ହନ୍ମି ଚୈକେନ ବାଣେନ ତଂ ଶତ୍ରୁଂ ଦୁର୍ଭଗଂ କିଲ । ଯୋ ମେଽରାତିଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ଲୋକେ ପାପମତିଃ ଖଲଃ
ମୁଁ ଏକଟି ବାଣରେ ଏହି ଦୁଃଖୀ ଶତ୍ରୁକୁ ମାରିଦେବି; ଯେଉଁ ମୋର ବିରୋଧୀ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଏବଂ ଦୁର୍ମନା ଅଟୁ।
ଦେଵୋ ଵା ଦାନଵୋ ଵାପି ତଂ ନିହନ୍ମି ଶରୈଃ ଶିତୈଃ । କ୍ଵ ତିଷ୍ଠତି କିଯଦ୍ରୂପଃ କିଯଦ୍ବଲସମନ୍ଵିତଃ
ଦେବ କିମ୍ବା ଦାନବ ଯେହେଉଁ, ମୁଁ ତାକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ମାରିଦେବି; ସେ କେଉଁଠି ଅଛି, କେମିତି ଦେଖାଯାଏ, କେତେ ଶକ୍ତି ଅଛି?
ମାଲାକାରା ଊଚୁଃ - ନ ଦେଵୋ ନ ଚ ଦୈତ୍ଯୋଽସ୍ତି ନ ଯକ୍ଷୋ ନ ଚ କିନ୍ନରଃ । କଶ୍ଚିତ୍କୋଲୋ ମହାକାଯୋ ରାଜଂସ୍ତିଷ୍ଠତି କାନନେ
ମାଲାକାରମାନେ କହିଲେ: 'ସେ ଦେବ ନୁହେଁ, ଦାନବ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ଯକ୍ଷ କିମ୍ବା କିନ୍ନର ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; କିଛି ବଡ଼ ଦେହର କୋଳ, ରାଜା, ଉପବନରେ ଉଭା ଅଛି।'
ପୁଷ୍ପଵୃକ୍ଷାନତିମୃଦୂନ୍ଦନ୍ତେନୋନ୍ମୂଲଯତ୍ଯସୌ । ଵିଦୀର୍ଣଂ ତଦ୍ଵନଂ ସର୍ଵଂ ସୂକରେଣାତିରଂହସା
ସେ ଦାନ୍ତରେ ଅତି ମୃଦୁ ଫୁଲ ଗଛମାନେକୁ ଉପଡ଼ିଦେଉଛି; ସୂକରର ଅତିକ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟରେ ସମଗ୍ର ଉପବନ ଭଙ୍ଗିଯାଇଛି।
ଵିଶିଖୈସ୍ତାଡିତୋଽସ୍ମାଭିର୍ଦୃଷଦ୍ଭିର୍ଲକୁଟୈସ୍ତଥା । ନ ବିଭେତି ମହାରାଜ ହନୁମସ୍ମାନୁପାଦ୍ରଵତ୍
ମହାରାଜ, ଆମେ ହନୁମାନଙ୍କୁ ତୀର, ପଥର ଓ ଲଠି ଦେଇ ଆଘାତ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ କିଛି ଭୟ କରୁନାହିଁ; ଆମ ପାଖକୁ ଅଗ୍ରଗତି କରିଯାଉଛି।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚସ୍ତେଷାଂ ରାଜା କୋପସମାକୁଲଃ । ଅଶ୍ଵାମାରୁହ୍ଯ ତରସା ଜଗାମୋପଵନଂ ପ୍ରତି
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାଜା କ୍ରୋଧରେ ଭରିଗଲା; ତୁରନ୍ତ ଘୋଡା ଚଢ଼ି ଉପବନ ପାଇଁ ଦୂରୁତ ଚାଲିଗଲା।
ସୈନ୍ଯେନ ମହତା ଯୁକ୍ତୋ ଗଜାଶ୍ଵରଥସଂଯୁତଃ । ପଦାତିଵୃନ୍ଦସହିତଃ ପ୍ରଯଯୌ ଵନମୁତ୍ତମମ୍
ବଡ଼ ସେନା, ହାତୀ, ଘୋଡା ଓ ରଥ ନେଇ, ଅନେକ ପଦାତି ସହିତ ରାଜା ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାତ୍ରା କଲା।
ତତ୍ରାପଶ୍ଯନ୍ମହାକୋଲଂ ଘୁର୍ଘୁରନ୍ତଂ ଭଯାନକମ୍ । ଵନଂ ଭଗ୍ନଂ ଚ ସଂଵୀକ୍ଷ୍ଯ ରାଜା କ୍ରୋଧଯୁତୋଽଭଵତ୍
ସେଠାରେ ରାଜା ଏକ ବଡ଼ କୁଁଆ ଦେଖିଲେ, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲା; ଜଙ୍ଗଲ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯିବା ଦେଖି ରାଜା କ୍ରୋଧରେ ଭରିଗଲା।
ଚାପେ ବାଣଂ ସମାରୋପ୍ଯ ଵିକୃଷ୍ଯ ଚ ଶରାସନମ୍ । ତଂ ହନ୍ତୁଂ ସୂକରଂ ପାପଂ ତରସା ସମୁପାକ୍ରମତ୍
ଧନୁରେ ତୀର ଲଗାଇ, ତାଣି, ରାଜା ତୁରନ୍ତ ସେ ଦୁଷ୍ଟ କୁଁଆକୁ ମାରିବାକୁ ଆଗେଇଗଲା।
ସମାଲୋକ୍ଯ ଚ ରାଜାନଂ ଚାପହସ୍ତଂ ରୁଷାକୁଲମ୍ । ସମ୍ମୁଖୋଽଭ୍ଯଦ୍ରଵତ୍ତୂର୍ଣଂ କୁର୍ଵଞ୍ଛବ୍ଦଂ ସୁଦାରୁଣମ୍
ଧନୁ ହାତରେ, କ୍ରୋଧରେ ଭରିଥିବା ରାଜାକୁ ଦେଖି, କୁଁଆ ସିଧା ସାମ୍ନାକୁ ଦୁରୁତ ଗର୍ଜନ କରି ଆଗେଇଗଲା।
ତମାଯାନ୍ତଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ଵରାହଂ ଵିକୃତାନନମ୍ । ମୁମୋଚ ଵିଶିଖଂ ତସ୍ମିନ୍ହନ୍ତୁକାମୋ ମହୀପତିଃ
ବିକୃତ ମୁହଁ ଥିବା କୁଁଆ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ରାଜା ତାକୁ ମାରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ।
ଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ତଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ରାଜା କୋପସମନ୍ଵିତଃ । ମୁମୋଚ ଵିଶିଖାଂସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣାଂଶ୍ଚାପମାକୃଷ୍ଯ ଯତ୍ନତଃ
ସେ ଦୂରକୁ ଯାଉଥିବା ଦେଖି, ରାଜା କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ଧନୁ ତାଣି ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ।
କ୍ଷଣଂ ଦୃଷ୍ଟିପଥଂ ରାଜ୍ଞଃ କ୍ଷଣଂ ଚାଦର୍ଶନଂ ଗତଃ । କୁର୍ଵନ୍ବହୁଵିଧାରାଵଂ ସୂକରଂ ସମୁପାଦ୍ରଵତ୍
କୁଁଆ କେବେ ରାଜାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଥିଲା, କେବେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଯାଉଥିଲା; ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗର୍ଜନ କରି, ସେ ଦୂରୁତ ଆଗେଇଗଲା।
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋଽତିକୁପିତୋ ମୃଗସ୍ଯାନୁଜଗାମ ହ । ଅଶ୍ଵେନ ଵାଯୁଵେଗେନ ଵିକୃଷ୍ଯ ଚ ଶରାସନମ୍
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ଘୋଡାରେ ବାୟୁ ଗତିରେ ମୃଗକୁ ପଛୁଇଲେ, ଧନୁ ତାଣିଲେ।
ଇତସ୍ତତସ୍ତଃ ସୈନ୍ଯମଗମଚ୍ଚ ଵନାନ୍ତରମ୍ । ଏକାକୀ ନୃପତିଃ କୋଲଂ ଵ୍ରଜନ୍ତଂ ସମୁପାଦ୍ରଵତ୍
ସେନା ଏଠି-ଉଠି ଜଙ୍ଗଲର ଗଭୀର ଅଞ୍ଚଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା; ରାଜା ଏକା ହୋଇ, ଯାଉଥିବା କୁଁଆକୁ ପଛୁଇଲେ।
ମଧ୍ଯାହ୍ନସମଯେ ରାଜା ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋ ଵିଜନେ ଵନେ । ତୃଷିତଃ କ୍ଷୁଧିତୋଽତ୍ଯର୍ଥଂ ବଭୂଵ ଶ୍ରାନ୍ତଵାହନଃ
ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରେ, ରାଜା ଏକ ଜନଶୂନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ବହୁତ ତିଆଁ, ଖାଲି ଓ ଘୋଡା ଥକିଯିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ।
ସୂକରୋଽଦର୍ଶନଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ରାଜା ଚିନ୍ତାତୁରୋଽଭଵତ୍ । ମାର୍ଗଭ୍ରଷ୍ଟୋଽତିଵିପିନେ ଦାରୁଣେ ଦୀନଵତ୍ସ୍ଥିତଃ
କୁଁଆ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯିବା ପରେ, ରାଜା ଚିନ୍ତାରେ ଭରି, ସେ ଦୁଷ୍ଟ, ଅପଥ ଜଙ୍ଗଲରେ ହରାଇ ଦଣ୍ଡାଇ ରହିଗଲେ।
କିଂ କରୋମି କ୍ଵ ଗଚ୍ଛାମି ନ ସହାଯୋଽସ୍ତି ମେ ଵନେ । ଅଜ୍ଞାତସ୍ଵପଥଃ କୁତ୍ର ଵ୍ରଜାମୀତି ଵ୍ଯଚିନ୍ତଯତ୍
ସେ ଭାବିଲେ, 'ମୁଁ କଣ କରିବି? କେଉଁଠି ଯିବି? ଏଠି ମୋ ପାଖରେ କେହି ସାଥୀ ନାହିଁ। ମୋ ଆପଣ ରାସ୍ତା ଜଣା ନାହିଁ, ମୁଁ କେଉଁଠି ଯିବି?'
ଏଵଂ ଵିନ୍ତଯତସ୍ତତ୍ର ଵିପିନେ ଜନଵର୍ଜିତେ । ରାଜ୍ଞା ଚିନ୍ତାତୁରୋଽପଶ୍ଯନ୍ନଦୀଂ ସୁଵିମଲୋଦକାମ୍
ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ରାଜା, ସେ ଜନଶୂନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ସୁପ୍ରସ୍ତ ଜଳ ଥିବା ନଦୀ ଦେଖିଲେ।
ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତାଂ ମୁଦିତୋ ରାଜା ପାଯଯିତ୍ଵା ତୁରଙ୍ଗକମ୍ । ଅଶ୍ଵାଦୁତ୍ତେର୍ଯ ଵିମଲଂ ପପୌ ପାନୀଯମୁତ୍ତମମ୍
ସେ ନଦୀ ଦେଖି ଖୁସି ହେଲେ, ଘୋଡାକୁ ପାଣି ପିଇଲେ, ତାପରେ ଘୋଡାରୁ ଉତରି, ସେ ନିଜେ ସେ ସ୍ଫଟିକ ଜଳ ପିଲେ।
ଜଲଂ ପୀତ୍ଵା ନୃପସ୍ତତ୍ର ସୁଖମାପ ମହୀପତିଃ । ଇତ୍ଯେଷ ନଗରଂ ଗନ୍ତୁଂ ଦିଗ୍ଭ୍ରମେଣାତିମୋହିତଃ
ପାଣି ପିଇ ରାଜା ସେଠି ସୁଖ ଅନୁଭବ କଲେ; ତଥାପି, ନଗରକୁ ଫେରିବା ରାସ୍ତା ଭୁଲି, ଅତି ମୁହା ହୋଇ ଦିଗଭ୍ରମ ହେଇ ଘୁଞ୍ଚିବାରେ ଲାଗିଲେ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ତୁ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋ ଵୃଦ୍ଧବ୍ରାହ୍ମଣରୂପଧୃକ୍ । ନନାମ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ରାଜା ତଂ ପ୍ରୀତିପୂର୍ଵଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମମ୍
ତାପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପ ନେଇ ପହଞ୍ଚିଲେ; ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଆଦର ସହିତ ସେ ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ।
ତମୁଵାଚ ଗାଧିରାଜଃ ପ୍ରଣମନ୍ତଂ ନୃପୋତ୍ତମମ୍ । ସ୍ଵସ୍ତି ତେଽସ୍ତୁ ମହାରାଜ କିମର୍ଥମିହ ଚାଗତଃ
ଗାଧିରାଜ ନମ୍ର ହୋଇ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରୁଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମହାରାଜ, ତୁମର କୁଶଳ ହେଉ। କହ, କେଉଁ କାମରେ ଏଠାରେ ଆସିଛ?"
ଏକାକୀ ଵିଜନେ ରାଜନ୍ କିଂ ଚିକୀର୍ଷିତମତ୍ର ତେ । ବ୍ରୂହି ସର୍ଵଂ ସ୍ଥିରୋ ଭୂତ୍ଵା କାରଣଂ ନୃପସତ୍ତମ
"ହେ ରାଜା, ଏହି ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରେ ଏକାକି ତୁମେ କଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ସ୍ଥିର ହୋଇ ସବୁ କଥା ମୋତେ କହ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, କାହିଁକି ଆସିଛ ଏଠାରେ?"
ରାଜୋଵାଚ - ସୂକରୋଽତିମହାକାଯୋ ବଲଵାନ୍ପୁଷ୍ପକାନନମ୍ । ସମୁପେତ୍ଯ ମମର୍ଦାଶୁ କୋମଲାନ୍ପୁଷ୍ପପାଦପାନ୍
ରାଜା କହିଲେ, "ଏକ ବଡ଼ ଦେହ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବନ୍ଦରା ମୋର ପୁଷ୍ପବାଟିକାକୁ ଆସି, ତୁରନ୍ତ କମଳ ଓ ନରମ ପୁଷ୍ପଗଛମାନେକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲା।"
ତଂ ନିଵାରଯିତୁଂ ଦୁଷ୍ଟଂ କରେ କୃତ୍ଵା ଚ କାର୍ମୁକମ୍ । ସସୈନ୍ଯୋଽହଂ ସ୍ଵନଗରାନ୍ନିର୍ଗତୋ ମୁନିସତ୍ତମ
"ସେଇ ଦୁଷ୍ଟ ପଶୁକୁ ଦୂର କରିବାକୁ, ହାତରେ ଧନୁଷ ନେଇ, ମୋ ସେନା ସହିତ ମୁଁ ମୋ ନଗରୁ ଚାଲିଆସିଛି, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।"
ଗତୋଽସୌ ଦୃକ୍ପଥାତ୍ପାପୋ ମାଯାଵୀ କ୍ଵାପି ଵେଗଵାନ୍ । ପୃଷ୍ଠତୋଽହମପି ପ୍ରାପ୍ତଃ ସୈନ୍ଯଂ କ୍ଵାପି ଗତଂ ମମ
"ସେ ଦୁଷ୍ଟ, ମାୟାବୀ ଓ ତୀବ୍ର ଗତିର ଜନ୍ତୁ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲା; ମୁଁ ପଛରେ ଚାଲିଲି, କିନ୍ତୁ ମୋ ସେନା ଅନ୍ୟ କେଉଁଠିକି ଚାଲିଗଲା।"
କ୍ଷୁଧିତସ୍ତୃଷିତଶ୍ଚାହଂ ସୈନ୍ଯଭ୍ରଷ୍ଟସ୍ତ୍ଵିହାଗତଃ । ନ ଜାନେ ପୁରମାର୍ଗଂ ଚ ତହା ସୈନ୍ଯଗତିଂ ମୁନେ
"ମୁଁ ଏବେ ଭୁକ୍ତିଲାଗି ଓ ତିଆରି, ସେନାରୁ ଅଲଗା ହୋଇ ଏଠାକୁ ଆସିଛି; ମୋ ନଗରକୁ ଯିବା ରାସ୍ତା ଓ ସେନା କେଉଁଠି ଗଲା, ମୁଁ ଜାଣେନି, ହେ ମୁନି।"
ପନ୍ଥାନଂ ଦର୍ଶଯ ଵିଭୋ ଵ୍ରଜାମି ନଗରଂ ପ୍ରତି । ମମାତ୍ର ଭାଗ୍ଯଯୋଗେନ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତ୍ଵଂ ଵିଜନେ ଵନେ
"ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ ରାସ୍ତା ଦେଖାଅ, ଯେଉଁଠାରୁ ମୁଁ ମୋ ନଗରକୁ ଯାଇପାରିବି; ଏହି ନିର୍ଜନ ଜଙ୍ଗଲରେ ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମ ସଙ୍ଗ ମିଳିଛି।"
ଅଯୋଧ୍ଯାଦିପତିଶ୍ଚାହଂ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋଽତିଵିଶ୍ରୁତଃ । ରାଜସୂଯସ୍ଯ କର୍ତା ଚ ଵାଞ୍ଛିତାର୍ଥପ୍ରଦଃ ସଦା
"ମୁଁ ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜା ଓ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରିଛି ଓ ସବୁଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ।"