ସ୍ଵପୁତ୍ରମରଣଂ ଭୀରୁର୍ଯଥାଵତ୍ତଂ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜା ତଥା ଵାକ୍ଯଂ ନିପପାତ ମହୀତଲେ
ଭୟରେ, ସେ ନିଜ ପୁଅର ମୃତ୍ୟୁ ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ ଜଣାଇଲେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ—
ମୃତପୁତ୍ରଂ ସମାନୀଯ ଜିହ୍ଵଯା ଵିଲିହନ୍ମୁହୁଃ । ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମଥୋ ପ୍ରାହ ଶୈଵ୍ଯା ଗଦ୍ଗଦଯା ଗିରା
ମୃତ ପୁଅକୁ ନିକଟକୁ ଆଣି, ସେ ପୁନିପୁନି ଜିଭାରେ ଛୁଇଁଲେ। ତାପରେ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଭାବୁକ କଣ୍ଠରେ ଶୈବ୍ୟାଙ୍କୁ କହିଲେ—
କୁରୁଷ୍ଵ ସ୍ଵାମିନଃ ପ୍ରେଷ୍ଯଂ ଛେଦଯିତ୍ଵା ଶିରୋ ମମ । ସ୍ଵାମିଦ୍ରୋହୋ ନ ତେଽସ୍ତ୍ଵଦ୍ଯ ମାସତ୍ଯୋ ଭଵ ଭୂପତେ
'ତୁମ ମାଲିକଙ୍କ ଆଦେଶ ପୂରଣ କର—ମୋ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦିଅ। ଆଜି ତୁମର ମାଲିକଙ୍କୁ ଦ୍ରୋହ ନ ହେଉ, ରାଜା।'
ମାସତ୍ଯଂ ତଵ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପରଦ୍ରୋହସ୍ତୁ ପାତକମ୍ । ଏତଦାକର୍ଣ୍ଯ ରାଜା ତୁ ପପାତ ଭୁଵି ମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ
'ତୁମର ମାଲିକଙ୍କୁ ଅବିଶ୍ୱାସ କରିବା ନ ହେଉ, ରାଜେନ୍ଦ୍ର; ଅନ୍ୟ ପ୍ରତି ଦ୍ରୋହ କରିବା ପାପ।' ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଭୂମିରେ ଅଚେତନ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲେ—
କ୍ଷଣେନ ଚେତନାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵିଲଲାପାତିଦୁଃଖିତଃ । ରାଜୋଵାଚ - କଥଂ ପ୍ରିଯେ ତ୍ଵଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଵଚନଂ ତ୍ଵତିନିଷ୍ଠୁରମ୍
କିଛିଖଣ୍ଡ ପରେ ହୁସିଆର ହୋଇ, ଅତି ଦୁଃଖରେ କନ୍ଦିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ରାଜା କହିଲେ: 'ମୋ ପ୍ରିୟା, ଏପରି କଠୋର କଥା କିପରି କହିପାରିଲ?''
ଯଦଶକ୍ଯଂ ଭଵେଦ୍ଵକ୍ତୁଂ ତତ୍କର୍ମ କ୍ରିଯତେ କଥମ୍ । ପତ୍ନ୍ଯୁଵାଚ - ମଯା ଚ ପୂଜିତା ଗୌରୀ ଦେଵା ଵିପ୍ରାସ୍ତଥୈଵ ଚ
'ଯେଉଁ କଥା କହିବା ଅସମ୍ଭବ, ସେ କାମ କିପରି କରାଯିବ?'' ରାଣୀ କହିଲେ: 'ମୁଁ ଗୌରୀ, ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଛି।'
ଭଵିଷ୍ଯସି ପତିସ୍ତ୍ଵଂ ମେ ହ୍ଯନ୍ଯସ୍ମିଞ୍ଜନ୍ମନି ପ୍ରଭୋ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜା ତଦା ଵାକ୍ଯଂ ନିପପାତ ମହୀତଲେ
ମୁଁ ଆଉ ଜନ୍ମରେ ତୁମେ ମୋର ସ୍ୱାମୀ ହେବା, ପ୍ରଭୁ। ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଭୂମିରେ ଢଳିପଡ଼ିଲେ।
ମୃତସ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ତଦା ଚୁଚୁମ୍ବ ଦୁଃଖିତୋ ମୁଖମ୍ । ରାଜୋଵାଚ - ପ୍ରିଯେ ନ ରୋଚତେ ଦୀର୍ଘଂ କାଲଂ କ୍ଲେଶଂ ମଯାଶିତୁମ୍
ପୁଅ ମୃତ ଦେହକୁ ଦେଖି ଦୁଃଖରେ ରାଜା ତାଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଚୁମ୍ବନ କଲେ। ରାଜା କହିଲେ — ପ୍ରିୟେ, ଏପରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୁଃଖ ଭୋଗିବାକୁ ମୋତେ ଭଲ ଲାଗୁନାହିଁ।
ନାତ୍ମାଯତ୍ତୋଽହଂ ତନ୍ଵଙ୍ଗି ପଶ୍ଯ ମେ ମନ୍ଦଭାଗ୍ଯତାମ୍ । ଚାଣ୍ଡାଲେନାନନୁଜ୍ଞାତଃ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯେ ଜ୍ଵଲନଂ ଯଦି
ମୁଁ ମୋ ଇଚ୍ଛାର ମାଲିକ ନୁହେଁ, ସୁନ୍ଦରୀ। ମୋ ଅପସ୍ଥିତି ଦେଖ। ଯଦି ଚଣ୍ଡାଳ ଅନୁମତି ନଦେଇ, ତେବେ ମୁଁ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି।
ଚାଣ୍ଡାଲଦାସତାଂ ଯାସ୍ଯେ ପୁନରପ୍ଯନ୍ଯଜନ୍ମନି । ନରକଂ ଚ ଵରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଖେଦଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯାମି ଦାରୁଣମ୍
ମୁଁ ପୁଣି ଆଉ ଜନ୍ମରେ ଚଣ୍ଡାଳଙ୍କ ଦାସ ହେବି, କିମ୍ବା ନରକକୁ ପହଞ୍ଚି ଭୟଙ୍କର କ୍ଷୋଭ ଭୋଗିବି।
ତାପଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯାମି ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ମହାରୌରଵରୌରଵେ । ମଗ୍ନସ୍ଯ ଦୁଃଖଜଲଧୌ ଵରଂ ପ୍ରାଣୈର୍ଵିଯୋଜନମ୍
ମୁଁ ମହା ରୌରବ ନରକରେ ଯାଇ ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିବି। ଯିଏ ଦୁଃଖର ସାଗରରେ ଡୁବିଯାଏ, ସେ ପାଇଁ ଜୀବନରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବା ଭଲ।
କଥଂ ପ୍ରାଣାନ୍ଵିମୁଞ୍ଚାମି ପରାଯତ୍ତୋଽସ୍ମି ଦୁର୍ଗତଃ । ତଥାପି ଦୁଃଖବାହୁଲ୍ଯାତ୍ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯାମି ତୁ ନିଜାଂ ତନୁମ୍
ମୁଁ କିପରି ଜୀବନ ଛାଡ଼ିପାରିବି? ମୁଁ ଅସହାୟ ଓ ଦୁଃଖିତ। ତଥାପି ଏତେ ଦୁଃଖ ଥିବାରୁ, ମୁଁ ମୋ ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ନାସ୍ତି ତଦ୍ଦୁଃଖଂ ନାସିପତ୍ରଵନେ ତଥା । ଵୈତରଣ୍ଯାଂ କୁତସ୍ତଦ୍ଵଦ୍ଯାଦୃଶଂ ପୁତ୍ରଵିପ୍ଲଵେ
ତିନି ଲୋକରେ ଏପରି ଦୁଃଖ କେଉଁଠି ନାହିଁ, ତଳୱାର ଗଛର ଜଙ୍ଗଲରେ ବା ବୈତରଣୀ ନଦୀରେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ପୁଅ ହାରାଇବା ପରି ଦୁଃଖ କେଉଁଠି ଅଛି?
ସୋଽହଂ ସୁତଶରୀରେଣ ଦୀପ୍ଯମାନେ ହୁତାଶନେ । ନିପତିଷ୍ଯାମି ତନ୍ଵଙ୍ଗି କ୍ଷନ୍ତଵ୍ଯଂ ତନ୍ମମାଧୁନା
ମୁଁ ମୋ ପୁଅଙ୍କ ଦେହ ସହିତ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ିଯିବି, ସୁନ୍ଦରୀ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଏବେ ମୋତେ ମାଫ କର।
ନ ଵକ୍ତଵ୍ଯ ତ୍ଵଯା କିଞ୍ଚିଦତଃ କମଲଲୋଚନେ । ମମ ଵାକ୍ଯଂ ଚ ତନ୍ଵଙ୍ଗି ନିବୋଧାହତମାନସା
କମଳନୟନେ, ଏହିପରେ ତୁମେ କିଛି କହିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ସୁନ୍ଦରୀ, ମୋ ମନ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି, ତଥାପି ମୋ କଥା ଶୁଣ।
ଅନୁଜ୍ଞାତାଥ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ଵିପ୍ରଵେଶ୍ମ ଶୁଚିସ୍ମିତେ । ଯଦି ଦତ୍ତଂ ଯଦି ହୁତଂ ଗୁରଵୋ ଯଦି ତୋଷିତାଃ
ଶୁଚିହସିନୀ, ଏବେ ମୋ ଅନୁମତିରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଅ। ଯଦି ଦାନ ଦିଆଯାଇଛି, ଯଦି ହୋମ ହୋଇଛି, ଯଦି ଗୁରୁମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି—
ସଙ୍ଗମଃ ପରଲୋକେ ମେ ନିଜପୁତ୍ରେଣ ଚେତ୍ତ୍ଵଯା । ଇହଲୋକେ କୁତସ୍ତ୍ଵେତଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି ସମୀପ୍ସିତମ୍
ପରଲୋକରେ ଯଦି ଆମେ ନିଜ ପୁଅ ସହିତ ମିଶିପାରିବା, ଏହି ଲୋକରେ ଏପରି ଇଛା କିପରି ପୂରଣ ହେବ?
ଯନ୍ମଯା ହସତା କିଞ୍ଚିଦ୍ରହସି ତ୍ଵାଂ ଶୁଚିସ୍ମିତେ । ଅଶେଷମୁକ୍ତଂ ତତ୍ସର୍ଵଂ କ୍ଷନ୍ତଵ୍ଯଂ ମମ ଯାସ୍ଯତଃ
ଶୁଚିହସିନୀ, ଗୁପ୍ତରେ ଯଦି କେବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ହସିଥିଲି, ଯାହା କହିଛି ସେ ସବୁ ମୋ ଯାତ୍ରା ସମୟରେ ମୋତେ ମାଫ କର।
ରାଜପତ୍ନୀତି ଗର୍ଵେଣ ନାଵଜ୍ଞେଯଃ ସ ମେ ଦ୍ଵିଜଃ । ସର୍ଵଯତ୍ନେନ ତୋଷ୍ଯଂ ସ୍ଯାତ୍ସ୍ଵାମୀ ଦୈଵତଵଚ୍ଛୁଭେ
ରାଜପତ୍ନୀ ଭାବର ଗର୍ବରେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସମସ୍ତ ଉପାୟରେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଦେବତା ପରି ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ୍, ଶୁଭେ।
ରାଜ୍ଞ୍ଯୁଵାଚ ଅହମପ୍ଯତ୍ର ରାଜର୍ଷେ ନିପତିଷ୍ଯେ ହୁତାଶନେ । ଦୁଃଖଭାରାସହା ଦେଵ ସହ ଯାସ୍ଯାମି ଵୈ ତ୍ଵଯା
ରାଜ୍ଞୀ କହିଲେ — ରାଜର୍ଷି, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଗ୍ନିକୁ ପଡ଼ିବି। ଏତେ ଦୁଃଖ ମୁଁ ସହିପାରୁନାହିଁ, ଦେବ, ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ଯିବି।
ତ୍ଵଯା ସହ ମମ ଶ୍ରେଯୋ ଗମନଂ ନାନ୍ଯଥା ଭଵେତ୍ । ସହ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଚ ନରକଂ ତ୍ଵଯା ଭୋକ୍ଷ୍ଯାମି ମାନଦ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜା ତଦୋଵାଚ ଏଵମସ୍ତୁ ପତିଵ୍ରତେ
ମୋ ପାଇଁ ତୁମ ସହିତ ଯିବାଠାରୁ ଉତ୍ତମ କିଛି ନାହିଁ। ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ନରକ ଉଭୟ ଭୋଗିବି, ମାନଦା। ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଜା କହିଲେ — ଏହିପରି ହେଉ, ପତିବ୍ରତା।
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରାଖ୍ଯାନଶ୍ରଵଣଫଲଵର୍ଣନମ୍ ସୂତ ଉଵାଚ - ତତଃ କୃତ୍ଵା ଚିତାଂ ରାଜା ଆରୋପ୍ଯ ତନଯଂ ସ୍ଵକମ୍ । ଭାର୍ଯଯା ସହିତୋ ରାଜା ବଦ୍ଧାଞ୍ଜଲିପୁଟସ୍ତଦା
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର କଥା ଶୁଣିବାର ଫଳ। ସୂତ କହିଲେ — ତାପରେ ଚିତା ତିଆରି କରି, ରାଜା ନିଜ ପୁଅକୁ ଉପରେ ରଖିଲେ। ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ରାଜା ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡବତ୍ କଲେ।
ଚିନ୍ତଯନ୍ପରମେଶାନୀଂ ଶତାକ୍ଷୀଂ ଜଗଦୀଶ୍ଵରୀମ୍ । ପଞ୍ଚକୋଶାନ୍ତରଗତାଂ ପୁଚ୍ଛବ୍ରହ୍ମସ୍ଵରୂପିଣୀମ୍
ସେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନୀ, ଶତାକ୍ଷୀ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଈଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ, ଯିଏ ପାଞ୍ଚ କୋଶ ଭିତରେ ବସିଛନ୍ତି, ଓ ପୁଛ ବ୍ରହ୍ମ ରୂପା।
ରକ୍ତାମ୍ବରପରୀଧାନାଂ କରୁଣାରସସାଗରମ୍ । ନାନାଯୁଧଧରାମମ୍ବାଂ ଜଗତ୍ପାଲନତତ୍ପରାମ୍
ଲାଲ ଛତା ପିନ୍ଧିଥିବା, କରୁଣାର ସାଗର, ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ମାଆଙ୍କୁ।
ତସ୍ଯ ଚିନ୍ତଯମାନସ୍ଯ ସର୍ଵେ ଦେଵାଃ ସଵାସଵାଃ । ଧର୍ମଂ ପ୍ରମୁଖତଃ କୃତ୍ଵା ସମାଜଗ୍ମୁସ୍ତ୍ଵରାନ୍ଵିତାଃ
ସେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ନାୟକ ମାନେ ସହିତ ଧର୍ମକୁ ଆଗରେ ରଖି, ତୁରନ୍ତ ଏକଠା ହେଲେ।
ଆଗତ୍ଯ ସର୍ଵେ ପ୍ରୋଚୁସ୍ତେ ରାଜଞ୍ଛ୍ରୁଣୁ ମହାପ୍ରଭୋ । ଅହଂ ପିତାମହଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଧର୍ମଶ୍ଚ ଭଵଗାନ୍ସ୍ଵଯମ୍
ସେମାନେ ଆସି ଏଭଳି କହିଲେ: 'ହେ ରାଜା, ମହାପ୍ରଭୁ, ଶୁଣନ୍ତୁ। ମୁଁ ପିତାମହ ସ୍ୱୟଂ, ଧର୍ମ ଓ ଭବାନ୍ ମଧ୍ୟ ନିଜେ ଆସିଛନ୍ତି।'
ସାଧ୍ଯାଃ ସଵିଶ୍ଵେ ମରୁତୋ ଲୋକପାଲାଃ ସଚାରଣାଃ । ନାଗାଃ ସିଦ୍ଧାଃ ସଗନ୍ଧର୍ଵା ରୁଦ୍ରାଶ୍ଚୈଵ ତଥାଶ୍ଵିନୌ
ସାଧ୍ୟ, ବିଶ୍ୱେଦେବ, ମାରୁତ, ଲୋକପାଳ, ଚାରଣ, ନାଗ, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ରୁଦ୍ର ଓ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ମଧ୍ୟ ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲେ।
ଏତେ ଚାନ୍ଯେଽଥ ବହଵୋ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ତଥୈଵ ଚ । ଵିଶ୍ଵତ୍ରଯେଣ ଯୋ ମୈତ୍ରୀଂ କର୍ତୁମିଚ୍ଛତି ଧର୍ମତଃ
ଏହା ସହ ବହୁତ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ, ଭଳି ଵିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମଧ୍ୟ ଆସିଛନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ତିନି ଲୋକରେ ଧର୍ମଅନୁସାରେ ମିତ୍ରତା କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି।
ତିତିକ୍ଷାଦମସତ୍ତ୍ଵାଦ୍ଯୈସ୍ତ୍ଵଦ୍ଗୁଣୈଃ ପରିତୋଷିତଃ । ଇନ୍ଦ୍ର ଉଵାଚ - ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ମହାଭାଗ ପ୍ରାପ୍ତଃ ଶକ୍ରୋଽସ୍ମି ତେଽନ୍ତିକମ୍
ତୁମର କ୍ଷମା, ଦମ, ସତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: 'ହେ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ମୁଁ ଶକ୍ର ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି।'
ତ୍ଵଯାଦ୍ଯ ଭାର୍ଯାପୁତ୍ରେଣ ଜିତା ଲୋକାଃ ସନାତନାଃ । ଆରୋହ ତ୍ରିଦିଵଂ ରାଜନ୍ ଭାର୍ଯାପୁତ୍ରସମନ୍ଵିତଃ
ତୁମେ ତୁମ ଜଣାଣୀ ଓ ପୁଅ ସହିତ ଏହି ସନାତନ ଲୋକମାନେ ଆଜି ବିଜୟ କରିଛ; ଏବେ ରାଜା, ଜଣାଣୀ ଓ ପୁଅ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଅ।