ଵରୁଣ ଉଵାଚ - ମୁଞ୍ଚ ରାଜଞ୍ଛୁନଃଶେପଂ ସ୍ତୁଵନ୍ତଂ ମାଂ ଭୃଶାତୁରମ୍ । ଯଜ୍ଞୋଽଯଂ ପରିପୂର୍ଣସ୍ତେ ରୋଗମୁକ୍ତୋ ଭଵାତ୍ମନା
ବରୁଣ କହିଲେ — ରାଜା, ମୋତେ ସ୍ତୁତି କରୁଥିବା ଏବଂ ଅତି ଦୁଃଖିତ ଶୁନଃଶେପକୁ ଛାଡିଦିଅ । ତୁମର ଯଜ୍ଞ ସଫଳ ହୋଇଛି, ତୁମେ ରୋଗମୁକ୍ତ ହେଲେ ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଵରୁଣସ୍ତୂର୍ଣଂ ରାଜାନଂ ଵିରୁଜଂ ତଥା । ଚକାର ପଶ୍ଯତାଂ ତତ୍ର ସଦସ୍ଯାନାଂ ସୁସଂସ୍ଥିତମ୍
ଏହିପରି କହି, ବରୁଣ ତୁରନ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ରୋଗମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ । ସେଠାରେ ବସିଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଗରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ହେଲା ।
ଵିମୁକ୍ତୋଽସୌ ଦ୍ଵିଜଃ ପାଶାଦ୍ଵରୁଣେନ ମହାତ୍ମନା । ଜଯଶବ୍ଦସ୍ତତସ୍ତତ୍ର ସଞ୍ଜାତୋ ମଖମଣ୍ଡପେ
ବରୁଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧା ହୋଇଥିବା ସେ ଦ୍ୱିଜ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଦୟାରେ ମୁକ୍ତ ହେଲେ; ତାପରେ, ଯଜ୍ଞ ମଣ୍ଡପରେ ଜୟର ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା।
ରାଜା ପ୍ରମୁଦିତଃ ସଦ୍ଯୋ ରୋଗାନ୍ମୁକ୍ତଃ ସୁଦାରୁଣାତ୍ । ଯୂପାନ୍ମୁକ୍ତଃ ଶୁନଃଶେପୋ ବଭୂଵାତୀଵ ସଂସ୍ଥିତଃ
ରାଜା ତୁରନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ, ତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ରୋଗ ମୁକ୍ତ ହେଲା; ଶୁନହ୍ଶେପ ଯଜ୍ଞ ଶ୍ତମ୍ଭରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଉଭେ ରହିଲେ।
ରାଜା ତ୍ଵିମଂ ମଖଂ ପୂର୍ଣଂ ଚକାର ଵିନଯାନ୍ଵିତଃ । ଶୁନଃଶେପସ୍ତଦା ସଭ୍ଯାନିତ୍ଯୁଵାଚ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ
ରାଜା ବିନୟ ସହିତ ଯଜ୍ଞକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଲେ; ଏ ସମୟରେ, ଶୁନହ୍ଶେପ ହାତ ଜୋଡି ଆଦର ସହିତ ସଭାକୁ କହିଲେ।
ଭୋ ଭୋଃ ସଭ୍ଯା ସୁଧର୍ମଜ୍ଞାଃ ବ୍ରୁଵନ୍ତୁ ଧର୍ମନିର୍ଣଯମ୍ । ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରେଣ ଯଥାର୍ଥଵାଦିନଃ କିଲ
ହେ ସଭ୍ୟମାନେ, ତମେ ଧର୍ମକୁ ଭଲଭାବେ ଜାଣିଛ; ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଏବଂ ସତ୍ୟ କଥା କହି, ଧର୍ମର ନିର୍ଣୟ କର।
ପୁତ୍ରୋଽହଂ କସ୍ଯ ସର୍ଵଜ୍ଞାଃ ପିତା କେ କୋଽଗ୍ରତଃ ପରମ୍ । ଭଵତାଂ ଵଚନାତ୍ତସ୍ଯ ଶରଣଂ ପ୍ରଵ୍ରଜାମ୍ଯହମ୍
ହେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନୀମାନେ, ମୁଁ କାହାର ପୁଅ? କିଏ ମୋ ପିତା, କିଏ ସବୁଠୁ ଆଗରେ ଅଛନ୍ତି? ତମେ ଯାହା କହିବେ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ଶରଣେ ଯିବି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତେ ଵଚନେ ତତ୍ର ସଭ୍ଯାଃ ପ୍ରୋଚୁଃ ପରସ୍ପରମ୍ । ସଭ୍ଯା ଊଚୂଃ - ଅଜୀଗର୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଽଯଂ କସ୍ଯାନ୍ଯସ୍ଯ ଭଵେଦସୌ
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ସଭାରେ ସଭ୍ୟମାନେ ଆପସରେ ଆଲୋଚନା କରିଲେ: 'ଏହି ଅଜୀଗର୍ତଙ୍କ ପୁଅ; ଅନ୍ୟ କାହାର ପୁଅ କିପରି ହେବ?'
ଅଙ୍ଗାଦଙ୍ଗାତ୍ସମୁଦ୍ଭୂତଃ ପାଲିତସ୍ତେନ ଭକ୍ତିତଃ । ଅନ୍ଯସ୍ଯ କସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଽସୌ ପ୍ରଭଵେଦିତି ନିଶ୍ଚଯଃ
ଅଙ୍ଗରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି ଏବଂ ସେ ଭକ୍ତି ସହିତ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାଳିତ ହୋଇଛି; ତେଣୁ ଅନ୍ୟ କାହାର ପୁଅ ହେବି କିପରି? ଏହି ନିଷ୍କର୍ଷ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵାମଦେଵସ୍ତୁ ତାନୁଵାଚ ସଭାସଦଃ । ଵିକ୍ରୀତସ୍ତେନ ତାତେନ ଦ୍ରଵ୍ଯଲୋଭାତ୍ସୁତଃ କିଲ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବାମଦେବ ସଭାକୁ କହିଲେ: 'ତାଙ୍କ ପିତା ଧନ ଲୋଭରେ ପୁଅକୁ ବେଚିଦେଇଥିଲେ।'
ପୁତ୍ରୋଽଯଂ ଧନଦାତୁଶ୍ଚ ରାଜ୍ଞସ୍ତତ୍ର ନ ସଂଶଯଃ । ଅଥଵା ଵରୁଣସ୍ଯୈଷ ପାଶାନ୍ମୁକ୍ତୋଽସ୍ତ୍ଯନେନ ଵୈ
ଏହି ପୁଅ ଧନ ଦେଇଥିବା ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; କିମ୍ବା ବରୁଣଙ୍କ, କାରଣ ସେ ବରୁଣଙ୍କ ପାଶରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛି।
ଅନ୍ନଦାତା ଭଯତ୍ରାତା ତଥା ଵିଦ୍ଯାପ୍ରଦଶ୍ଚ ଯଃ । ତଥା ଵିତ୍ତପ୍ରଦଶ୍ଚୈଵ ପଞ୍ଚୈତେ ପିତରଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଯେଉଁଜଣ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ଭୟରୁ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ, ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥାଏ, ଧନ ଦେଇଥାଏ—ଏହି ପାଞ୍ଚଜଣ ପିତା ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।
ତଦା କେଚିତ୍ପିତୁଃ ପ୍ରାହୁଃ କେଚିଦ୍ରାଜ୍ଞସ୍ତଥାପରେ । ଵରୁଣସ୍ଯେତି ସଂଵାଦେ ନିର୍ଣଯଂ ନ ଯଯୁଶ୍ଚ ତେ
ତାପରେ, କିଛି ଲୋକ ପିତାଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିଲେ, କିଛି ରାଜାଙ୍କ ବିଷୟରେ, ଅନ୍ୟମାନେ ବରୁଣଙ୍କ ବିଷୟରେ; ଆଲୋଚନାରେ ସେମାନେ ନିଷ୍କର୍ଷକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ନାହିଁ।
ଇତ୍ଥଂ ସନ୍ଦେହମାପନ୍ନେ ଵସିଷ୍ଠୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । ସଭ୍ଯାନ୍ଵିଵଦତସ୍ତତ୍ର ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵପୂଜିତଃ
ଏଭଳି ସନ୍ଦେହ ଆସିଲାବେଳେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ଓ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନୀ ବସିଷ୍ଠ ସଭାରେ ଆଲୋଚନା କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ଭୋ ମହାଭାଗା ନିର୍ଣଯଂ ଶ୍ରୁତିସମ୍ମତମ୍ । ନିଃସ୍ନେହେନ ଯଦା ପିତ୍ରା ଵିକ୍ରୀତୋଽଯଂ ସୁତଃ ଶିଶୁଃ
ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନମାନେ, ଶୁଣନ୍ତୁ, ଶାସ୍ତ୍ର ମତାନୁସାରେ ନିଷ୍କର୍ଷ: ଯେବେ ପିତା ସ୍ନେହ ଛାଡି ପୁଅକୁ ବେଚିଦେଇଥିଲେ,
ସମ୍ବନ୍ଧସ୍ତୁ ଗତସ୍ତସ୍ଯ ତଦୈଵ ଧନସଂଗ୍ରହାତ୍ । ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସଞ୍ଜାତଃ ପୁତ୍ରୋଽସୌ କ୍ରୀତ ଏଵ ଚ
ଧନ ମିଳିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କ ସମ୍ପର୍କ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଲା; ତେଣୁ, ସେ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ କିଣା ପୁଅ।
ଯୂପେ ବଦ୍ଧୋ ଯଦା ରାଜ୍ଞା ତଦା ତସ୍ଯ ନ ଵୈ ସୁତଃ । ଵରୁଣସ୍ତୁ ସ୍ତୁତୋଽନେନ ତେନ ତୁଷ୍ଟେନ ମୋଚିତଃ
ରାଜା ଯଜ୍ଞ ଶ୍ତମ୍ଭରେ ବାନ୍ଧିଦେଲାବେଳେ, ସେ ତାଙ୍କ ପୁଅ ରହିଲେ ନାହିଁ; ଏହି ଶୁନହ୍ଶେପ ବରୁଣଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ବରୁଣ ଖୁସି ହୋଇ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ।
ତସ୍ମାନ୍ନାଯଂ ମହାଭାଗା ହ୍ଯସୌ ପୁତ୍ରଃ ପ୍ରଚେତସଃ । ଯୋ ଯଂ ସ୍ତୌତି ମହାମନ୍ତ୍ରୈଃ ସୋଽପି ତୁଷ୍ଟୋ ଦଦାତି ଚ
ତେଣୁ, ମହାଭାଗ୍ୟବାନମାନେ, ସେ ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁଅ ନୁହେଁ; ଯେଉଁଜଣ ଅନ୍ୟକୁ ମହାମନ୍ତ୍ରରେ ସ୍ତୁତି କରେ, ସେ ଖୁସି ହୋଇ ଦେଇଥାଏ।
ଧନଂ ପ୍ରାଣାନ୍ପଶୂନ୍ ରାଜ୍ଯଂ ତଥା ମୋକ୍ଷଂ କିଲେପ୍ସିତମ୍ । କୌଶିକସ୍ଯ ସୁତଶ୍ଚାଯମରିଷ୍ଟେ ଯେନ ରକ୍ଷିତଃ
ସେ ଧନ, ପ୍ରାଣ, ପଶୁ, ରାଜ୍ୟ ଓ ଚାହିଥିବା ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ; ଏହି କୌଶିକଙ୍କ ପୁଅ, ଯିଏ ଦୁଃଖରେ ରକ୍ଷା ପାଇଥିଲେ।
ମନ୍ତ୍ରଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ମହାଵୀର୍ଯଂ ଵରୁଣସ୍ଯାତିସଙ୍କଟେ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାକ୍ଯଂ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ବାଢମୂଚୁଃ ସଭାସଦଃ
ବରୁଣଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ସମୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମନ୍ତ୍ର ଦେଇଥିଲେ—ବ୍ୟାସ କହିଛନ୍ତି: ବସିଷ୍ଠଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସଭ୍ୟମାନେ 'ଠିକ ଅଛି' ବୋଲି ସମ୍ମତି ଦେଲେ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ତୁ ଜଗ୍ରାହ ତଂ କରେ ଦକ୍ଷିଣେ ତଦା । ଏହି ପୁତ୍ର ଗୃହଂ ମେ ତ୍ଵମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରେମପୂରିତଃ
ତାପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କୁ ଡାହା ହାତରେ ଧରିଲେ, ଭଲପାଇ ଭରିତ ହୃଦୟରେ କହିଲେ, 'ଆସ, ପୁଅ, ମୋ ଘରକୁ ଚଲ।'
ଶୁନଃଶେପୋ ଜଗାମାଶୁ ତେନୈଵ ସହ ସତ୍ଵରଃ । ଵରୁଣସ୍ତୁ ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ଜଗାମ ଚ ସ୍ଵମାଲଯମ୍
ଶୁନଃଶେପ ତାଙ୍କ ସହିତ ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଗଲେ; ଭଗବାନ ବରୁଣ ଶାନ୍ତ ମନରେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଋତ୍ଵିଜଶ୍ଚ ତଥା ସଭ୍ଯାଃ ସ୍ଵଗୃହାନ୍ନିର୍ଯଯୁସ୍ତଦା । ରାଜାପି ରୋଗନିର୍ମୁକ୍ତୋ ବଭୂଵାତିମୁଦାନ୍ଵିତଃ
ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ପୁଜାରିମାନେ ଓ ସଭ୍ୟମାନେ ସେଇ ସମୟରେ ନିଜ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ; ରାଜା ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ।
ପ୍ରଜାସ୍ତୁ ପାଲଯାମାସ ସୁପ୍ରସନ୍ନେନ ଚେତସା । ରୋହିତାଖ୍ଯସ୍ତୁ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ଵରୁଣସ୍ଯ ହ
ସେ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିତ ମନରେ ଜନମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ; ରୋହିତ ଭଗବାନ ବରୁଣଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଲେ,
ଆଜଗାମ ଗୃହଂ ପ୍ରୀତୋ ଦୁର୍ଗମାଦ୍ଵନପର୍ଵତାତ୍ । ଦୂତା ରାଜାନମଭ୍ଯେତ୍ଯ ପ୍ରୋଚୁଃ ପୁତ୍ରଂ ସମାଗତମ୍
ସେ ଦୁର୍ଗମ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ପାହାଡ଼ରୁ ଆନନ୍ଦରେ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ; ଦୂତମାନେ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ, 'ଆପଣଙ୍କ ପୁଅ ଘରକୁ ଫେରିଛନ୍ତି।'
ମୁଦିତୋଽସୌ ଜଗାମାଶୁ ସମ୍ମୁଖଃ କୋସଲାଧିପଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପିତରମାଯାନ୍ତଂ ପ୍ରେମୋଦ୍ରିକ୍ତଃ ସୁସମ୍ଭ୍ରମଃ
କୋଶଳ ରାଜା ଆନନ୍ଦରେ ତୁରନ୍ତ ସାମ୍ନାକୁ ଗଲେ; ପୁଅ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଭଲପାଇ ଓ ଆଦରରେ ଭରିଗଲେ।
ଦଣ୍ଡଵତ୍ପତିତୋ ଭୂମାଵଶ୍ରୁପୂର୍ଣମୁଖଃ ଶୁଚା । ରାଜାପି ତଂ ସମୁତ୍ଥାପ୍ଯ ପରିରଭ୍ଯ ମୁଦାନ୍ଵିତଃ
ସେ ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପଡ଼ିଗଲେ, ମୁହଁ ଦୁଃଖର ଅଶ୍ରୁରେ ଭରିଗଲା; ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ, ଆଲିଂଗନ କରି, ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ।
ତମାଘ୍ରାଯ ସୁତଂ ମୂର୍ଧ୍ନି ପପ୍ରଚ୍ଛ କୁଶଲଂ ପୁନଃ । ଉତ୍ସଙ୍ଗେ ତଂ ସମାରୋପ୍ଯ ମୁଦିତୋ ମେଦିନୀପତିଃ
ପୁଅଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରି, ରାଜା ପୁନି ତାଙ୍କ ସୁସ୍ଥତା ପ୍ରସ୍ନ କଲେ; ଆନନ୍ଦରେ ଭରିତ ଭୂମିପତି ତାଙ୍କୁ ଆପଣଙ୍କ ଆଙ୍କ ଉପରେ ବସାଇଲେ।
ଉଷ୍ଣୈର୍ନେତ୍ରଜଲୈଃ ଶୀର୍ଷଣ୍ଯଭିଷେକମଥାକରୋତ୍ । ରାଜ୍ଯଂ ଶଶାସ ତେନାସୌ ପୁତ୍ରେଣାତିପ୍ରିଯେଣ ଚ
ତାପରେ ରାଜା ନିଜ ଆଖିର ଉଷ୍ଣ ଅଶ୍ରୁରେ ପୁଅଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଧୋଇଲେ; ତାଙ୍କ ଅତିପ୍ରିୟ ପୁଅ ସହିତ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କଲେ।
ଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ନରମେଧସ୍ଯ କଥଯାମାସ ଵିସ୍ତରାତ୍ । ରାଜସୂଯଂ କ୍ରତୁଵରଂ ଚକାର ନୃପସତ୍ତମଃ
ସେ ମାନବ ବଳିର କଥା ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କହିଲେ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ବଡ଼ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କଲେ।