ ସ୍ଵସ୍ଥଃ ପ୍ରସନ୍ନଃ ପ୍ରୀତମାନସଃ
ସେ ମହାତ୍ମା ରାଜାଙ୍କର ପୁଅ ମୃତ୍ୟୁରୁ ଉଠିଲେ, ସୁକୁମାର ଦେହ, ସ୍ୱସ୍ଥ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଖୁସି ହୃଦୟ ସହିତ।
ତତୋ ରାଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଃ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ସୁତଂ ତଦା । ସଭାର୍ଯଃ ସ୍ଵଶ୍ରିଯା ଯୁକ୍ତୋ ଦିଵ୍ଯମାଲାମ୍ବରାଵୃତଃ
ତାପରେ ରାଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ଜଣାଣୀ ସହିତ, ନିଜ ଶ୍ରୀରେ ଶୋଭିତ, ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ବଭୂଵ ତତ୍କ୍ଷଣାଦିନ୍ଦ୍ରୋ ଭୂପଂ ଚୈଵମଭାଷତ
ସେହି କ୍ଷଣରେ ଇନ୍ଦ୍ର ପ୍ରକଟ ହେଲେ ଓ ରାଜାଙ୍କୁ ଏଭଳି କହିଲେ।
ସଭାର୍ଯସ୍ତ୍ଵଂ ସପୁତ୍ରଶ୍ଚ ସ୍ଵର୍ଲୋକଂ ସଦ୍ଗତିଂ ପରାମ୍ । ସମାରୋହ ମହାଭାଗ ନିଜାନାଂ କର୍ମଣାଂ ଫଲମ୍
ତୁମେ ଜଣାଣୀ ଓ ପୁଅ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକକୁ, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଗତିକୁ ଯାଅ, ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ; ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ କର।
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଉଵାଚ - ଦେଵରାଜାନନୁଜ୍ଞାତଃ ସ୍ଵାମିନା ଶ୍ଵପଚେନ ହି । ଅକୃତ୍ଵା ନିଷ୍କୃତିଂ ତସ୍ଯ ନାରୋକ୍ଷ୍ଯେ ଵୈ ସୁରାଲଯମ୍
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: 'ଦେବତାଙ୍କ ରାଜା ଅନୁମତି ଦେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ୱପଚଙ୍କୁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିନାହିଁ; ତାହା ଛାଡି ମୁଁ ସୁରଲୋକକୁ ଯିବିନାହିଁ।'
ଧର୍ମ ଉଵାଚ - ତଵୈଵଂ ଭାଵିନଂ କ୍ଲେଶମଵଗମ୍ଯାତ୍ମମାଯଯା । ଆତ୍ମା ଶ୍ଵପଚତାଂ ନୀତୋ ଦର୍ଶିତଂ ତଚ୍ଚ ପକ୍କଣମ୍
ଧର୍ମ କହିଲେ: 'ତୁମ ଭାଗ୍ୟରେ ଥିବା ଏହି କଷ୍ଟକୁ ମୋ ଶକ୍ତିରେ ବୁଝି, ମୁଁ ନିଜେ ଶ୍ୱପଚ ରୂପ ଧାରଣ କରି ସେହି ପରୀକ୍ଷା ଦେଖାଇଥିଲି।'
ଇନ୍ଦ୍ର ଉଵାଚ - ପ୍ରାର୍ଥ୍ଯତେ ଯତ୍ପରଂ ସ୍ଥାନଂ ସମସ୍ତୈର୍ମନୁଜୈର୍ଭୁଵି । ତଦାରୋହ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ସ୍ଥାନଂ ପୁଣ୍ଯକୃତାଂ ନୃଣାମ୍
ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: 'ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ଯେଉଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥାନ ଆଶା କରନ୍ତି, ହେ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର, ସେହି ପୁଣ୍ୟବାନ୍ ଲୋକଙ୍କ ସ୍ଥାନକୁ ତୁମେ ଯାଅ।'
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଉଵାଚ - ଦେଵରାଜ ନମସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ଵାକ୍ଯଂ ଚେଦଂ ନିବୋଧ ମେ । ମଚ୍ଛୋକମଗ୍ନମନସଃ କୌସଲେ ନଗରେ ନରାଃ
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: 'ଦେବତାଙ୍କ ରାଜା, ତୁମକୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ। ମୋର ଏହି କଥା ଶୁଣ; କୌଶଳ ନଗରର ଲୋକମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ମୋର ଶୋକରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଛନ୍ତି,'