ପ୍ରେଷଯାମାସ ତଦ୍ଦେଶଂ ଵିଧାଯ ସୂକରାକୃତିମ୍ । ସୋଽତିକାଯୋ ମହାକାଲଃ କୁର୍ଵନ୍ନାଦଂ ସୁଦାରୁଣମ୍
ସେ ଏକ ସୂକର ରୂପରେ ଏଉଁ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପଠାଇଲେ; ସେ ମହାକାଳ, ଅତି ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରିଲେ।
ରାଜ୍ଞଶ୍ଚୋପଵନେ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତ୍ରାସଯନ୍ ରକ୍ଷକାଂସ୍ତଦା । ମାଲତୀନାଂ ଚ ଖଣ୍ଡାନି କଦମ୍ବାନାଂ ତଥୈଵ ଚ
ସେ ରାଜାଙ୍କ ଉପବନରେ ପହଞ୍ଚି, ରକ୍ଷକମାନେକୁ ଭୟଭୀତ କରିଲେ; ମାଲତୀ ଓ କଦମ୍ବ ଗଛର ଡାଲି ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ।
ଯୂଥିକାନାଂ ଚ ଵୃନ୍ଦାନି କମ୍ପଯଂଶ୍ଚ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । ଦନ୍ତେନ ଵିଲିଖନ୍ଭୂମିଂ ସମୁନ୍ମୂଲଯତେ ଦ୍ରୁମାନ୍
ସେ ଯୁଥିକା ଫୁଲର ଗୁଛକୁ ପୁନିପୁନି ହଲାଇଲେ, ଦାନ୍ତରେ ଭୂମି କୁ ଖୁଣିଲେ, ଗଛମାନେକୁ ଉପଡ଼ିଦେଲେ।
ଚମ୍ପକାନ୍କେତକୀଖଣ୍ଡାନ୍ମଲ୍ଲିକାନାଂ ଚ ପାଦପାନ୍ । କରଵୀରାନୁଶୀରାଂଶ୍ଚ ନିଚଖାନ ଶୁଭାନ୍ମୃଦୂନ୍
ସେ ଚମ୍ପକ ଓ କେତକୀ ଡାଲି, ମଲ୍ଲିକା ଗଛ, ଏବଂ ଶୁଭ ମୃଦୁ କରବୀର ଓ ଶୀର ଗଛ ଉପଡ଼ିଦେଲେ।
ମୁଚୁକୁନ୍ଦାନଶୋକାଂଶ୍ଚ ବକୁଲାଂସ୍ତିଲକାଂସ୍ତଥା । ଉନ୍ମୂଲ୍ଯ କଦନଂ ତତ୍ର ଚକାର ସୂକରୋ ଵନେ
ମୁଚୁକୁନ୍ଦ, ଅଶୋକ, ବକୁଳ ଓ ତିଳକ ଗଛ ଉପଡ଼ି, ସୂକର ଉପବନରେ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ବଂସ କରିଲେ।
ଵାଟିକାରକ୍ଷକାଃ ସର୍ଵେ ଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ ଶସ୍ତ୍ରପାଣଯଃ । ହାହେତି ଚୁକ୍ରୁଶୁସ୍ତତ୍ର ମାଲାକାରା ଭୃଶାତୁରାଃ
ବାଟିକାରକ୍ଷକମାନେ ସମସ୍ତେ ହସ୍ତରେ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ଭଗିଗଲେ; ମାଲାକାରମାନେ 'ହା ହେ' ବୋଲି ଭୟରେ ଚିତ୍କାର କରିଲେ।
ବାଣୈଃ ସନ୍ତାଡ୍ଯମାନୋଽପି ଯଦା ତ୍ରସ୍ତୋ ନ ଵୈ ମୃଗଃ । ରକ୍ଷକାନ୍ପୀଡଯାମାସ କୋଲଃ କାଲସମଦ୍ଯୁତିଃ
ବାଣରେ ଆଘାତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ପଶୁ ଭୟଭୀତ ହେଲାନି; ସେ କୋଳ, ମୃତ୍ୟୁ ପରି ଚମକୁଥିବା, ରକ୍ଷକମାନେକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଲେ।
ତେ ତଦାତିଭଯାକ୍ରାନ୍ତା ରାଜାନଂ ଶରଣଂ ଯଯୁଃ । ତମୂଚୁସ୍ତ୍ରାହି ତ୍ରାହୀତି ଵେପମାନା ଭଯାକୁଲାଃ
ସେମାନେ ଅତିଭୟରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ରାଜାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ; 'ରକ୍ଷା କର, ରକ୍ଷା କର' ବୋଲି ଭୟରେ କମ୍ପି କମ୍ପି ଅନୁରୋଧ କଲେ।
ତାନାଗତାନ୍ସମାଲୋକ୍ଯ ଭଯାର୍ତାନ୍ଭୂପତିସ୍ତଦା । ପପ୍ରଚ୍ଛ କିଂ ଭଯଂ କସ୍ମାନ୍ମାଂ ବ୍ରୁଵନ୍ତୁ ସମାଗତାଃ
ସେମାନେ ଭୟରେ ଅତିପୀଡିତ ହୋଇ ଆସିବାକୁ ଦେଖି, ଭୂପତି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: 'କଣ ଭୟ? କାହିଁକି ଆସିଛ? ସମସ୍ତେ କହ।'
ନାହଂ ବିଭେମି ଦେଵେଭ୍ଯୋ ରାକ୍ଷସେଭ୍ଯଶ୍ଚ ରକ୍ଷକାଃ । କସ୍ମାଦ୍ଭଯଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନଂ ତଦ୍ବ୍ରୁଵନ୍ତୁ ମମାଗ୍ରତଃ
ମୁଁ ଦେବତା କିମ୍ବା ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଭୟ କରେନି, ରକ୍ଷକମାନେ; ଏହି ଭୟ କାହିଁଠୁ ଆସିଛି? ସେମାନେ ମୋର ସାମ୍ନାରେ କହନ୍ତୁ।
ହନ୍ମି ଚୈକେନ ବାଣେନ ତଂ ଶତ୍ରୁଂ ଦୁର୍ଭଗଂ କିଲ । ଯୋ ମେଽରାତିଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ଲୋକେ ପାପମତିଃ ଖଲଃ
ମୁଁ ଏକଟି ବାଣରେ ଏହି ଦୁଃଖୀ ଶତ୍ରୁକୁ ମାରିଦେବି; ଯେଉଁ ମୋର ବିରୋଧୀ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଏବଂ ଦୁର୍ମନା ଅଟୁ।
ଦେଵୋ ଵା ଦାନଵୋ ଵାପି ତଂ ନିହନ୍ମି ଶରୈଃ ଶିତୈଃ । କ୍ଵ ତିଷ୍ଠତି କିଯଦ୍ରୂପଃ କିଯଦ୍ବଲସମନ୍ଵିତଃ
ଦେବ କିମ୍ବା ଦାନବ ଯେହେଉଁ, ମୁଁ ତାକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ମାରିଦେବି; ସେ କେଉଁଠି ଅଛି, କେମିତି ଦେଖାଯାଏ, କେତେ ଶକ୍ତି ଅଛି?
ମାଲାକାରା ଊଚୁଃ - ନ ଦେଵୋ ନ ଚ ଦୈତ୍ଯୋଽସ୍ତି ନ ଯକ୍ଷୋ ନ ଚ କିନ୍ନରଃ । କଶ୍ଚିତ୍କୋଲୋ ମହାକାଯୋ ରାଜଂସ୍ତିଷ୍ଠତି କାନନେ
ମାଲାକାରମାନେ କହିଲେ: 'ସେ ଦେବ ନୁହେଁ, ଦାନବ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ଯକ୍ଷ କିମ୍ବା କିନ୍ନର ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; କିଛି ବଡ଼ ଦେହର କୋଳ, ରାଜା, ଉପବନରେ ଉଭା ଅଛି।'
ପୁଷ୍ପଵୃକ୍ଷାନତିମୃଦୂନ୍ଦନ୍ତେନୋନ୍ମୂଲଯତ୍ଯସୌ । ଵିଦୀର୍ଣଂ ତଦ୍ଵନଂ ସର୍ଵଂ ସୂକରେଣାତିରଂହସା
ସେ ଦାନ୍ତରେ ଅତି ମୃଦୁ ଫୁଲ ଗଛମାନେକୁ ଉପଡ଼ିଦେଉଛି; ସୂକରର ଅତିକ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟରେ ସମଗ୍ର ଉପବନ ଭଙ୍ଗିଯାଇଛି।
ଵିଶିଖୈସ୍ତାଡିତୋଽସ୍ମାଭିର୍ଦୃଷଦ୍ଭିର୍ଲକୁଟୈସ୍ତଥା । ନ ବିଭେତି ମହାରାଜ ହନୁମସ୍ମାନୁପାଦ୍ରଵତ୍
ମହାରାଜ, ଆମେ ହନୁମାନଙ୍କୁ ତୀର, ପଥର ଓ ଲଠି ଦେଇ ଆଘାତ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ କିଛି ଭୟ କରୁନାହିଁ; ଆମ ପାଖକୁ ଅଗ୍ରଗତି କରିଯାଉଛି।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚସ୍ତେଷାଂ ରାଜା କୋପସମାକୁଲଃ । ଅଶ୍ଵାମାରୁହ୍ଯ ତରସା ଜଗାମୋପଵନଂ ପ୍ରତି
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାଜା କ୍ରୋଧରେ ଭରିଗଲା; ତୁରନ୍ତ ଘୋଡା ଚଢ଼ି ଉପବନ ପାଇଁ ଦୂରୁତ ଚାଲିଗଲା।
ସୈନ୍ଯେନ ମହତା ଯୁକ୍ତୋ ଗଜାଶ୍ଵରଥସଂଯୁତଃ । ପଦାତିଵୃନ୍ଦସହିତଃ ପ୍ରଯଯୌ ଵନମୁତ୍ତମମ୍
ବଡ଼ ସେନା, ହାତୀ, ଘୋଡା ଓ ରଥ ନେଇ, ଅନେକ ପଦାତି ସହିତ ରାଜା ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାତ୍ରା କଲା।
ତତ୍ରାପଶ୍ଯନ୍ମହାକୋଲଂ ଘୁର୍ଘୁରନ୍ତଂ ଭଯାନକମ୍ । ଵନଂ ଭଗ୍ନଂ ଚ ସଂଵୀକ୍ଷ୍ଯ ରାଜା କ୍ରୋଧଯୁତୋଽଭଵତ୍
ସେଠାରେ ରାଜା ଏକ ବଡ଼ କୁଁଆ ଦେଖିଲେ, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲା; ଜଙ୍ଗଲ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯିବା ଦେଖି ରାଜା କ୍ରୋଧରେ ଭରିଗଲା।
ଚାପେ ବାଣଂ ସମାରୋପ୍ଯ ଵିକୃଷ୍ଯ ଚ ଶରାସନମ୍ । ତଂ ହନ୍ତୁଂ ସୂକରଂ ପାପଂ ତରସା ସମୁପାକ୍ରମତ୍
ଧନୁରେ ତୀର ଲଗାଇ, ତାଣି, ରାଜା ତୁରନ୍ତ ସେ ଦୁଷ୍ଟ କୁଁଆକୁ ମାରିବାକୁ ଆଗେଇଗଲା।
ସମାଲୋକ୍ଯ ଚ ରାଜାନଂ ଚାପହସ୍ତଂ ରୁଷାକୁଲମ୍ । ସମ୍ମୁଖୋଽଭ୍ଯଦ୍ରଵତ୍ତୂର୍ଣଂ କୁର୍ଵଞ୍ଛବ୍ଦଂ ସୁଦାରୁଣମ୍
ଧନୁ ହାତରେ, କ୍ରୋଧରେ ଭରିଥିବା ରାଜାକୁ ଦେଖି, କୁଁଆ ସିଧା ସାମ୍ନାକୁ ଦୁରୁତ ଗର୍ଜନ କରି ଆଗେଇଗଲା।
ତମାଯାନ୍ତଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ଵରାହଂ ଵିକୃତାନନମ୍ । ମୁମୋଚ ଵିଶିଖଂ ତସ୍ମିନ୍ହନ୍ତୁକାମୋ ମହୀପତିଃ
ବିକୃତ ମୁହଁ ଥିବା କୁଁଆ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ରାଜା ତାକୁ ମାରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ।
ଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ତଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ରାଜା କୋପସମନ୍ଵିତଃ । ମୁମୋଚ ଵିଶିଖାଂସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣାଂଶ୍ଚାପମାକୃଷ୍ଯ ଯତ୍ନତଃ
ସେ ଦୂରକୁ ଯାଉଥିବା ଦେଖି, ରାଜା କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ଧନୁ ତାଣି ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ।
କ୍ଷଣଂ ଦୃଷ୍ଟିପଥଂ ରାଜ୍ଞଃ କ୍ଷଣଂ ଚାଦର୍ଶନଂ ଗତଃ । କୁର୍ଵନ୍ବହୁଵିଧାରାଵଂ ସୂକରଂ ସମୁପାଦ୍ରଵତ୍
କୁଁଆ କେବେ ରାଜାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଥିଲା, କେବେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଯାଉଥିଲା; ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗର୍ଜନ କରି, ସେ ଦୂରୁତ ଆଗେଇଗଲା।
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋଽତିକୁପିତୋ ମୃଗସ୍ଯାନୁଜଗାମ ହ । ଅଶ୍ଵେନ ଵାଯୁଵେଗେନ ଵିକୃଷ୍ଯ ଚ ଶରାସନମ୍
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ଘୋଡାରେ ବାୟୁ ଗତିରେ ମୃଗକୁ ପଛୁଇଲେ, ଧନୁ ତାଣିଲେ।
ଇତସ୍ତତସ୍ତଃ ସୈନ୍ଯମଗମଚ୍ଚ ଵନାନ୍ତରମ୍ । ଏକାକୀ ନୃପତିଃ କୋଲଂ ଵ୍ରଜନ୍ତଂ ସମୁପାଦ୍ରଵତ୍
ସେନା ଏଠି-ଉଠି ଜଙ୍ଗଲର ଗଭୀର ଅଞ୍ଚଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା; ରାଜା ଏକା ହୋଇ, ଯାଉଥିବା କୁଁଆକୁ ପଛୁଇଲେ।
ମଧ୍ଯାହ୍ନସମଯେ ରାଜା ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋ ଵିଜନେ ଵନେ । ତୃଷିତଃ କ୍ଷୁଧିତୋଽତ୍ଯର୍ଥଂ ବଭୂଵ ଶ୍ରାନ୍ତଵାହନଃ
ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରେ, ରାଜା ଏକ ଜନଶୂନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ବହୁତ ତିଆଁ, ଖାଲି ଓ ଘୋଡା ଥକିଯିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ।
ସୂକରୋଽଦର୍ଶନଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ରାଜା ଚିନ୍ତାତୁରୋଽଭଵତ୍ । ମାର୍ଗଭ୍ରଷ୍ଟୋଽତିଵିପିନେ ଦାରୁଣେ ଦୀନଵତ୍ସ୍ଥିତଃ
କୁଁଆ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯିବା ପରେ, ରାଜା ଚିନ୍ତାରେ ଭରି, ସେ ଦୁଷ୍ଟ, ଅପଥ ଜଙ୍ଗଲରେ ହରାଇ ଦଣ୍ଡାଇ ରହିଗଲେ।
କିଂ କରୋମି କ୍ଵ ଗଚ୍ଛାମି ନ ସହାଯୋଽସ୍ତି ମେ ଵନେ । ଅଜ୍ଞାତସ୍ଵପଥଃ କୁତ୍ର ଵ୍ରଜାମୀତି ଵ୍ଯଚିନ୍ତଯତ୍
ସେ ଭାବିଲେ, 'ମୁଁ କଣ କରିବି? କେଉଁଠି ଯିବି? ଏଠି ମୋ ପାଖରେ କେହି ସାଥୀ ନାହିଁ। ମୋ ଆପଣ ରାସ୍ତା ଜଣା ନାହିଁ, ମୁଁ କେଉଁଠି ଯିବି?'
ଏଵଂ ଵିନ୍ତଯତସ୍ତତ୍ର ଵିପିନେ ଜନଵର୍ଜିତେ । ରାଜ୍ଞା ଚିନ୍ତାତୁରୋଽପଶ୍ଯନ୍ନଦୀଂ ସୁଵିମଲୋଦକାମ୍
ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ରାଜା, ସେ ଜନଶୂନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ସୁପ୍ରସ୍ତ ଜଳ ଥିବା ନଦୀ ଦେଖିଲେ।
ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତାଂ ମୁଦିତୋ ରାଜା ପାଯଯିତ୍ଵା ତୁରଙ୍ଗକମ୍ । ଅଶ୍ଵାଦୁତ୍ତେର୍ଯ ଵିମଲଂ ପପୌ ପାନୀଯମୁତ୍ତମମ୍
ସେ ନଦୀ ଦେଖି ଖୁସି ହେଲେ, ଘୋଡାକୁ ପାଣି ପିଇଲେ, ତାପରେ ଘୋଡାରୁ ଉତରି, ସେ ନିଜେ ସେ ସ୍ଫଟିକ ଜଳ ପିଲେ।