ଧନେଚ୍ଛା ଯଦି ତେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଯଜ୍ଞାର୍ଥଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ । ଆଗନ୍ତଵ୍ଯମଯୋଧ୍ଯାଯାଂ ଦାସ୍ଯାମି ଵିପୁଲଂ ଧନମ୍
"ଯଦି ତୁମେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଧନ ଚାହୁଁଛ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତେବେ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଆସ; ମୁଁ ତୁମକୁ ବହୁତ ଧନ ଦେଇବି।"
କୌଶିକାଯ ସର୍ଵସ୍ଵସମର୍ପଣଂ ତଦ୍ଦକ୍ଷିଣାଦାନଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭୂପତେଃ କୌଶିକୋ ମୁନିଃ । ପ୍ରହସ୍ଯ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚେଦଂ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଂ ତଥା ନୃପ
ବ୍ୟାସ କହୁଛନ୍ତି— ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କୌଶିକ ମୁନି ହସି ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ ଏପରି କହିଲେ।
ରାଜଂସ୍ତୀର୍ଥମିଦଂ ପୁଣ୍ଯଂ ପାଵନଂ ପାପନାଶନମ୍ । ସ୍ନାନଂ କୁରୁ ମହାଭାଗ ପିତୄଣାଂ ତର୍ପଣଂ ତଥା
"ହେ ରାଜା, ଏହା ଏକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ, ପାପ ନାଶକ ଏବଂ ପବନ; ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କର, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଏବଂ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ତର୍ପଣ କର।"
କାଲଃ ଶୁଭତମୋଽସ୍ତୀହ ତୀର୍ଥେ ସ୍ନାତ୍ଵା ଵିଶାଂପତେ । ଦାନଂ ଦଦସ୍ଵ ଶକ୍ତ୍ଯାତ୍ର ପୁଣ୍ଯତୀର୍ଥେଽତିପାଵନେ
"ଏଠି ଏବେ ଅତି ଶୁଭ ସମୟ; ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ହେ ରାଜା, ତୁମ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଦାନ କର।"
ପ୍ରାପ୍ଯ ତୀର୍ଥଂ ମହାପୁଣ୍ଯମସ୍ନାତ୍ଵା ଯସ୍ତୁ ଗଚ୍ଛତି । ସ ଭଵେଦାତ୍ମହା ଭୂଯ ଇତି ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵୋଽବ୍ରଵୀତ୍
"ଯେଉଁଠି ଏହି ମହାପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥକୁ ପହଞ୍ଚି, ସ୍ନାନ ନ କରି ଚାଲିଯାଏ, ସେ ନିଜ ଶତ୍ରୁ ହୋଇଯାଏ— ଏହିପରି ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁ କହିଛନ୍ତି।"
ତସ୍ମାତ୍ତୀର୍ଥଵରେ ରାଜନ୍ କୁରୁ ପୁଣ୍ଯଂ ସ୍ଵଶକ୍ତିତଃ । ଦର୍ଶଯିଷ୍ଯାମି ମାର୍ଗଂ ତେ ଗନ୍ତାସି ନଗରଂ ତତଃ
"ତେଣୁ ରାଜା, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥରେ ତୁମ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ପୁଣ୍ୟ କର; ପରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ରାସ୍ତା ଦେଖାଇବି, ତୁମେ ତାହାପରେ ନଗରକୁ ଯିବ।"
ଆଗମିଷ୍ଯାମହଂ ମାର୍ଗଦର୍ସନାର୍ଥଂ ତଵାନଘ । ତ୍ଵଯା ସହାଦ୍ଯ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ତଵ ଦାନେନ ତୋଷିତଃ
"ମୁଁ ତୁମକୁ ରାସ୍ତା ଦେଖାଇବାକୁ ଆସିବି, ହେ ନିର୍ମଳ; ଆଜି, ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ତୁମର ଦାନରେ ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବି।"
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ରାଜା ମୁନେଃ କପଟମଣ୍ଡିତମ୍ । ଵାସାଂସ୍ଯୁତ୍ତାର୍ଯ ଵିଧିଵତ୍ସ୍ନାତୁମଭ୍ଯାଯଯୌ ନଦୀମ୍
ମୁନିଙ୍କ ଚତୁର କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଜମାକପଡ଼ା ଖୋଲି ବିଧିମତେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ନଦୀ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ବନ୍ଧଯିତ୍ଵା ହଯଂ ଵୃକ୍ଷେ ମୁନିଵାକ୍ଯେନ ମୋହିତଃ । ଅଵଶ୍ଯଂଭାଵିଯୋଗେନ ତଦ୍ଵଶସ୍ତୁ ତଦାଭଵତ୍
ମୁନିଙ୍କ କଥାରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ଘୋଡ଼ାକୁ ଗଛକୁ ବାନ୍ଧି, ତାଙ୍କ ଭାଗ୍ୟରେ ଲିଖା ଘଟଣା ପାଇଁ ସେ ଅବଶ ହେଲେ।
ରାଜା ସ୍ନାନଵିଧିଂ କୃତ୍ଵା ସନ୍ତର୍ପ୍ଯ ପିତୃଦେଵତାଃ । ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରମୁଵାଚେଦଂ ସ୍ଵାମିନ୍ ଦାନଂ ଦଦାମି ତେ
ରାଜା ବିଧିମତେ ସ୍ନାନ କରି, ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ସ୍ୱାମୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦାନ ଦେବି।"
ଯଦିଚ୍ଛସି ମହାଭାଗ ତତ୍ତେ ଦାସ୍ଯାମି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ଗାଵୋ ଭୂମିର୍ହିରଣ୍ଯଂ ଚ ଗଜାଶ୍ଵରଥଵାହନମ୍
ହେ ମହାଭାଗ, ତୁମେ ଯାହା ଚାହାଅଛ, ଏବେ ମୁଁ ସେସବୁ ଦେବି—ଗାଈ, ଜମି, ସୁନା, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯାନ।
ନାଦେଯଂ ମେ କିମପ୍ଯସ୍ତି କୃତମେତଦ୍ଵ୍ରତଂ ପୁରା । ରାଜସୂଯେ ମଖଶ୍ରେଷ୍ଠେ ମୁନୀନାଂ ସନ୍ନିଧାଵପି
ମୋ ପାଖରେ ଦେବାକୁ ଅଯୋଗ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ; ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞାକୁ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ, ମହାନ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ ମୁନିମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ନିର୍ବାହ କରିଛି।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମିହ ସମ୍ପ୍ତାପ୍ତସ୍ତୀର୍ଥେଽସ୍ମିନ୍ପ୍ରଵରେ ମୁନେ । ଯତ୍ତେଽସ୍ତି ଵାଞ୍ଛିତଂ ବ୍ରୂହି ଦଦାମି ଅଵ ଵାଞ୍ଛିତମ୍
ସେଥିପାଇଁ, ମୁନିବର, ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ତୁମେ ଆସିଛ; ତୁମେ ଯାହା ଚାହାଅଛ, କିମ୍ବା ଚାହିଲେ ନାହିଁ, ସେଥିକୁ କହ, ମୁଁ ଦେଇଦେବି।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ର ଉଵାଚ - ମଯା ପୂର୍ଵଂ ଶ୍ରୁତା ରାଜନ୍ କୀର୍ତିସ୍ତେ ଵିପୁଲା ଭୁଵି । ଵସିଷ୍ଠେନ ଚ ସମ୍ପ୍ରୋକ୍ତା ଦାତା ନାସ୍ତି ମହୀତଲେ
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—ହେ ରାଜା, ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ତୁମର ବିଶାଳ କୀର୍ତ୍ତି ଏଇ ପୃଥିବୀରେ ଶୁଣିଛି; ବସିଷ୍ଠ ମଧ୍ୟ କହିଥିଲେ ଯେ, ପୃଥିବୀରେ ତୁମପରି ଦାନୀ ଆଉ କେହି ନାହିଁ।
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସୂର୍ଯଵଂଶେ ମହୀପତିଃ । ତାଦୃଶୋ ନୃପତିର୍ଦାତା ନ ଭୂତୋ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ୟବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ଏପରି ଦାନଶୀଳ ରାଜା ନ ପୂର୍ବରୁ ହୋଇଛନ୍ତି, ନ ଭବିଷ୍ୟତରେ ହେବେ।
ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ପରମୋଦାରସ୍ତ୍ରିଶଙ୍କୁତନଯୋ ଯଥା । ଅତସ୍ତ୍ଵାଂ ପ୍ରାର୍ଥଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ଵିଵାହୋ ମେଽସ୍ତି ପାର୍ଥିଵଃ
ପୃଥିବୀରେ ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କ ପୁଅ ପରି ଉଦାର କେହି ନାହିଁ; ଏହିକାରଣରୁ, ହେ ରାଜା, ଆଜି ମୁଁ ତୁମ ପାଖରେ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି—ମୋ ପୁଅଙ୍କ ବିବାହ ଆସିଛି।
ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଚ ମହାଭାଗ ତଦର୍ଥଂ ଦେହି ମେ ଧନମ୍ । ରାଜୋଵାଚ - ଵିଵାହଂ କୁରୁ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ଦଦାମି ପ୍ରାର୍ଥିତଂ ତଵ
ହେ ମହାଭାଗ, ଏହି କାମ ପାଇଁ ମୋ ପୁଅ ପାଇଁ ମୋତେ ଧନ ଦିଅ। ରାଜା କହିଲେ—ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବିବାହ କର, ତୁମେ ଯାହା ଚାହିବ, ମୁଁ ଦେଇଦେବି।
ଯଦିଚ୍ଛସି ଧନଂ କାମଂ ଦାତା ତସ୍ଯାମି ନିଶ୍ଚିତମ୍ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ କୌଶିକସ୍ତେନ ଵଞ୍ଚନାତତ୍ପରୋ ମୁନିଃ
ତୁମେ ଯେତେ ଧନ ଚାହଅ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୁଁ ଦେଇଦେବି। ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ମୁନି କୌଶିକ ଚତୁରାଇରେ ଲାଗିଲେ—
ଉଦ୍ଭାଵ୍ଯ ମାଯାଂ ଗାନ୍ଧର୍ଵୀଂ ପାର୍ଥିଵାଯାପ୍ଯଦର୍ଶଯତ୍ । କୁମାରଃ ସୁକାମାରଶ୍ଚ କନ୍ଯା ଚ ଦଶଵାର୍ଷିକୀ
ସେ ମାୟାର ଉପଯୋଗ କରି, ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ—ଏକ ଛୁଆ, ଏକ ଶୋଭାବନ୍ତ ଯୁବକ ଏବଂ ଦଶ ବର୍ଷର ଏକ କନ୍ୟା।
ଏତଯୋଃ କାର୍ଯମପ୍ଯଦ୍ଯ କର୍ତଵ୍ଯଂ ନୃପସତ୍ତମ । ରାଜସୂଯାଧିକଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଗୃହସ୍ଥସ୍ଯ ଵିଵାହତଃ
ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ବିବାହ ଆଜି କରାଯିବା ଉଚିତ; ଗୃହସ୍ଥ ପାଇଁ ବିବାହର ପୁଣ୍ୟ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞଠାରୁ ଅଧିକ।
ଭଵିଷ୍ଯତି ତଵାଦ୍ଯୈଵ ଵିପ୍ରପୁତ୍ରଵିଵାହିତଃ । ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ରାଜା ମାଯଯା ତସ୍ଯ ମୋହିତଃ
ଆଜି ତୁମର ପୁଣ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁଅଙ୍କ ବିବାହ ଦ୍ୱାରା ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞଠାରୁ ଅଧିକ ହେବ; ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ସେ ମାୟାରେ ମୁହିଯାଇଲେ।
ତଥେତି ଚ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଯ ନୋଵାଚାଲ୍ପଂ ଵଚସ୍ତଥା । ତେନ ଦର୍ଶିତମାର୍ଗୋଽସୌ ନଗରଂ ପ୍ରତି ଜଗ୍ମିଵାନ୍
ସେ 'ଏମିତି ହେଉ' ବୋଲି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ କିଛି କଥା କହିଲେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖାଇଦିଆ ପଥରେ ଚାଲି, ସେ ନଗରକୁ ଯାଇଲେ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋଽପି ରାଜାନଂ ଵଞ୍ଚଯିତ୍ଵାଶ୍ରମଂ ଯଯୌ । କୃତୋଦ୍ଵାହଵିଧିସ୍ତାଵଦ୍ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋଽବ୍ରଵୀନ୍ନୃପମ୍
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ ଠକାଇ ଆପଣଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ; ବିବାହର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵେଦୀମଧ୍ଯେ ନୃପାଦ୍ଯ ତ୍ଵଂ ଦେହି ଦାନଂ ଯଥେପ୍ସିତମ୍ । ରାଜୋଵାଚ - କିଂ ତେଽଭୀଷ୍ଟଂ ଦ୍ଵିଜ ବ୍ରୂହି ଦଦାମି ଵାଞ୍ଛିତଂ କିଲ
ବେଦିର ମଧ୍ୟରେ, ହେ ରାଜା, ଏବେ ତୁମେ ଯେଉଁ ଦାନ ଦେବାକୁ ଚାହଅ, ଦିଅ। ରାଜା କହିଲେ—ତୁମର କଣ ଇଚ୍ଛା, ବ୍ରାହ୍ମଣ? କହ, ମୁଁ ଚାହିଥିବା ଦେବି।
ଅଦେଯମୈ ସଂସରେ ଯଶଃ କାମୋଽସ୍ମି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ଵ୍ଯର୍ଥଂ ହି ଜୀଵିତଂ ତସ୍ଯ ଵିଭଵଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଯେନ ଵୈ
ମୋତେ ଦେବାକୁ ଅଯୋଗ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ; ଏବେ ମୋ ଇଚ୍ଛା କେବଳ କୀର୍ତ୍ତିରେ; କାରଣ, ଯିଏ ଧନ ପାଇଲା ପରେ ଶୁଦ୍ଧ କୀର୍ତ୍ତି ନ ପାଏ, ତାଙ୍କ ଜୀବନ ବ୍ୟର୍ଥ।
ନୋପାର୍ଜିତଂ ଯଶଃ ଶୁଦ୍ଧଂ ପରଲୋକସୁଖପ୍ରଦମ୍ । ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ର ଉଵାଚ - ରାଜ୍ଯଂ ଦେହି ମହାରାଜ ଵରାଯ ସପରିଚ୍ଛଦମ୍
ଯିଏ ଶୁଦ୍ଧ କୀର୍ତ୍ତି ଅର୍ଜନ କରିନଥାଏ, ଯାହା ପରଲୋକର ସୁଖ ଦେଇଥାଏ, ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଅର୍ଥହୀନ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—ହେ ମହାରାଜ, ମୋତେ ତୁମ ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ସହିତ ରାଜ୍ୟ ଦାନ ଦିଅ।
ଗଜାଶ୍ଵରଥରତ୍ନାଢ୍ଯଂ ଵେଦୀମଧ୍ଯେଽତିପାଵନେ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ମୋହିତୋ ମାଯଯା ତସ୍ଯ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାକ୍ଯଂ ମୁନେର୍ନୃପଃ
ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ରତ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ବେଦିର ମଧ୍ୟରେ, ଏହି ଅତି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ; ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ସେ ମୁନିଙ୍କ ମାୟାରେ ମୁହିଯାଇ, ରାଜା ଏହି କଥା ଶୁଣି—
ଦତ୍ତମିତ୍ଯୁକ୍ତଵାନ୍ ରାଜ୍ଯମଵିଚାର୍ଯ ଯଦୃଚ୍ଛଯା । ଗୃହୀତମିତି ତଂ ପ୍ରାହ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋଽତିନିଷ୍ଠୁରଃ
ବିଚାର କରିନାହିଁ, ସେ 'ମୁଁ ରାଜ୍ୟ ଦେଇଛି' ବୋଲି କହିଲେ; ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର ଭାବରେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଗ୍ରହଣ କଲି।'
ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦେହି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଦାନଯୋଗ୍ଯାଂ ମହାମତେ । ଦକ୍ଷିଣାରହିତଂ ଦାନଂ ନିଷ୍ଫଲଂ ମନୁରବ୍ରଵୀତ୍
ହେ ରାଜା, ଉଚିତ ଭେଟ ଦିଅ, ଯାହା ଦାନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଓ ଉପଯୁକ୍ତ। ମନୁ କହିଛନ୍ତି, ଦକ୍ଷିଣା ବିନା ଦାନ କୌଣସି ଫଳ ଦେଇନଥାଏ।
ତସ୍ମାଦ୍ଦାନଫଲାଯ ତ୍ଵଂ ଯଥୋକ୍ତାଂ ଦେହି ଦକ୍ଷିଣାମ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତୁ ତଦା ରାଜା ତମୁଵାଚାତିଵିସ୍ମିତଃ
ସେଥିପାଇଁ, ଦାନର ଫଳ ପାଇଁ ଯେପରି ଉଚିତ ଦକ୍ଷିଣା କହାଯାଇଛି, ସେହିପରି ଦିଅ। ଏହା କହିବା ପରେ, ରାଜା ବହୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।