ଵ୍ଯାସସ୍ତୁ ସୁତମାଲୋକ୍ଯ ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଗତଃ । କିମେତଦିତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ଵରଦାନାଚ୍ଛିଵସ୍ଯ ଵୈ
ବ୍ୟାସ ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ; 'ଏହା କଣ?' ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରି, ଶିବଙ୍କ ଦିଆ ଆଶୀର୍ବାଦକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।
ତେଜୋରୂପୀ ଶୁକୋ ଜାତୋଽପ୍ଯରଣୀଗର୍ଭସମ୍ଭଵଃ । ଦ୍ଵିତୀଯୋଽଗ୍ନିରିଵାତ୍ଯର୍ଥଂ ଦୀପ୍ଯମାନଃ ସ୍ଵତେଜସା
ଅରଣି ମଧ୍ୟରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶୁକ ତେଜର ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିଲେ; ସେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଗ୍ନି ପରି ନିଜ ତେଜରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ।
ଵିଲୋକଯାମାସ ତଦା ଵ୍ଯାସସ୍ତୁ ମୁଦିତଂ ସୁତମ୍ । ଦିଵ୍ଯେନ ତେଜସା ଯୁକ୍ତଂ ଗାର୍ହପତ୍ଯମିଵାପରମ୍
ତାପରେ ବ୍ୟାସ ତାଙ୍କର ଆନନ୍ଦିତ ପୁଅକୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଦିବ୍ୟ ତେଜରେ ଭରିଥିଲେ, ସେ ଗୃହ୍ୟାଗ୍ନି ପରି ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଗ୍ନି ଲାଗିଥିଲେ।
ଗଙ୍ଗାନ୍ତଃ ସ୍ନାପଯାମାସ ସମାଗତ୍ଯ ଗିରେସ୍ତଦା । ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିସ୍ତୁ ଖାଜ୍ଜାତା ଶିଶୋରୁପରି ତାପସାଃ
ତାପରେ ବ୍ୟାସ ପାହାଡ଼ରୁ ଆସି, ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ପୁଅକୁ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ; ଆକାଶରୁ ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି ହେଲା ଏବଂ ତାପସମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ।
ଜାତକର୍ମାଦିକଂ ଚକ୍ରେ ଵ୍ଯାସସ୍ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଦେଵଦୁନ୍ଦୁଭଯୋ ନେଦୁର୍ନନୃତୁଶ୍ଚାପ୍ସରୋଗଣାଃ
ବ୍ୟାସ ସେଇ ମହାତ୍ମା ପୁଅଙ୍କର ଜନ୍ମ ସଂସ୍କାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ; ଦେବତାଙ୍କ ଡ଼଼ଙ୍ଗ ରବା ହେଲା ଏବଂ ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ।
ଜଗୁର୍ଗନ୍ଧର୍ଵପତଯୋ ମୁଦିତାସ୍ତେ ଦିଦୃକ୍ଷଵଃ । ଵିଶ୍ଵାଵସୁର୍ନାରଦଶ୍ଚ ତୁମ୍ବୁରୁଃ ଶୁକସମ୍ଭଵେ
ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କର ପ୍ରମୁଖମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଗୀତ ଗାଇଲେ, ସେଠାରେ ଶୁକଙ୍କ ଜନ୍ମ ଦେଖିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ—ବିଶ୍ୱାବସୁ, ନାରଦ ଓ ତୁମ୍ବୁରୁ।
ତୁଷ୍ଟୁଵୁର୍ମୁଦିତାଃ ସର୍ଵେ ଦେଵା ଵିଦ୍ଯାଧରାସ୍ତଥା । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵ୍ଯାସସୁତଂ ଦିଵ୍ଯମରଣୀଗର୍ଭସମ୍ଭଵମ୍
ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଦିବ୍ୟ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ବ୍ୟାସଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଦେଖି ବଡ଼ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ସ୍ତୁତି କରିଲେ।
ଅନ୍ତରିକ୍ଷାତ୍ପପାତୋର୍ଵ୍ଯାଂ ଦଣ୍ଡଃ କୃଷ୍ଣାଜିନଂ ଶୁଭମ୍ । କମଣ୍ଡଲୁସ୍ତଥା ଦିଵ୍ଯଃ ଶୁକସ୍ଯାର୍ଥେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ତାଳପରି ଆକାଶରୁ ଏକ ଦଣ୍ଡ, ଶୁଭ୍ର କଳା କୃଷ୍ଣମୃଗଚର୍ମ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ କମଣ୍ଡଳୁ ନମିଲା, ସେସବୁ ଶୁକଙ୍କ ପାଇଁ ଥିଲା।
ସଦ୍ଯଃ ସ ଵଵୃଧେ ବାଲୋ ଜାତମାତ୍ରୋଽତିଦୀପ୍ତିମାନ୍ । ତସ୍ଯୋପନଯନଂ ଚକ୍ରେ ଵ୍ଯାସୋ ଵିଦ୍ଯାଵିଧାନଵିତ୍
ସେ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ସମୟରେ ବେଶି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ତୁରନ୍ତ ବଡ଼ ହେଲେ; ବ୍ୟାସ, ଯିଏ ଶିକ୍ଷାର ବିଧି ଜାଣିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଉପନୟନ କରିଦେଲେ।
ଉତ୍ପନ୍ନମାତ୍ରଂ ତଂ ଵେଦାଃ ସରହସ୍ଯାଃ ସସଂଗ୍ରହାଃ । ଉପତସ୍ଥୁର୍ମହାତ୍ମାନଂ ଯଥାସ୍ଯ ପିତରଂ ତଥା
ସେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ରହସ୍ୟ ସହିତ ବେଦମାନେ ତାଙ୍କୁ ଏମିତି ଆସି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ଯେପରି ତାଙ୍କର ବାପାଙ୍କୁ ହେଉଥିଲେ।
ଯତୋ ଦୃଷ୍ଟଂ ଶୁକୀରୂପଂ ଘୃତାଚ୍ଯାଃ ସମ୍ଭଵେ ତଦା । ଶୁକେତି ନାମ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଚକାର ମୁନିସତ୍ତମଃ
ଘୃତାଚୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଶୁକପକ୍ଷୀ ଆକୃତି ଦେଖାଯିବାରୁ, ମହାମୁନି ବ୍ୟାସ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ 'ଶୁକ' ନାମ ଦେଲେ।
ବୃହସ୍ପତିମୁପାଧ୍ଯାଯଂ କୃତ୍ଵା ଵ୍ଯାସସୁତସ୍ତଦା । ଵ୍ରତାନି ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯସ୍ଯ ଚକାର ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍
ତାପରେ ବ୍ୟାସଙ୍କ ପୁଅ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଗୁରୁ ବାନ୍ଧିଲେ ଏବଂ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଉପବାସ ଓ ଆଚରଣ କଲେ।
ସୋଽଧୀତ୍ଯ ନିଖିଲାନ୍ଵେଦାନ୍ ସରହସ୍ଯାନ୍ସସଂଗ୍ରହାନ୍ । ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରାଣି ସର୍ଵାଣି କୃତ୍ଵା ଗୁରୁକୁଲେ ଶୁକଃ
ଶୁକ ଗୁରୁଙ୍କ ଘରେ ରହି, ସମସ୍ତ ବେଦ ଏବଂ ତାହାର ଗୁପ୍ତ ଅର୍ଥ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ଶିକ୍ଷା ଶେଷ କଲେ।
ଗୁରଵେ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ସମାଵୃତ୍ତୋ ମୁନିସ୍ତଦା । ଆଜଗାମ ପିତୁଃ ପାର୍ଶ୍ଵଂ କୃଷ୍ଣଦ୍ଵୈପାଯନସ୍ଯ ଚ
ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ମୁନି ଶିକ୍ଷା ଶେଷ କରି, ବ୍ୟାସଙ୍କ ପାଖକୁ, କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵ୍ଯାସଃ ଶୁକଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ପ୍ରେମ୍ଣୋତ୍ଥାଯ ସସମ୍ଭ୍ରମଃ । ଆଲିଲିଙ୍ଗ ମୁହୁର୍ଘ୍ରାଣଂ ମୂର୍ଧ୍ନି ତସ୍ଯ ଚକାର ହ
ଶୁକଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ବ୍ୟାସ ପ୍ରେମ ଏବଂ ଉତ୍ସାହରେ ଉଠି, ତାଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କଲେ।
ପପ୍ରଚ୍ଛ କୁଶଲଂ ଵ୍ଯାସସ୍ତଥା ଚାଧ୍ଯଯନଂ ଶୁଚି । ଆଶ୍ଵାସ୍ଯ ସ୍ଥାପଯାମାସ ଶୁକଂ ତତ୍ରାଶ୍ରମେ ଶୁଭେ
ବ୍ୟାସ ତାଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ଏବଂ ପାଠ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, ଶୁକଙ୍କୁ ସେ ଶୁଭ୍ର ଆଶ୍ରମରେ ରଖିଲେ।
ଦାରକର୍ମ ତତୋ ଵ୍ଯାସଃ ଶୁକସ୍ଯ ପର୍ଯଚିନ୍ତଯତ୍ । କନ୍ଯାଂ ମୁନିସୁତାଂ କାନ୍ତାମପୃଚ୍ଛଦତିଵେଗଵାନ୍
ତାପରେ ବ୍ୟାସ ଶୁକଙ୍କ ବିବାହ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ ଏବଂ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ମୁନିକନ୍ୟା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ।
ଶୁକଂ ପ୍ରାହ ସୁତଂ ଵ୍ଯାସୋ ଵେଦୋଽଧୀତସ୍ତ୍ଵଯାନଘ । ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରାଣି ସର୍ଵାଣି କୁରୁ ଭାର୍ଯାଂ ମହାମତେ
ବ୍ୟାସ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଶୁକଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ବେଦ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ିଛ; ଏବେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏକ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଗ୍ରହଣ କର।'
ଗାର୍ହସ୍ଥ୍ଯଂ ଚ ସମାସାଦ୍ଯ ଯଜ ଦେଵାନ୍ପିତୄନଥ । ଋଣାନ୍ମୋଚଯ ମାଂ ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ଯ ଦାରାନ୍ମନୋରମାନ୍
'ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କର; ଏକ ସୁନ୍ଦର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଗ୍ରହଣ କରି, ପୁଅ, ମୋ ଋଣ ମୁକ୍ତ କର।'
ଅପୁତ୍ରସ୍ଯ ଗତିର୍ନାସ୍ତି ସ୍ଵର୍ଗୋ ନୈଵ ଚ ନୈଵ ଚ । ତସ୍ମାତ୍ପୁତ୍ର ମହାଭାଗ କୁରୁଷ୍ଵାଦ୍ଯ ଗୃହାଶ୍ରମମ୍
'ଯାହାଙ୍କର ପୁଅ ନାହିଁ, ସେଠାରେ କୌଣସି ଗତି ନାହିଁ, ସ୍ୱର୍ଗ ମିଳେ ନାହିଁ; ତେଣୁ, ମହାଭାଗ, ଆଜି ଗୃହସ୍ଥ ଆଶ୍ରମରେ ପ୍ରବେଶ କର।'
କୃତ୍ଵା ଗୃହାଶ୍ରମଂ ପୁତ୍ର ସୁଖିନଂ କୁରୁ ମାଂ ଶୁକ । ଆଶା ମେ ମହତୀ ପୁତ୍ର ପୂରଯସ୍ଵ ମହାମତେ
'ପୁଅ, ଗୃହସ୍ଥ ହେଇ, ମୋତେ ସୁଖୀ କର, ଶୁକ; ମୋର ବଡ଼ ଆଶା ପୂରଣ କର, ବୁଦ୍ଧିମାନ।'
ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ମହାଘୋରଂ ପ୍ରାପ୍ତୋଽସି ତ୍ଵମଯୋନିଜଃ । ଦେଵରୂପୀ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ପାହି ମାଂ ପିତରଂ ଶୁକ
'ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କରି, ତୁମେ ମାତୃବିହୀନ ଭାବେ ଜନ୍ମିଛ; ଦେବତା ସଦୃଶ ଦେହ ଓ ବୃହତ୍ ଜ୍ଞାନ ଥିବା, ପିତାକୁ ରକ୍ଷା କର, ଶୁକ।'
ସୂତ ଉଵାଚ ଇତି ଵାଦିନମଭ୍ଯାଶେ ପ୍ରାପ୍ତଃ ପ୍ରାହ ଶୁକସ୍ତଦା । ଵିରକ୍ତଃ ସୋଽତିରକ୍ତଂ ତଂ ସାକ୍ଷାତ୍ପିତରମାତ୍ମନଃ
ସୂତ କହିଲେ: ବ୍ୟାସ ଏପରି କହୁଥିବା ବେଳେ, ଶୁକ ଆସି, ଉତ୍ତର ଦେଲେ; ସେ ବିରକ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତି କରୁଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ନିଜ ପରି ମନେ କରୁଥିଲେ।
ଶୁକ ଉଵାଚ କିଂ ତ୍ଵଂ ଵଦସି ଧର୍ମଜ୍ଞ ଵେଦଵ୍ଯାସ ମହାମତେ । ତତ୍ତ୍ଵେନ ଶାଧି ଶିଷ୍ଯଂ ମାଂ ତ୍ଵଦାଜ୍ଞାଂ କରଵାଣ୍ଯଲମ୍
ଶୁକ କହିଲେ: 'ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ବେଦବ୍ୟାସ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଆପଣ ଏହିପରି କାହିଁକି କହୁଛନ୍ତି? ମୋତେ ନିଜର ଶିଷ୍ୟ ଭାବେ ସଠିକ୍ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ; ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ ପାଇଁ ମୁଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ।'
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତ୍ଵଦର୍ଥେ ଯତ୍ତପସ୍ତପ୍ତଂ ମଯା ପୁତ୍ର ଶତଂ ସମାଃ । ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତ୍ଵଂ ଚାତିଦୁଃଖେନ ଶିଵସ୍ଯାରାଧନେନ ଚ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ପୁଅ, ତୋର ନିମିତ୍ତେ ମୁଁ ଶତ ବର୍ଷ ଧରି କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲି; ତୁମକୁ ମୁଁ ବହୁ କଷ୍ଟ ଓ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ପାଇଥିଲି।
ଦଦାମି ତଵ ଵିତ୍ତଂ ତୁ ପ୍ରାର୍ଥଯିତ୍ଵାଥ ଭୂପତିମ୍ । ସୁଖଂ ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ପ୍ରାପ୍ଯ ଯୌଵନମୁତ୍ତମମ୍
ମୁଁ ରାଜାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରି ତୋତେ ଧନ ଦେବି; ତୁମେ ଯୁବାବସ୍ଥାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମୟକୁ ପାଇ ଆନନ୍ଦରେ ଜୀବନ ଉପଭୋଗ କର।
ଶୁକ ଉଵାଚ କିଂ ସୁଖଂ ମାନୁଷେ ଲୋକେ ବ୍ରୂହି ତାତ ନିରାମଯମ୍ । ଦୁଃଖଵିଦ୍ଧଂ ସୁଖଂ ପ୍ରାଜ୍ଞା ନ ଵଦନ୍ତି ସୁଖଂ କିଲ
ଶୁକ କହିଲେ: ବାପା, ଏହି ମନୁଷ୍ୟ ଜଗତରେ କେଉଁ ସୁଖ ଅଛି ଯାହା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦୁଃଖରହିତ? ଆମକୁ କହ। ଜେଉଁ ସୁଖରେ ଦୁଃଖ ଲାଗିଥାଏ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ତାକୁ ସୁଖ କହନ୍ତି ନାହିଁ।
ସ୍ତ୍ରିଯଂ କୃତ୍ଵା ମହାଭାଗ ଭଵାମି ତଦ୍ଵଶାନୁଗଃ । ସୁଖଂ କିଂ ପରତନ୍ତ୍ରସ୍ଯ ସ୍ତ୍ରୀଜିତସ୍ଯ ଵିଶେଷତଃ
ଏ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଯଦି ମୁଁ ବିବାହ କରିବି, ତେବେ ମୁଁ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କର ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଚଳିବି; ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଶୀଭୂତ ଏବଂ ଅନ୍ୟର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ କେଉଁ ସୁଖ ଅଛି?
କଦାଚିଦପି ମୁଚ୍ଯେତ ଲୋହକାଷ୍ଠାଦିଯନ୍ତ୍ରିତଃ । ପୁତ୍ରଦାରୈର୍ନିବଦ୍ଧସ୍ତୁ ନ ଵିମୁଚ୍ଯେତ କର୍ହିଚିତ୍
ଲୋହା କିମ୍ବା କାଠର ବେଡ଼ିରେ ବନ୍ଧା ଲୋକ କେବେ କେବେ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରେ; କିନ୍ତୁ ପୁଅ ଓ ଜନନୀରେ ବନ୍ଧା ଲୋକ କେବେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ନାହିଁ।
ଵିଣ୍ମୂତ୍ରସମ୍ଭଵୋ ଦେହୋ ନାରୀଣାଂ ତନ୍ମଯସ୍ତଥା । କଃ ପ୍ରୀତିଂ ତତ୍ର ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ଵିବୁଧଃ କର୍ତୁମିଚ୍ଛତି
ଏହି ଦେହ ମଳ ଓ ପେଶାବରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଦେହ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି; ଏ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହାରେ କେଉଁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଆନନ୍ଦ ନେବାକୁ ଚାହେବ?