ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୃତଂ ନିଜଂ ପୁତ୍ରଂ ଭୃଶଂ ଶୋକେନ ପୀଡିତା । ଯୂଥଭ୍ରଷ୍ଟା କୁରଙ୍ଗୀଵ ଵିଵତ୍ସା ସୌରଭୀ ଯଥା
ନିଜ ପୁଅକୁ ମୃତ ଦେଖି, ସେ ଭୟଙ୍କର ଶୋକରେ ଭାସିଗଲା; ଦଳରୁ ଛିଣା ହରିଣୀ କିମ୍ବା ଛୁଆଁ ହରାଇଥିବା ଗାଈ ପରି।
ଵାରାଣସ୍ଯା ବହିର୍ଗତ୍ଵା କ୍ଷଣାଦ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିଜଂ ସୁତମ୍ । ଶଯାନଂ ରଙ୍କଵଦ୍ଭୂମୌ କାଷ୍ଠଦର୍ଭତୃଣୋପରି
ବାରାଣସୀର ବାହାରକୁ ଯାଇ, ସେ ନିଜ ପୁଅକୁ ଜମିରେ କଠ, ଦରଭା ଓ ଘାସ ଉପରେ ଦରିଦ୍ର ପରି ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖିଲା।
ଵିଲଲାପାତିଦୁଃଖାର୍ତା ଶବ୍ଦଂ କୃତ୍ଵା ସୁନିଷ୍ଠୁରମ୍ । ଏହି ମେ ସମ୍ମୁଖଂ କସ୍ମାଦ୍ରୋଷିତୋଽସି ଵଦାଧୁନା
ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ସେ କଠୋର ଶବ୍ଦରେ କାନ୍ଦିଲା: 'ଆସ, ମୋ ସାମ୍ନାକୁ, କାହିଁକି ରୁଷ୍ଟ ହେଲୁ? ଏବେ କହ।'
ଆଯାସ୍ଯଭିମୁଖୋ ନିତ୍ଯମମ୍ବେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପୁନଃ ପୁନଃ । ଗତ୍ଵା ସ୍ଖଲତ୍ପଦା ତସ୍ଯ ପପାତୋପରି ମୂର୍ଛିତା
'ମା, ଆସିବୁଛି' ବାରମ୍ବାର କହି, ସେ ଚାଲିଗଲା, ପଦେ ପଦେ ଠୋକି ତାଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ି ଅଚେତନ ହେଲା।
ପୁନଃ ସା ଚେତନାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଦୋର୍ଭ୍ଯାମାଲିଙ୍ଗ୍ଯ ବାଲକମ୍ । ତନ୍ମୁଖେ ଵଦନଂ ନ୍ଯସ୍ଯ ରୁରୋଦାର୍ତସ୍ଵନୈସ୍ତଦା
ପୁଣି ସେ ହୁସିଆର ହୋଇ, ଦୁଇହାତରେ ପୁଅକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲା, ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ ନିଜ ମୁହଁ ରଖି, ଦୁଃଖର ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲା।
କରାଭ୍ଯାଂ ତାଡନଂ ଚକ୍ରେ ମସ୍ତକସ୍ଯୋଦରସ୍ଯ ଚ । ହା ବାଲ ହା ଶିଶୋ ଵତ୍ସ ହା କୁମାରକ ସୁନ୍ଦର
ସେ ହାତରେ ପୁଅର ମୁଣ୍ଡ ଓ ପେଟକୁ ପିଟିଲା, କହିଲା: 'ହା ବାଳକ, ହା ଶିଶୁ, ହା ବତ୍ସ, ହା ସୁନ୍ଦର ପୁଅ!'
ହା ରାଜନ୍ କ୍ଵ ଗତୋଽସି ତ୍ଵଂ ପଶ୍ଯେମଂ ବାଲକଂ ନିଜମ୍ । ପ୍ରାଣେଭ୍ଯୋଽପି ଗରୀଯାଂସଂ ଭୂତଲେ ପତିତଂ ମୃତମ୍
'ହା ରାଜନ, କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲୁ? ନିଜ ପୁଅକୁ ଦେଖ, ଏ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ମରିଛି, ପ୍ରାଣଠାରୁ ମଧ୍ୟା ଅଧିକ ପ୍ରିୟ।'
ତଥାପଶ୍ଯନ୍ମୁଖଂ ତସ୍ଯ ଭୂଯୋ ଜୀଵିତଶଙ୍କଯା । ନିର୍ଜୀଵଵଦନଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମୂର୍ଛିତା ନିପପାତ ହ
ତାଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଦେଖି, ପୁଣି ଜୀବନ ଆଶା କଲା; ମୁହଁ ନିର୍ଜୀବ ଦେଖି, ସେ ଅଚେତନ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲା।
ହସ୍ତେନ ଵଦନଂ ଗୃହ୍ଯ ପୁନରେଵମଭାଷତ । ଶଯନଂ ତ୍ଯଜ ହେ ବାଲ ଶୀଘ୍ରଂ ଜାଗୃହି ଭୀଷଣମ୍
ସେ ତାଙ୍କର ମୁହଁଟିକୁ ହାତରେ ଧରି, ପୁନି କହିଲେ — 'ବୁଆ, ଶଯ୍ୟା ଛାଡ଼, ଶୀଘ୍ର ଉଠ, ଏହି ରାତି ଭୟଙ୍କର ଅଟେ।'
ନିଶାର୍ଧଂ ଵର୍ଧତେ ଚେଦଂ ଶିଵାଶତନିନାଦିତମ୍ । ଭୂତପ୍ରେତପିଶାଚାଦିଡାକିନୀଯୂଥନାଦିତମ୍
ମଧ୍ୟରାତି ବଢ଼ି ଚାଲିଛି, ଶିଆଳ ଚିତ୍କାରରେ ଭରିଯାଇଛି, ଭୂତ, ପ୍ରେତ, ପିଶାଚ ଓ ଡାକିଣୀମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି।
ମିତ୍ରାଣି ତେ ଗତାନ୍ଯସ୍ତାତ୍ତ୍ଵମେକସ୍ତୁ କୁତଃ ସ୍ଥିତଃ । ସୂତ ଉଵାଚ - ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ପୁନସ୍ତନ୍ଵୀ କରୁଣଂ ପ୍ରରୁରୋଦ ହ
ତୋର ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁମାନେ ଚାଲିଗଲେ, ତୁଁ ଏକା ରହିଗଲୁ — କିପରି ଏଠାରେ ରହିଛୁ? — ଏପରି କହି, ସେ ସୁକୁମାରୀ ମନୋଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିପକାଇଲେ।
ହା ଶିଶୋ ବାଲ ହା ଵତ୍ସ ରୋହିତାଖ୍ଯ କୁମାରକ । ରେ ପୁତ୍ର ପ୍ରତିଶବ୍ଦଂ ମେ କସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ନ ପ୍ରଯଚ୍ଛସି
'ହା ଶିଶୁ! ବୁଆ! ହା ପୁଅ, ରୋହିତ ନାମକ ମୋର ସନ୍ତାନ! ରେ ପୁଅ, ମୁଁ ଡାକୁଛି, କିଏ ତୁଁ ଉତ୍ତର ଦେଉନାହଁ?'
ତଵାହଂ ଜନନୀ ଵତ୍ସ କିଂ ନ ଜାନାସି ପଶ୍ଯ ମାମ୍ । ଦେଶତ୍ଯାଗାଦ୍ରାଜ୍ଯନାଶାତ୍ପୁତ୍ର ଭର୍ତ୍ରା ସ୍ଵଵିକ୍ରଯାତ୍
'ମୁଁ ତୋର ମା, ପୁଅ — ତୁଁ ମୋତେ ଚିହ୍ନିପାରୁନାହଁ? ଦେଖ, ମୁଁ ଦେଶ ହରାଇଛି, ରାଜ୍ୟ ହରାଇଛି, ସ୍ୱାମୀ ଦ୍ୱାରା ବିକ୍ରି ହୋଇଛି।'
ଯଦ୍ଦାସୀତ୍ଵାଚ୍ଚ ଜୀଵାମି ତ୍ଵାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁତ୍ର କେଵଲମ୍ । ତେ ଜନ୍ମସମଯେ ଵିପ୍ରୈରାଦିଷ୍ଟଂ ଯତ୍ତ୍ଵନାଗତମ୍
'ଏବେ ମୁଁ ଦାସୀ ହୋଇ ବଞ୍ଚୁଛି, ପୁଅ, କେବଳ ତୋକୁ ଦେଖି ବଞ୍ଚିଥାଏ। ତୋର ଜନ୍ମବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେ ଭବିଷ୍ୟତ୍ କହିଥିଲେ, ସେଗୁଡିକ ଆଜି ପୂରଣ ହେଲାନି।'
ଦୀର୍ଘାଯୁଃ ପୃଥିଵୀରାଜଃ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରସମନ୍ଵିତଃ । ଶୌର୍ଯଦାନରତିଃ ସତ୍ତ୍ଵୋ ଗୁରୁଦେଵଦ୍ଵିଜାର୍ଚକଃ
'ତୁଁ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହେବୁ, ପୃଥିବୀର ରାଜା, ପୁଅ-ନାତିମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହିବେ, ଶୌର୍ୟ ଓ ଦାନରେ ଆସକ୍ତ, ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର, ଗୁରୁ, ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜିବା।'
ମାତାପିତ୍ରୋସ୍ତୁ ପ୍ରିଯକୃତ୍ସତ୍ଯଵାଦୀ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ । ଇତ୍ଯାଦି ସକଲଂ ଜାତମସତ୍ଯମଧୁନା ସୁତ
'ମା-ବାପାଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ସତ୍ୟ କଥା କହିବା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିବା — ଏପରି ସମସ୍ତ ଭବିଷ୍ୟତ କଥା, ପୁଅ, ଏବେ ମିଥ୍ୟା ହୋଇଗଲା।'
ଚକ୍ରମତ୍ସ୍ଯାଵାତପତ୍ରଶ୍ରୀଵତ୍ସସ୍ଵସ୍ତିକଧ୍ଵଜାଃ । ତଵ ପାଣିତଲେ ପୁତ୍ର କଲଶଶ୍ଚାମରଂ ତଥା
'ଚକ୍ର, ମାଛ, ଛତା, ଶ୍ରୀବତ୍ସ, ସ୍ୱସ୍ତିକ, ପତାକା, କଳଶ ଓ ଚାମର — ଏସବୁ ରାଜଚିହ୍ନ ତୋର ହାତରେ ଦେଖାଯାଇଥିଲା, ପୁଅ।'
ଲକ୍ଷଣାନି ତଥାନ୍ଯାନି ତ୍ଵଦ୍ଧସ୍ତେ ଯାନି ସନ୍ତି ଚ । ତାନି ସର୍ଵାଣି ମୋଘାନି ସଞ୍ଜାତାନ୍ଯଧୁନା ସୁତ
'ଏବଂ ତୋର ହାତରେ ଥିବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶୁଭ ଚିହ୍ନମାନେ — ସେଗୁଡିକ ଏବେ ସବୁ ବ୍ୟର୍ଥ ହୋଇଗଲା, ପୁଅ।'
ହା ରାଜନ୍ପୃଥିଵୀନାଥ କ୍ଵ ତେ ରାଜ୍ଯଂ କ୍ଵ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ । କ୍ଵ ତେ ସିଂହାସନଂ ଛତ୍ରଂ କ୍ଵ ତେ ଖଡ୍ଗଃ କ୍ଵ ତଦ୍ଧନମ୍
'ହା ରାଜା, ପୃଥିବୀର ନାଥ! କେଉଁଠି ତୋର ରାଜ୍ୟ, କେଉଁଠି ତୋର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ? କେଉଁଠି ତୋର ସିଂହାସନ, ଛତା, ତଳୱାର, ସେ ସମ୍ପଦ?'
କ୍ଵ ସାଯୋଧ୍ଯା କ୍ଵ ହର୍ମ୍ଯାଣି କ୍ଵ ଗଜାଶ୍ଵରଥପ୍ରଜାଃ । ସର୍ଵମେତତ୍ତଥା ପୁତ୍ର ମାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା କ୍ଵ ଗତୋଽସି ରେ
'କେଉଁଠି ଅୟୋଧ୍ୟା, କେଉଁଠି ରାଜମହଳ, କେଉଁଠି ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ପ୍ରଜାମାନେ? ଏସବୁ ତୁଁ ଛାଡ଼ିଦେଲୁ, ପୁଅ — କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲୁ?'
ହା କାନ୍ତ ହା ନୃପାଗଚ୍ଛ ପଶ୍ଯେମଂ ସ୍ଵସୁତଂ ପ୍ରିଯମ୍ । ଯେନ ତେ ରିଙ୍ଗତା ଵକ୍ଷଃ କୁଂକୁମେନାଵଲେପିତମ୍
'ହା ପ୍ରିୟ, ହା ରାଜା, ଆସ, ଏହି ପ୍ରିୟ ପୁଅକୁ ଦେଖ — ଯାହାର ଛାତିକୁ ତୁଁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଥିଲୁ, କୁଙ୍କୁମ ଲେପନ କରିଥିଲୁ।'
ସ୍ଵଶରୀରରଜଃପଙ୍କୈର୍ଵିଶାଲଂ ମଲିନୀକୃତମ୍ । ଯେନ ତେ ବାଲଭାଵେନ ମୃଗନାଭିଵିଲେପିତଃ
'ଏବେ ତାଙ୍କର ଶରୀର ନିଜ ଧୂଳି ଓ ମାଳିନ୍ୟରେ ମଲିନ ହୋଇଛି, ଛୋଟବେଳେ ମୃଗନାଭି ଲେପିଥିଲେ।'
ଭ୍ରଂଶିତୋ ଭାଲତିଲକସ୍ତଵାଙ୍କସ୍ଥେନ ଭୂପତେ । ଯସ୍ଯ ଵକ୍ତ୍ରଂ ମୃଦା ଲିପ୍ତଂ ସ୍ନେହାଦ୍ଵୈ ଚୁମ୍ବିତଂ ମଯା
'ରାଜା, ତୋର କୋଳରେ ଶୁଇଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କର ଭାଲର ତିଳକ ଖସିଯାଇଛି; ମୁଁ ସ୍ନେହରେ ମାଟି ଲେପା ମୁହଁକୁ ଚୁମିଥିଲି।'
ତନ୍ମୁଖଂ ମକ୍ଷିକାଲିଙ୍ଗ୍ଯଂ ପଶ୍ଯେ କୀଟୈର୍ଵିଦୂଷିତମ୍ । ହା ରାଜନ୍ ପଶ୍ଯ ତଂ ପୁତ୍ରଂ ଭୁଵିସ୍ଥଂ ରଙ୍କଵନ୍ମୃତମ୍
'ସେ ମୁହଁଟି ଏବେ ମକି, ମଧୁମକ୍ଷିକା ଓ କୀଟମାନେ ଢାକିଦେଇଛନ୍ତି, ମଳିନ କରିଦେଇଛନ୍ତି। ହା ରାଜା, ତୋର ପୁଅ ଏବେ ଭୂମିରେ ଗରିବ ଭଳି ମୃତ ହୋଇ ପଡ଼ିଛି।'
ହା ଦେଵ କିଂ ମଯା କୃତ୍ଯଂ କୃତଂ ପୂର୍ଵଭଵାନ୍ତରେ । ତସ୍ଯ କର୍ମଫଲସ୍ଯେହ ନ ପାରମୁପଲକ୍ଷଯେ
'ହା ପ୍ରଭୁ, ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ମୁଁ କଣ କରିଥିଲି? ଏହି କର୍ମର ଫଳର ଶେଷ କେଉଁଠି ଦେଖିପାଉନି।'
ହା ପୁତ୍ର ହା ଶିଶୋ ଵତ୍ସ କା କୁମାରକ ସୁନ୍ଦର । ଏଵଂ ତସ୍ଯା ଵିଲାପଂ ତେ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନଗରପାଲକାଃ
'ହା ପୁଅ, ହା ଶିଶୁ, ପ୍ରିୟ, ସୁନ୍ଦର କୁମାର!' ଏଭଳି ତାଙ୍କର ବିଳାପ ଶୁଣି, ସହରର ପାଳମାନେ...
ଜାଗୃତାସ୍ତ୍ଵରିତାସ୍ତସ୍ଯାଃ ପାର୍ଶ୍ଵମୀଯୁଃ ସୁଵିସ୍ମିତାଃ । ଜନା ଊଚୁଃ - କା ତ୍ଵଂ ବାଲସ୍ଯ କସ୍ଯାଯଂ ପତିସ୍ତେ କୁତ୍ର ତିଷ୍ଠତି
ସେମାନେ ଜାଗି ଚମତ୍କୃତ ହୋଇ ତାଙ୍କର ପାଖକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ। ଲୋକେ ପଚାରିଲେ: 'ତୁମେ କିଏ? ଏହି ଶିଶୁ କାହାର? ତୁମର ସ୍ୱାମୀ କିଏ? ସେ କେଉଁଠି ରହେ?'
ଏକୈଵ ନିର୍ଭଯା ରାତ୍ରୌ କସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମିହ ରୋଦିଷି । ଏଵମୁକ୍ତାଥ ସା ତନ୍ଵୀ ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
'ତୁମେ ଏକା ଏଠି ରାତିରେ ଅଭୟ ହୋଇ କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛ?' ଏଭଳି ପଚାରିଲେ, ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ମହିଳା କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।
ଭୂଯୋଽପି ପୃଷ୍ଟା ସା ତୂଷ୍ଣୀଂ ସ୍ତବ୍ଧୀଭୂତା ବଭୂଵ ହ । ଵିଲଲାପାତିଦୁଃଖାର୍ତା ଶୋକାଶ୍ରୁପ୍ଲୁତଲୋଚନା
ପୁଣିଥରେ ପଚାରିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଚୁପ୍ଚାପ ଅଡ଼ିଗ ରହିଲେ। ଅତି ଦୁଃଖରେ ଭାସି, ଶୋକର ଲୁହେ ତାଙ୍କର ଆଖି ଭରିଗଲା।
ଅଥ ତେ ଶଙ୍କିତାସ୍ତସ୍ଯାଂ ରୋମାଞ୍ଚିତତନୂରୁହାଃ । ସଂତ୍ରସ୍ତାଃ ପ୍ରାହୁରନ୍ଯୋନ୍ଯମୁଦ୍ଧୃତାଯୁଧପାଣଯଃ
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସେମାନେ ସନ୍ଦେହ କରିଲେ, ଶରୀରର ଲୋମ ଉଠିଗଲା। ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ହାତରେ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ, ସେମାନେ ଆପସରେ କଥା ହେଲେ।