ଜଲଂ ପୀତ୍ଵା ନୃପସ୍ତତ୍ର ସୁଖମାପ ମହୀପତିଃ । ଇତ୍ଯେଷ ନଗରଂ ଗନ୍ତୁଂ ଦିଗ୍ଭ୍ରମେଣାତିମୋହିତଃ
ପାଣି ପିଇ ରାଜା ସେଠି ସୁଖ ଅନୁଭବ କଲେ; ତଥାପି, ନଗରକୁ ଫେରିବା ରାସ୍ତା ଭୁଲି, ଅତି ମୁହା ହୋଇ ଦିଗଭ୍ରମ ହେଇ ଘୁଞ୍ଚିବାରେ ଲାଗିଲେ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ତୁ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋ ଵୃଦ୍ଧବ୍ରାହ୍ମଣରୂପଧୃକ୍ । ନନାମ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ରାଜା ତଂ ପ୍ରୀତିପୂର୍ଵଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମମ୍
ତାପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପ ନେଇ ପହଞ୍ଚିଲେ; ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଆଦର ସହିତ ସେ ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ।
ତମୁଵାଚ ଗାଧିରାଜଃ ପ୍ରଣମନ୍ତଂ ନୃପୋତ୍ତମମ୍ । ସ୍ଵସ୍ତି ତେଽସ୍ତୁ ମହାରାଜ କିମର୍ଥମିହ ଚାଗତଃ
ଗାଧିରାଜ ନମ୍ର ହୋଇ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରୁଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମହାରାଜ, ତୁମର କୁଶଳ ହେଉ। କହ, କେଉଁ କାମରେ ଏଠାରେ ଆସିଛ?"
ଏକାକୀ ଵିଜନେ ରାଜନ୍ କିଂ ଚିକୀର୍ଷିତମତ୍ର ତେ । ବ୍ରୂହି ସର୍ଵଂ ସ୍ଥିରୋ ଭୂତ୍ଵା କାରଣଂ ନୃପସତ୍ତମ
"ହେ ରାଜା, ଏହି ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରେ ଏକାକି ତୁମେ କଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ସ୍ଥିର ହୋଇ ସବୁ କଥା ମୋତେ କହ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, କାହିଁକି ଆସିଛ ଏଠାରେ?"
ରାଜୋଵାଚ - ସୂକରୋଽତିମହାକାଯୋ ବଲଵାନ୍ପୁଷ୍ପକାନନମ୍ । ସମୁପେତ୍ଯ ମମର୍ଦାଶୁ କୋମଲାନ୍ପୁଷ୍ପପାଦପାନ୍
ରାଜା କହିଲେ, "ଏକ ବଡ଼ ଦେହ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବନ୍ଦରା ମୋର ପୁଷ୍ପବାଟିକାକୁ ଆସି, ତୁରନ୍ତ କମଳ ଓ ନରମ ପୁଷ୍ପଗଛମାନେକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲା।"
ତଂ ନିଵାରଯିତୁଂ ଦୁଷ୍ଟଂ କରେ କୃତ୍ଵା ଚ କାର୍ମୁକମ୍ । ସସୈନ୍ଯୋଽହଂ ସ୍ଵନଗରାନ୍ନିର୍ଗତୋ ମୁନିସତ୍ତମ
"ସେଇ ଦୁଷ୍ଟ ପଶୁକୁ ଦୂର କରିବାକୁ, ହାତରେ ଧନୁଷ ନେଇ, ମୋ ସେନା ସହିତ ମୁଁ ମୋ ନଗରୁ ଚାଲିଆସିଛି, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।"
ଗତୋଽସୌ ଦୃକ୍ପଥାତ୍ପାପୋ ମାଯାଵୀ କ୍ଵାପି ଵେଗଵାନ୍ । ପୃଷ୍ଠତୋଽହମପି ପ୍ରାପ୍ତଃ ସୈନ୍ଯଂ କ୍ଵାପି ଗତଂ ମମ
"ସେ ଦୁଷ୍ଟ, ମାୟାବୀ ଓ ତୀବ୍ର ଗତିର ଜନ୍ତୁ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲା; ମୁଁ ପଛରେ ଚାଲିଲି, କିନ୍ତୁ ମୋ ସେନା ଅନ୍ୟ କେଉଁଠିକି ଚାଲିଗଲା।"
କ୍ଷୁଧିତସ୍ତୃଷିତଶ୍ଚାହଂ ସୈନ୍ଯଭ୍ରଷ୍ଟସ୍ତ୍ଵିହାଗତଃ । ନ ଜାନେ ପୁରମାର୍ଗଂ ଚ ତହା ସୈନ୍ଯଗତିଂ ମୁନେ
"ମୁଁ ଏବେ ଭୁକ୍ତିଲାଗି ଓ ତିଆରି, ସେନାରୁ ଅଲଗା ହୋଇ ଏଠାକୁ ଆସିଛି; ମୋ ନଗରକୁ ଯିବା ରାସ୍ତା ଓ ସେନା କେଉଁଠି ଗଲା, ମୁଁ ଜାଣେନି, ହେ ମୁନି।"
ପନ୍ଥାନଂ ଦର୍ଶଯ ଵିଭୋ ଵ୍ରଜାମି ନଗରଂ ପ୍ରତି । ମମାତ୍ର ଭାଗ୍ଯଯୋଗେନ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତ୍ଵଂ ଵିଜନେ ଵନେ
"ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ ରାସ୍ତା ଦେଖାଅ, ଯେଉଁଠାରୁ ମୁଁ ମୋ ନଗରକୁ ଯାଇପାରିବି; ଏହି ନିର୍ଜନ ଜଙ୍ଗଲରେ ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମ ସଙ୍ଗ ମିଳିଛି।"
ଅଯୋଧ୍ଯାଦିପତିଶ୍ଚାହଂ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋଽତିଵିଶ୍ରୁତଃ । ରାଜସୂଯସ୍ଯ କର୍ତା ଚ ଵାଞ୍ଛିତାର୍ଥପ୍ରଦଃ ସଦା
"ମୁଁ ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜା ଓ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରିଛି ଓ ସବୁଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ।"
ଧନେଚ୍ଛା ଯଦି ତେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଯଜ୍ଞାର୍ଥଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ । ଆଗନ୍ତଵ୍ଯମଯୋଧ୍ଯାଯାଂ ଦାସ୍ଯାମି ଵିପୁଲଂ ଧନମ୍
"ଯଦି ତୁମେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଧନ ଚାହୁଁଛ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତେବେ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଆସ; ମୁଁ ତୁମକୁ ବହୁତ ଧନ ଦେଇବି।"
କୌଶିକାଯ ସର୍ଵସ୍ଵସମର୍ପଣଂ ତଦ୍ଦକ୍ଷିଣାଦାନଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭୂପତେଃ କୌଶିକୋ ମୁନିଃ । ପ୍ରହସ୍ଯ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚେଦଂ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଂ ତଥା ନୃପ
ବ୍ୟାସ କହୁଛନ୍ତି— ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କୌଶିକ ମୁନି ହସି ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ ଏପରି କହିଲେ।
ରାଜଂସ୍ତୀର୍ଥମିଦଂ ପୁଣ୍ଯଂ ପାଵନଂ ପାପନାଶନମ୍ । ସ୍ନାନଂ କୁରୁ ମହାଭାଗ ପିତୄଣାଂ ତର୍ପଣଂ ତଥା
"ହେ ରାଜା, ଏହା ଏକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ, ପାପ ନାଶକ ଏବଂ ପବନ; ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କର, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଏବଂ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ତର୍ପଣ କର।"
କାଲଃ ଶୁଭତମୋଽସ୍ତୀହ ତୀର୍ଥେ ସ୍ନାତ୍ଵା ଵିଶାଂପତେ । ଦାନଂ ଦଦସ୍ଵ ଶକ୍ତ୍ଯାତ୍ର ପୁଣ୍ଯତୀର୍ଥେଽତିପାଵନେ
"ଏଠି ଏବେ ଅତି ଶୁଭ ସମୟ; ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ହେ ରାଜା, ତୁମ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଦାନ କର।"
ପ୍ରାପ୍ଯ ତୀର୍ଥଂ ମହାପୁଣ୍ଯମସ୍ନାତ୍ଵା ଯସ୍ତୁ ଗଚ୍ଛତି । ସ ଭଵେଦାତ୍ମହା ଭୂଯ ଇତି ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵୋଽବ୍ରଵୀତ୍
"ଯେଉଁଠି ଏହି ମହାପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥକୁ ପହଞ୍ଚି, ସ୍ନାନ ନ କରି ଚାଲିଯାଏ, ସେ ନିଜ ଶତ୍ରୁ ହୋଇଯାଏ— ଏହିପରି ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁ କହିଛନ୍ତି।"
ତସ୍ମାତ୍ତୀର୍ଥଵରେ ରାଜନ୍ କୁରୁ ପୁଣ୍ଯଂ ସ୍ଵଶକ୍ତିତଃ । ଦର୍ଶଯିଷ୍ଯାମି ମାର୍ଗଂ ତେ ଗନ୍ତାସି ନଗରଂ ତତଃ
"ତେଣୁ ରାଜା, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥରେ ତୁମ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ପୁଣ୍ୟ କର; ପରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ରାସ୍ତା ଦେଖାଇବି, ତୁମେ ତାହାପରେ ନଗରକୁ ଯିବ।"
ଆଗମିଷ୍ଯାମହଂ ମାର୍ଗଦର୍ସନାର୍ଥଂ ତଵାନଘ । ତ୍ଵଯା ସହାଦ୍ଯ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ତଵ ଦାନେନ ତୋଷିତଃ
"ମୁଁ ତୁମକୁ ରାସ୍ତା ଦେଖାଇବାକୁ ଆସିବି, ହେ ନିର୍ମଳ; ଆଜି, ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ତୁମର ଦାନରେ ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବି।"
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ରାଜା ମୁନେଃ କପଟମଣ୍ଡିତମ୍ । ଵାସାଂସ୍ଯୁତ୍ତାର୍ଯ ଵିଧିଵତ୍ସ୍ନାତୁମଭ୍ଯାଯଯୌ ନଦୀମ୍
ମୁନିଙ୍କ ଚତୁର କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଜମାକପଡ଼ା ଖୋଲି ବିଧିମତେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ନଦୀ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ବନ୍ଧଯିତ୍ଵା ହଯଂ ଵୃକ୍ଷେ ମୁନିଵାକ୍ଯେନ ମୋହିତଃ । ଅଵଶ୍ଯଂଭାଵିଯୋଗେନ ତଦ୍ଵଶସ୍ତୁ ତଦାଭଵତ୍
ମୁନିଙ୍କ କଥାରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ଘୋଡ଼ାକୁ ଗଛକୁ ବାନ୍ଧି, ତାଙ୍କ ଭାଗ୍ୟରେ ଲିଖା ଘଟଣା ପାଇଁ ସେ ଅବଶ ହେଲେ।
ରାଜା ସ୍ନାନଵିଧିଂ କୃତ୍ଵା ସନ୍ତର୍ପ୍ଯ ପିତୃଦେଵତାଃ । ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରମୁଵାଚେଦଂ ସ୍ଵାମିନ୍ ଦାନଂ ଦଦାମି ତେ
ରାଜା ବିଧିମତେ ସ୍ନାନ କରି, ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ସ୍ୱାମୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦାନ ଦେବି।"
ଯଦିଚ୍ଛସି ମହାଭାଗ ତତ୍ତେ ଦାସ୍ଯାମି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ଗାଵୋ ଭୂମିର୍ହିରଣ୍ଯଂ ଚ ଗଜାଶ୍ଵରଥଵାହନମ୍
ହେ ମହାଭାଗ, ତୁମେ ଯାହା ଚାହାଅଛ, ଏବେ ମୁଁ ସେସବୁ ଦେବି—ଗାଈ, ଜମି, ସୁନା, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯାନ।
ନାଦେଯଂ ମେ କିମପ୍ଯସ୍ତି କୃତମେତଦ୍ଵ୍ରତଂ ପୁରା । ରାଜସୂଯେ ମଖଶ୍ରେଷ୍ଠେ ମୁନୀନାଂ ସନ୍ନିଧାଵପି
ମୋ ପାଖରେ ଦେବାକୁ ଅଯୋଗ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ; ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞାକୁ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ, ମହାନ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ ମୁନିମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ନିର୍ବାହ କରିଛି।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମିହ ସମ୍ପ୍ତାପ୍ତସ୍ତୀର୍ଥେଽସ୍ମିନ୍ପ୍ରଵରେ ମୁନେ । ଯତ୍ତେଽସ୍ତି ଵାଞ୍ଛିତଂ ବ୍ରୂହି ଦଦାମି ଅଵ ଵାଞ୍ଛିତମ୍
ସେଥିପାଇଁ, ମୁନିବର, ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ତୁମେ ଆସିଛ; ତୁମେ ଯାହା ଚାହାଅଛ, କିମ୍ବା ଚାହିଲେ ନାହିଁ, ସେଥିକୁ କହ, ମୁଁ ଦେଇଦେବି।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ର ଉଵାଚ - ମଯା ପୂର୍ଵଂ ଶ୍ରୁତା ରାଜନ୍ କୀର୍ତିସ୍ତେ ଵିପୁଲା ଭୁଵି । ଵସିଷ୍ଠେନ ଚ ସମ୍ପ୍ରୋକ୍ତା ଦାତା ନାସ୍ତି ମହୀତଲେ
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—ହେ ରାଜା, ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ତୁମର ବିଶାଳ କୀର୍ତ୍ତି ଏଇ ପୃଥିବୀରେ ଶୁଣିଛି; ବସିଷ୍ଠ ମଧ୍ୟ କହିଥିଲେ ଯେ, ପୃଥିବୀରେ ତୁମପରି ଦାନୀ ଆଉ କେହି ନାହିଁ।
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସୂର୍ଯଵଂଶେ ମହୀପତିଃ । ତାଦୃଶୋ ନୃପତିର୍ଦାତା ନ ଭୂତୋ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ୟବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ଏପରି ଦାନଶୀଳ ରାଜା ନ ପୂର୍ବରୁ ହୋଇଛନ୍ତି, ନ ଭବିଷ୍ୟତରେ ହେବେ।
ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ପରମୋଦାରସ୍ତ୍ରିଶଙ୍କୁତନଯୋ ଯଥା । ଅତସ୍ତ୍ଵାଂ ପ୍ରାର୍ଥଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ଵିଵାହୋ ମେଽସ୍ତି ପାର୍ଥିଵଃ
ପୃଥିବୀରେ ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କ ପୁଅ ପରି ଉଦାର କେହି ନାହିଁ; ଏହିକାରଣରୁ, ହେ ରାଜା, ଆଜି ମୁଁ ତୁମ ପାଖରେ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି—ମୋ ପୁଅଙ୍କ ବିବାହ ଆସିଛି।
ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଚ ମହାଭାଗ ତଦର୍ଥଂ ଦେହି ମେ ଧନମ୍ । ରାଜୋଵାଚ - ଵିଵାହଂ କୁରୁ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ଦଦାମି ପ୍ରାର୍ଥିତଂ ତଵ
ହେ ମହାଭାଗ, ଏହି କାମ ପାଇଁ ମୋ ପୁଅ ପାଇଁ ମୋତେ ଧନ ଦିଅ। ରାଜା କହିଲେ—ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବିବାହ କର, ତୁମେ ଯାହା ଚାହିବ, ମୁଁ ଦେଇଦେବି।
ଯଦିଚ୍ଛସି ଧନଂ କାମଂ ଦାତା ତସ୍ଯାମି ନିଶ୍ଚିତମ୍ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ କୌଶିକସ୍ତେନ ଵଞ୍ଚନାତତ୍ପରୋ ମୁନିଃ
ତୁମେ ଯେତେ ଧନ ଚାହଅ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୁଁ ଦେଇଦେବି। ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ମୁନି କୌଶିକ ଚତୁରାଇରେ ଲାଗିଲେ—
ଉଦ୍ଭାଵ୍ଯ ମାଯାଂ ଗାନ୍ଧର୍ଵୀଂ ପାର୍ଥିଵାଯାପ୍ଯଦର୍ଶଯତ୍ । କୁମାରଃ ସୁକାମାରଶ୍ଚ କନ୍ଯା ଚ ଦଶଵାର୍ଷିକୀ
ସେ ମାୟାର ଉପଯୋଗ କରି, ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ—ଏକ ଛୁଆ, ଏକ ଶୋଭାବନ୍ତ ଯୁବକ ଏବଂ ଦଶ ବର୍ଷର ଏକ କନ୍ୟା।
ଏତଯୋଃ କାର୍ଯମପ୍ଯଦ୍ଯ କର୍ତଵ୍ଯଂ ନୃପସତ୍ତମ । ରାଜସୂଯାଧିକଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଗୃହସ୍ଥସ୍ଯ ଵିଵାହତଃ
ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ବିବାହ ଆଜି କରାଯିବା ଉଚିତ; ଗୃହସ୍ଥ ପାଇଁ ବିବାହର ପୁଣ୍ୟ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞଠାରୁ ଅଧିକ।