ବ୍ରୂହି କିଯଦ୍ଧନଂ ତୁଭ୍ଯଂ ଦେଯଂ ସ୍ଵାମିନ୍ ମଯାଧୁନା । ଦକ୍ଷିଣାନିଷ୍କ୍ରଯଂ ସାଧୋ ଵଦ ତାଵତ୍ପ୍ରମାଣକମ୍
ମୋ ଠାରୁ ଏବେ କେତେ ଧନ ଦେବା ଉଚିତ, ମୋତେ କହ, ମହାଶୟ। ଦକ୍ଷିଣା କେବେ ବାଣିଜ୍ୟ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏହାର ମାପ କେତେ, ଦୟାକରି କହ।
ଦାନପୂର୍ତ୍ଯୈ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ସ୍ଵସ୍ଥୋ ବ୍ ହଵ ତପୋଧନ । ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ତୁ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତମାହ ମେଦିନୀପତିମ୍
ଦାନ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ପାଇଁ ମୁଁ ଦେଇଦେବି; ତୁମେ ନିର୍ବିକାର ରୁହ, ତପସ୍ବୀ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ହେମଭାରଦ୍ଵଯଂ ସାର୍ଧଂ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦେହି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ଦାସ୍ଯାମୀତି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ୍ଯ ତସ୍ମୈ ରାଜାତିଵିସ୍ମିତଃ
ଏବେ ଦକ୍ଷିଣା ସ୍ୱରୂପ ଡେଢ଼ ଭାର ସୁନା ଦିଅ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ବହୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ଏହା ଦେବାକୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଲେ।
ତଦୈଵ ସୈନିକାସ୍ତସ୍ଯ ଵୀକ୍ଷମାଣାଃ ସମାଗତାଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହୀପତିଂ ଵ୍ଯଗ୍ରଂ ତୁଷ୍ଟୁଵୁସ୍ତେ ମୁଦାନ୍ଵିତାଃ
ସେ ସମୟରେ ତାଙ୍କର ସେନା ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ଏକଠା ହେଲେ। ରାଜାଙ୍କୁ ବ୍ୟସ୍ତ ଦେଖି ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତେଷାଂ ଵଚୋ ରାଜା ନୋକ୍ତ୍ଵା କିଞ୍ଚିଚ୍ଛୁଭାଶୁଭମ୍ । ଚିନ୍ତଯନ୍ସ୍ଵକୃତଂ କର୍ମ ଯଯାଵନ୍ତଃପୁରେ ତତଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାଜା କିଛି ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ କହିଲେ ନାହିଁ। ସେ ନିଜ କର୍ମ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରି, ତାପରେ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ଗଲେ।
କିଂ ମଯା ସ୍ଵୀକୃତଂ ଦାନଂ ସର୍ଵସ୍ଵଂ ଯତ୍ସମର୍ପିତମ୍ । ଵଞ୍ଚିତୋଽହଂ ଦ୍ଵିଜେନାତ୍ର ଵନେ ପାଟଚ୍ଚରୈରିଵ
ମୁଁ କଣ ଦାନ ନେଇଛି, ସମସ୍ତ କିଛି ମୁଁ ଦେଇଦେଇଛି। ଏଠାରେ ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଟବାରେ ଚୋରମାନେ ଯେପରି ଠକାଯାଏ, ସେପରି ଠକାଯାଇଛି।
ରାଜ୍ଯଂ ସୋପସ୍କରଂ ତସ୍ମୈ ମଯା ସର୍ଵଂ ରତିଶ୍ରୁତମ୍ । ଭାରଦ୍ଵଯଂ ସୁଵର୍ଣସ୍ଯ ସାର୍ଧଂ ଚ ଦକ୍ଷିଣା ପୁନଃ
ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମୋ ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ ଏବଂ ତାହାର ସମ୍ପତ୍ତି ଦେବାକୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଛି। ଏବଂ ପୁଣି ଡେଢ଼ ଭାର ସୁନା ଦକ୍ଷିଣା ଭିତରେ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛି।
କିଂ କରୋମି ମତିର୍ଭ୍ରଷ୍ଟା ନ ଜ୍ଞାତଂ କପଟଂ ମୁନେଃ । ପ୍ରତାରିତୋଽହଂ ସହସା ବ୍ରାହ୍ମଣେନ ତପସ୍ଵିନା
ମୁଁ କଣ କରିବି? ମୋର ବୁଦ୍ଧି ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାଇଛି। ମୁଁ ମୁନିଙ୍କ ଚତୁରତା ବୁଝିପାରିଲି ନାହିଁ। ଏହି ତପସ୍ବୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୋତେ ହଠାତ୍ ଠକିଦେଲେ।
ନ ଜାନେ ଦୈଵକାର୍ଯଂ ଵୈ ହା ଦୈଵ କିଂ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଇତି ଚିନ୍ତାପରୋ ରାଜା ଗୃହଂ ପ୍ରାପ୍ତୋଽତିଵିହ୍ଵଲଃ
ମୁଁ ଜାଣେନି ଭାଗ୍ୟ କଣ ଆଣିଦେବ। ହା, ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା କଣ ହେବ? ଏଭଳି ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଥିବା ରାଜା ଘରକୁ ବହୁତ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ପତିଂ ଚିନ୍ତାପରଂ ଦୃଷ୍ତ୍ଵା ରାଜ୍ଞୀ ପପ୍ରଚ୍ଛ କାରଣମ୍ । କିଂ ପ୍ରଭୋ ଵିମନା ଭାସି କା ଚିନ୍ତା ବ୍ରୂହି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
ପତିଙ୍କୁ ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଥିବା ଦେଖି, ରାନୀ କାରଣ ପଚାରିଲେ — 'ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ କାହିଁକି ଅଶାନ୍ତ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି? କଣ ଚିନ୍ତା? ଏବେ କହନ୍ତୁ।'
ଵନାତ୍ପୁତ୍ରଃ ସମାଯାତୋ ରାଜସୂଯଃ କୃତଃ ପୁରା । କସ୍ମାଚ୍ଛୋଚସି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଶୋକସ୍ଯ କାରଣଂ ଵଦ
ପୁଅ ଅଟବାରୁ ଫେରିଆସିଛି, ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ପୂର୍ବରୁ ହୋଇଯାଇଛି। ଏମିତି ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ରାଜା, ଆପଣ କାହିଁକି ଦୁଃଖିତ? ଦୁଃଖର କାରଣ କହନ୍ତୁ।
ନାରାତିର୍ଵିଦ୍ଯତେ କ୍ଵାପି ବଲଵାନ୍ଦୁର୍ବଲୋଽପି ଵା । ଵରୁଣୋଽପି ସୁସନ୍ତୁଷ୍ଟଃ କୃତକୃତ୍ଯୋଽସି ଭୂତଲେ
କୌଣସି ଶତ୍ରୁ ନାହିଁ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉ କି ଦୁର୍ବଳ। ଏଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବରୁଣ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ। ଆପଣ ପୃଥିବୀରେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛନ୍ତି।
ଵିନ୍ତଯା କ୍ଷୀଯତେ ଦେହୋ ନାସ୍ତି ଚିନ୍ତାସମା ମୃତିଃ । ତ୍ଯଜ୍ଯତାଂ ନୃପଶାର୍ଦୂଲ ସ୍ଵସ୍ଥୋ ଭଵ ଵିଚକ୍ଷଣ
ଚିନ୍ତା କଲେ ଶରୀର କ୍ଷୟ ହୁଏ, ଚିନ୍ତା ସମାନ ମୃତ୍ୟୁ କିଛି ନାହିଁ। ଏହାକୁ ଛାଡ଼, ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିଜେକୁ ଶାନ୍ତ ରଖ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ହୁଅ।
ତନ୍ନିଶମ୍ଯ ପ୍ରିଯାଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରୀତିପୂର୍ଵଂ ନରାଧିପଃ । ପ୍ରୋଵାଚ କିଞ୍ଚିଚ୍ଚିନ୍ତାଯାଃ କାରଣଂ ଚ ଶୁଭାଶୁଭମ୍
ପ୍ରିୟାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ସ୍ନେହରେ ଅଳ୍ପ କଥା କହିଲେ, ଚିନ୍ତାର କିଛି କାରଣ, ଭଲ ଓ ଖରାପ ଦୁହିଁଟି।
ଭୋଜନଂ ନ ଚକାରାଽସୌ ଚିନ୍ତାଵିଷ୍ଟସ୍ତଥା ନୃପଃ । ସୁପ୍ତ୍ଵାପି ଶଯନେ ଶୁଭ୍ରେ ଲେଭେ ନିଦ୍ରାଂ ନ ଭୂମିପଃ
ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଥିବା ରାଜା ଖାଇଲେ ନାହିଁ। ଶୁଭ୍ର ଶୟନରେ ଶୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଘୁମ ଆସିଲା ନାହିଁ।
ପ୍ରାତରୁତ୍ଥାଯ ଚିନ୍ତାର୍ତୋ ଯାଵତ୍ସନ୍ଧ୍ଯାଦିକାଃ କ୍ରିଯାଃ । କରୋତି ନୃପତିସ୍ତାଵଦ୍ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଃ ସମାଗତଃ
ପ୍ରଭାତରେ ଉଠି, ଚିନ୍ତାରେ ତଳମୁଳ ହୋଇ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
କ୍ଷତ୍ରା ନିଵେଦିତୋ ରାଜ୍ଞେ ମୁନିଃ ସର୍ଵସ୍ଵହାରକଃ । ଆଗତ୍ଯୋଵାଚ ରାଜାନଂ ପ୍ରଣମନ୍ତଂ ପୁନଃ ପୁନଃ
ସେ ମୁନି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ସମ୍ପତ୍ତି ରାଜାଙ୍କୁ ଦାନ କରିଥିଲେ, ପୁନିପୁନି ଶିର ନମାଇ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି କହିଲେ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ର ଉଵାଚ - ରାଜଂସ୍ତ୍ଯଜ ସ୍ଵରାଜ୍ଯଂ ମେ ଦେହି ଵାଚା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତମ୍ । ସୁଵର୍ଣଂ ସ୍ପୃଶ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସତ୍ଯଵାଗ୍ଭଵ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ — ରାଜା, ତୁମେ ତୁମର ରାଜ୍ୟ ଛାଡ଼, ମୋତେ ଦେଉଥିବା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି କଥାରେ ଦିଅ। ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସତ୍ୟବାଦୀ ହେବା ପାଇଁ ସୁନା ଛୁଅ।
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଉଵାଚ - ସ୍ଵାମିନ୍ ରାଜ୍ଯଂ ତଵେଦଂ ମେ ମଯା ଦତ୍ତଂ କିଲାଧୁନା । ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାନ୍ଯତ୍ର ଗମିଷ୍ଯାମି ମା ଚିନ୍ତା କୁରୁ କୌଶିକ
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର କହିଲେ — ପ୍ରଭୁ, ଏହି ରାଜ୍ୟ ଏବେ ତୁମର, ମୁଁ ଏହା ତୁମକୁ ଦେଇଛି। ଏହା ଛାଡ଼ି ମୁଁ ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି ଯିବି, ହେ କୌଶିକ, ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।
ସର୍ଵସ୍ଵଂ ମମ ତେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଗୃହୀତଂ ଵିଧିଵଦ୍ଵିଭୋ । ସୁଵର୍ଣଦକ୍ଷିଣାଂ ଦାତୁମଶକ୍ତୋଽସ୍ମ୍ଯଧୁନା ଦ୍ଵିଜ
ମୋର ସମସ୍ତ ସମ୍ପତ୍ତି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ତୁମେ ନେଇଛ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ। ଏବେ ମୁଁ ସୁନା ଦକ୍ଷିଣା ଦେବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ, ହେ ଦ୍ୱିଜ।
ଦାନଂ ଦଦାମି ତେ ତାଵଦ୍ଯାଵନ୍ମେ ସ୍ଯାଦ୍ଧନାଗମଃ । ପୁନଶ୍ଚେତ୍କାଲଯୋଗେନ ତଦା ଦାସ୍ଯାମି ଦକ୍ଷିଣାମ୍
ମୋ ପାଖରେ ଧନ ଆସିଲେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦାନ ଦେଇଦେବି। ପରେ ଯଦି ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଆଉ ଧନ ମିଳେ, ତେବେ ମୁଁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇଦେବି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ନୃପତିଃ ପ୍ରାହ ପୁତ୍ରଂ ଭାର୍ଯାଂ ଚ ମାଧଵୀମ୍ । ରାଜ୍ଯମସ୍ମୈ ପ୍ରଦତ୍ତଂ ଵୈ ମଯା ଵେଦ୍ଯାଂ ସୁଵିସ୍ତରମ୍
ଏପରି କହି, ରାଜା ତାଙ୍କ ପୁଅ ଓ ଭାର୍ଯ୍ୟ ମାଧବୀଙ୍କୁ କହିଲେ — ଏହି ରାଜ୍ୟ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେଇଦେଇଛି, ଏହା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଜାଣ।
ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵରଥସଂଯୁକ୍ତଂ ରତ୍ନହେମସମନ୍ଵିତମ୍ । ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତ୍ରୀଣି ଶରୀରାଣି ସର୍ଵଂ ଚାସ୍ମୈ ସମର୍ପିତମ୍
ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ରତ୍ନ ଓ ସୁନା ଭରିଥିବା ସମସ୍ତ ଜିନିଷ, ଏବଂ ତିନିଟି ଶରୀର ଛାଡ଼ି, ସବୁକିଛି ସେ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାଯୋଧ୍ଯାଂ ଗମିଷ୍ଯାମି କୁତ୍ରଚିଦ୍ଵନଗହ୍ଵରେ ଗୃହ୍ଣାତ୍ଵିଦଂ ମୁନିଃ ସମ୍ଯଗ୍ରାଜ୍ଯଂ ସର୍ଵସମୃଦ୍ଧିମତ୍
ଅଯୋଧ୍ୟା ଛାଡ଼ି, ମୁଁ କେଉଁଠି ଅଟାଳି ଅନ୍ତର୍ବନକୁ ଯିବି। ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଭରା ରାଜ୍ୟ ମୁନିଁଠାରେ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଚାଲିଗଲା।
ଇତ୍ଯାଭାଷ୍ଯ ସୁତଂ ଭାର୍ଯାଂ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଃ ସ୍ଵମନ୍ଦିରାତ୍ । ଵିନିର୍ଗତଃ ସୁଧର୍ମାତ୍ମା ମାନଯଂସ୍ତଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମମ୍
ଏପରି କହି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ପୁଅ ଓ ଭାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ କହି, ନିଜ ମହଳରୁ ବାହାରିଗଲେ ଓ ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ଵ୍ରଜନ୍ତଂ ଭୂପତିଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଭାର୍ଯାପୁତ୍ରାଵୁଭାଵପି । ଚିନ୍ତାତୁରୌ ସୁଦୀନାସ୍ଯୌ ଜଗ୍ମତୁଃ ପୃଷ୍ଠତସ୍ତଦା
ରାଜାଙ୍କୁ ଯାଉଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟ ଓ ପୁଅ ଦୁହେଁ ଚିନ୍ତାରେ ଦୁଃଖିତ ମୁହଁ କରି, ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଗଲେ।
ହାହାକାରୋ ମହାନାସୀନ୍ନଗରେ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତାଂସ୍ତଥା । ଚୁକ୍ରୁଶୁଃ ପ୍ରାଣିନଃ ସର୍ଵେ ସାକେତପୁରଵାସିନଃ
ସେମାନେ ଏଭଳି ଯାଉଥିବା ଦେଖି ସାକେତ ନଗରରେ ବଡ଼ ହାହାକାର ହେଲା। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ସାକେତ ନଗରବାସୀ, କନ୍ଦିଲେ।
ହା ରାଜନ୍ କିଂ କୃତଂ କର୍ମ କୁତଃ କ୍ଲେଶଃ ସମାଗତଃ । ଵଞ୍ଚିତୋଽସି ମହାରାଜ ଵିଧିନାପଣ୍ଡିତେନ ହ
ହା ରାଜା, କଣ କରିଦେଲେ? ଏହି ଦୁଃଖ କେଉଁଠୁ ଆସିଲା? ହେ ମହାରାଜ, ତୁମେ ଭାଗ୍ୟରେ ଏକ ପଣ୍ଡିତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଠକିଗଲେ।
ସର୍ଵେ ଵର୍ଣାସ୍ତଦା ଦୁଃଖମାପ୍ନୁଯୁସ୍ତଂ ମହୀପତିମ୍ । ଵିଲୋକ୍ଯ ଭାର୍ଯଯା ସାର୍ଧଂ ପୁତ୍ରେଣ ଚ ମହାତ୍ମନା
ସମସ୍ତ ଜାତିର ଲୋକମାନେ, ସେ ମହାତ୍ମା ରାଜାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟ ଓ ପୁଅ ସହିତ ଦେଖି, ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କଲେ।
ନିନିନ୍ଦୁର୍ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ତଂ ତୁ ଦୁରାଚାରଂ ପୁରୌକସଃ । ଧୂର୍ତୋଽଯମିତି ଭାଷନ୍ତୋ ଦୁଃଖାର୍ତା ବ୍ରାହ୍ମଣାଦଯଃ
ନଗରବାସୀମାନେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣର ଭାବେ ନିନ୍ଦା କଲେ। ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କହିଲେ— 'ଏହା ଧୂର୍ତ୍ତ'।