ପପାତ ମୂର୍ଚ୍ଛିତା ଭୂମୌ ଛିନ୍ନେଵ କଦଲୀ ଯଥା । ଅଥ ତାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ରୁଷ୍ଟଃ ପାନୀଯେନାଭ୍ଯଷିଞ୍ଚତ
ସେ ଅଚେତନ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଯେପରି ଛେଦିଯାଇଥିବା କଦଳୀ ଗଛ; ପରେ କ୍ରୋଧିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ ପାଣି ଛିଟିଲେ।
ମୁହୂର୍ତାଚ୍ଚେତନାଂ ପ୍ରାପ୍ତା ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ତାମଥାବ୍ରଵୀତ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ - ଅଲକ୍ଷ୍ମୀକାରକଂ ନିନ୍ଦ୍ଯଂ ଜାନତୀ ତ୍ଵଂ ନିଶାମୁଖେ
କିଛି ସମୟ ପରେ ସେ ସ୍ଚେତନ ହେଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ — ‘ରାତିରେ କାନ୍ଦିବା ଅଶୁଭ ଓ ଦୁର୍ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଆଣେ, ଏହି କଥା ତୁମେ ଜାଣିଛ।’
ରୋଦନଂ କୁରୁଷେ ଦୁଷ୍ଟେ ଲଜ୍ଜା ତେ ହୃଦଯେ ନ କିମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣେନୈଵମୁକ୍ତା ସା ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
‘ଦୁଷ୍ଟେ, କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛ? ତୋ ହୃଦୟରେ ଲଜ୍ଜା ନାହିଁ କି?’ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏଭଳି କହିଲେ, ସେ କିଛି କଥା କହିଲେ ନାହିଁ।
ରୁରୋଦ କରୁଣଂ ଦୀନା ପୁତ୍ରଶୋକେନ ପୀଡିତା । ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣମୁଖୀ ଦୀନା ଧୂସରା ମୁକ୍ତମୂର୍ଧଜା
ପୁଅର ଶୋକରେ ପୀଡ଼ିତ, ସେ ଦୁଃଖରେ କରୁଣ ଭାବେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ମୁହଁ ଅଶ୍ରୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଃଖିତ, ଚୁଲି ଖୁଲା ଓ ଧୂଳି ଲଗିଥିଲା।
ଅଥ ତାଂ କୁପିତୋ ଵିପ୍ରୋ ରାଜପତ୍ନୀମଭାଷତ । ଧିକ୍ତ୍ଵାଂ ଦୁଷ୍ଟେ କ୍ରଯଂ ଗୃହ୍ଯ ମମ କାର୍ଯଂ ଵିଲୁମ୍ପସି
ତେବେ କ୍ରୋଧିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାଜପତ୍ନୀଙ୍କୁ କହିଲେ — ‘ହେ ଦୁଷ୍ଟେ, ତୁମେ ମୋ ଦେଇଥିବା ଦାମ ନେଇ, ମୋ କାମ ଛାଡ଼ିଦେଉଛ।’
ଅଶକ୍ତା ଚେତ୍କଥଂ ତର୍ହି ଗୃହୀତଂ ମମ ତଦ୍ଧନମ୍ । ଏଵଂ ନିର୍ଭର୍ତ୍ସିତା ତେନ କ୍ରୂରଵାକ୍ଯୈଃ ପୁନଃ ପୁନଃ
‘ଯଦି ସମର୍ଥ ନୁହଁ, ତେବେ ମୋ ଟଙ୍କା କାହିଁକି ନେଲୁ?’ ଏଭଳି କ୍ରୂର କଥାରେ ସେ ପୁନିପୁନି ତାକୁ ତିରସ୍କାର କଲେ।
ରୁଦିତା କାରଣଂ ପ୍ରାହ ଵିପ୍ରଂ ଗଦ୍ଗଦଯା ଗିରା । ସ୍ଵାମିନ୍ ମମ ସୁତୋ ବାଲଃ ସର୍ପଦଷ୍ଟୋ ମୃତୋ ବହିଃ
ସେ କାନ୍ଦୁଥିବାବେଳେ କ୍ଷୁଦ୍ର କଣ୍ଠରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କାରଣ କହିଲେ — ‘ସ୍ୱାମୀ, ମୋ ପୁଅ ଛୋଟ ଥିଲା, ସାପ କାମଡ଼ି ତାହା ବାହାରେ ମରିଗଲା।’
ଅନୁଜ୍ଞାଂ ମେ ପ୍ରଯଚ୍ଛସ୍ଵ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଯାସ୍ଯାମି ବାଲକମ୍ । ଦୁର୍ଲଭଂ ଦର୍ଶନଂ ତେନ ସଞ୍ଜାତଂ ମମ ସୁଵ୍ରତ
‘ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ, ମୁଁ ପୁଅକୁ ଦେଖିବାକୁ ଯିବି; ହେ ସୁବ୍ରତ, ଏବେ ତାକୁ ଦେଖିବା ମୋ ପାଇଁ ଦୁର୍ଲଭ ହୋଇଯାଇଛି।’
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା କରୁଣଂ ବାଲା ପୁନରେଵ ରୁରୋଦ ହ । ପୁନସ୍ତାଂ କୁପିତୋ ଵିପ୍ରୋ ରାଜପତ୍ନୀମଭାଷତ
ଏଭଳି କହି, ଦୁଃଖିତ ଜଣେ ମହିଳା ପୁଣି କାନ୍ଦିଲେ; ପୁଣିଥରେ, କ୍ରୋଧିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାଜପତ୍ନୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ - ଶଠେ ଦୁଷ୍ଟସମାଚାରେ କିଂ ନ ଜାନାସି ପାତକମ୍ । ଯଃ ସ୍ଵାମିଵେତନଂ ଗୃହ୍ଯ ତସ୍ଯ କାର୍ଯଂ ଵିଲୁମ୍ପତି
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ — ‘ଠକେଇବା ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣ କରୁଥିବା ତୁମେ, ପାପ ଜାଣ ନାହିଁ କି? ଯେଉଁଠାରେ ମାଲିକଙ୍କ ଦାମ ନେଇ, କାମ ଛାଡ଼ିଦିଏ—’
ନରକେ ପଚ୍ଯତେ ସୋଽଥ ମହାରୌରଵପୂର୍ଵକେ । ଉଷିତ୍ଵା ନରକେ କଲ୍ପଂ ତତୋଽସୌ କୁକ୍କୁଟୋ ଭଵେତ୍
ସେ ପ୍ରଥମେ ମହାରୌରବ ନରକରେ ରନ୍ଧାଯାଏ; ଏକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନରକରେ ରହି, ପରେ ସେ କୁକୁଡ଼ି ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
କିମନେନାଥଵା କାର୍ଯଂ ଧର୍ମସଂକୀର୍ତନେନ ମେ । ଯସ୍ତୁ ପାପରତୋ ମୂର୍ଖଃ କ୍ରୂରୋ ନୀଚୋଽନୃତଃ ଶଠଃ
ମୋ ପାଇଁ ଧର୍ମ କଥା କହିବାର କଣ ଦରକାର? ଯିଏ ପାପରେ ଲାଗିଥାଏ, ମୂର୍ଖ, କ୍ରୁର, ନିମ୍ନ, ମିଥ୍ୟାବାଦୀ ଓ ଚତୁର—
ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ନିଷ୍ଫଲଂ ତସ୍ମିନ୍ଭଵେଦ୍ ବୀଜମିଵୋଷରେ । ଏହି ତେ ଵିଦ୍ଯତେ କିଞ୍ଚିତ୍ପରଲୋକଭଯଂ ଯଦି
ତାଙ୍କର କଥା ଫଳହୀନ, ମାଟି ହୀନ ଜମିରେ ବିଆ ପଡିଲେ ଯେପରି। ଆସ, ତୁମେ ଯଦି ପରଲୋକର ଭୟ କିଛି ଅଛି।
ଏଵମୁକ୍ତାଥ ସା ଵିପ୍ରଂ ଵେପମାନାବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ । କାରୁଣ୍ଯଂ କୁରୁ ମେ ନାଥ ପ୍ରସୀଦ ସୁମୁଖୋ ଭଵ
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସେ କମ୍ପିତ ହୋଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲା: 'ନାଥ, ମୋତେ ଦୟା କର, ଦୟାଳୁ ହୁଅ, ମୋ ଉପରେ କୃପା କର।'
ପ୍ରସ୍ଥାପଯ ମୁହୂର୍ତଂ ମାଂ ଯାଵଦ୍ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ବାଲକମ୍ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵାଥ ସା ମୂର୍ଧ୍ନା ନିପତ୍ଯ ଦ୍ଵିଜପାଦଯୋଃ
'ମୋତେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପଠା, ଯେଉଁଯାଏଁ ମୁଁ ମୋ ପୁଅକୁ ଦେଖିପାରିବି।' ଏଭଳି କହି, ସେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଦରେ ପଡିଗଲା।
ରୁରୋଦ କରୁଣଂ ବାଲା ପୁତ୍ରଶୋକେନ ପୀଡିତା । ଅଥାହ କୁପିତୋ ଵିପ୍ରଃ କ୍ରୋଧସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ
ପୁଅର ଶୋକରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ସେ ଝିଅ ଦୁଃଖରେ କରୁଣ ଭାବେ କାନ୍ଦିଲା। ତେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଚକୁ କରି କହିଲେ।
ଵିପ୍ର ଉଵାଚ - କିଂ ତେ ପୁତ୍ରେଣ ମେ କାର୍ଯଂ ଗୃହକର୍ମ କୁରୁଷ୍ଵ ମେ । କିଂ ନ ଜାନାସି ମେ କ୍ରୋଧଂ କଶାଘାତଫଲପ୍ରଦମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ: 'ତୋ ପୁଅ ସହିତ ମୋର କଣ କାମ? ମୋ ଘର କାମ କର। ମୋର କ୍ରୋଧ ଚମଡ଼ା ମାଡ଼ର ଫଳ ଦିଏ, ତୁ ଜାଣୁନାହୁ କି?'
ଏଵମୁକ୍ତା ସ୍ଥିତା ଧୈର୍ଯାଦ୍ ଗୃହକର୍ମ ଚକାର ହ । ଅର୍ଧରାତ୍ରୋ ଗତସ୍ତସ୍ଯାଃ ପାଦାଭ୍ଯଙ୍ଗାଦିକର୍ମଣା
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସେ ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ଦଢ଼ ହୋଇ ଘର କାମ କରିଲା। ଅର୍ଧରାତ୍ରିରେ ପାଦ ମସାଜ ଓ ଅନ୍ୟ କାମ ସରିଗଲା।
ବ୍ରାହ୍ମଣେନାଥ ସା ପ୍ରୋକ୍ତା ପୁତ୍ରପାର୍ଶ୍ଵଂ ଵ୍ରଜାଧୁନା । ତସ୍ଯ ଦାହାଦିକଂ କୃତ୍ଵା ପୁନରାଗଚ୍ଛ ସତ୍ଵରମ୍
ତେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ: 'ଏବେ ତୁ ପୁଅ ପାଖକୁ ଯା। ତାଙ୍କର ଦାହ ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା କରି, ଶୀଘ୍ର ଫେରିଆ।'
ନ ଲୁପ୍ଯେତ ଯଥା ପ୍ରାତର୍ଗୃହକର୍ମ ମମେତି ଚ । ତତସ୍ତ୍ଵେକାକିନୀ ରାତ୍ରୌ ଵିଲପନ୍ତୀ ଜଗାମ ହ
'ପ୍ରଭାତରେ ମୋ ଘର କାମ ଭୁଲିଯିଅନି।' ଏପରି କହି, ସେ ଏକା ରାତିରେ କାନ୍ଦୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଚାଲିଗଲା।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୃତଂ ନିଜଂ ପୁତ୍ରଂ ଭୃଶଂ ଶୋକେନ ପୀଡିତା । ଯୂଥଭ୍ରଷ୍ଟା କୁରଙ୍ଗୀଵ ଵିଵତ୍ସା ସୌରଭୀ ଯଥା
ନିଜ ପୁଅକୁ ମୃତ ଦେଖି, ସେ ଭୟଙ୍କର ଶୋକରେ ଭାସିଗଲା; ଦଳରୁ ଛିଣା ହରିଣୀ କିମ୍ବା ଛୁଆଁ ହରାଇଥିବା ଗାଈ ପରି।
ଵାରାଣସ୍ଯା ବହିର୍ଗତ୍ଵା କ୍ଷଣାଦ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିଜଂ ସୁତମ୍ । ଶଯାନଂ ରଙ୍କଵଦ୍ଭୂମୌ କାଷ୍ଠଦର୍ଭତୃଣୋପରି
ବାରାଣସୀର ବାହାରକୁ ଯାଇ, ସେ ନିଜ ପୁଅକୁ ଜମିରେ କଠ, ଦରଭା ଓ ଘାସ ଉପରେ ଦରିଦ୍ର ପରି ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖିଲା।
ଵିଲଲାପାତିଦୁଃଖାର୍ତା ଶବ୍ଦଂ କୃତ୍ଵା ସୁନିଷ୍ଠୁରମ୍ । ଏହି ମେ ସମ୍ମୁଖଂ କସ୍ମାଦ୍ରୋଷିତୋଽସି ଵଦାଧୁନା
ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ସେ କଠୋର ଶବ୍ଦରେ କାନ୍ଦିଲା: 'ଆସ, ମୋ ସାମ୍ନାକୁ, କାହିଁକି ରୁଷ୍ଟ ହେଲୁ? ଏବେ କହ।'
ଆଯାସ୍ଯଭିମୁଖୋ ନିତ୍ଯମମ୍ବେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପୁନଃ ପୁନଃ । ଗତ୍ଵା ସ୍ଖଲତ୍ପଦା ତସ୍ଯ ପପାତୋପରି ମୂର୍ଛିତା
'ମା, ଆସିବୁଛି' ବାରମ୍ବାର କହି, ସେ ଚାଲିଗଲା, ପଦେ ପଦେ ଠୋକି ତାଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ି ଅଚେତନ ହେଲା।
ପୁନଃ ସା ଚେତନାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଦୋର୍ଭ୍ଯାମାଲିଙ୍ଗ୍ଯ ବାଲକମ୍ । ତନ୍ମୁଖେ ଵଦନଂ ନ୍ଯସ୍ଯ ରୁରୋଦାର୍ତସ୍ଵନୈସ୍ତଦା
ପୁଣି ସେ ହୁସିଆର ହୋଇ, ଦୁଇହାତରେ ପୁଅକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲା, ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ ନିଜ ମୁହଁ ରଖି, ଦୁଃଖର ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲା।
କରାଭ୍ଯାଂ ତାଡନଂ ଚକ୍ରେ ମସ୍ତକସ୍ଯୋଦରସ୍ଯ ଚ । ହା ବାଲ ହା ଶିଶୋ ଵତ୍ସ ହା କୁମାରକ ସୁନ୍ଦର
ସେ ହାତରେ ପୁଅର ମୁଣ୍ଡ ଓ ପେଟକୁ ପିଟିଲା, କହିଲା: 'ହା ବାଳକ, ହା ଶିଶୁ, ହା ବତ୍ସ, ହା ସୁନ୍ଦର ପୁଅ!'
ହା ରାଜନ୍ କ୍ଵ ଗତୋଽସି ତ୍ଵଂ ପଶ୍ଯେମଂ ବାଲକଂ ନିଜମ୍ । ପ୍ରାଣେଭ୍ଯୋଽପି ଗରୀଯାଂସଂ ଭୂତଲେ ପତିତଂ ମୃତମ୍
'ହା ରାଜନ, କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲୁ? ନିଜ ପୁଅକୁ ଦେଖ, ଏ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ମରିଛି, ପ୍ରାଣଠାରୁ ମଧ୍ୟା ଅଧିକ ପ୍ରିୟ।'
ତଥାପଶ୍ଯନ୍ମୁଖଂ ତସ୍ଯ ଭୂଯୋ ଜୀଵିତଶଙ୍କଯା । ନିର୍ଜୀଵଵଦନଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମୂର୍ଛିତା ନିପପାତ ହ
ତାଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଦେଖି, ପୁଣି ଜୀବନ ଆଶା କଲା; ମୁହଁ ନିର୍ଜୀବ ଦେଖି, ସେ ଅଚେତନ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲା।
ହସ୍ତେନ ଵଦନଂ ଗୃହ୍ଯ ପୁନରେଵମଭାଷତ । ଶଯନଂ ତ୍ଯଜ ହେ ବାଲ ଶୀଘ୍ରଂ ଜାଗୃହି ଭୀଷଣମ୍
ସେ ତାଙ୍କର ମୁହଁଟିକୁ ହାତରେ ଧରି, ପୁନି କହିଲେ — 'ବୁଆ, ଶଯ୍ୟା ଛାଡ଼, ଶୀଘ୍ର ଉଠ, ଏହି ରାତି ଭୟଙ୍କର ଅଟେ।'
ନିଶାର୍ଧଂ ଵର୍ଧତେ ଚେଦଂ ଶିଵାଶତନିନାଦିତମ୍ । ଭୂତପ୍ରେତପିଶାଚାଦିଡାକିନୀଯୂଥନାଦିତମ୍
ମଧ୍ୟରାତି ବଢ଼ି ଚାଲିଛି, ଶିଆଳ ଚିତ୍କାରରେ ଭରିଯାଇଛି, ଭୂତ, ପ୍ରେତ, ପିଶାଚ ଓ ଡାକିଣୀମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି।