ପ୍ରାର୍ଥନାଭଙ୍ଗଜଂ ଦୋଷଂ କଥଂ ତ୍ଵଂ ନାଵବୁଧ୍ଯସେ । ପ୍ରାର୍ଥିତଂ ସର୍ଵଦା ଦେଯଂ ମଖେଽସ୍ମିନ୍ନୃପସତ୍ତମ
ଅନୁରୋଧ ଭଙ୍ଗରୁ ଯେ ଦୋଷ ହୁଏ, ସେ କିପରି ତୁମେ ବୁଝୁନାହିଁ? ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ଯାହା ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ, ସେ ସଦା ଦେବା ଉଚିତ୍, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା।
ଅନ୍ଯଥା ପାପମେଵ ସ୍ଯାତ୍ତଵ ରାଜନ୍ନ ସଂଶଯଃ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୌଶିକସ୍ଯ ନୃପୋତମଃ
ନାହିଁ ଦେଲେ ତ, ହେ ରାଜା, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପାପ ହେବ; ବ୍ୟାସ କହିଲେ— କୌଶିକଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା—
ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହାରାଜ କୌଶିକଂ ମୁନିସତ୍ତମମ୍ । ଜଲୋଦରେଣ ଗାଧେଯ ଦୁଃଖିତୋଽହଂ ଭୃଶଂ ମୁନେ
ମହାରାଜ କୌଶିକ ମୁନିଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ; ହେ ମୁନି, ମୁଁ ଜଳୋଦର ରୋଗରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ।
ତସ୍ମାନ୍ନ ମୋଚଯାମ୍ଯେନମନ୍ଯତ୍ପ୍ରାର୍ଥଯ କୌଶିକ । ନ ତ୍ଵଯା ଵିଗ୍ରହଃ କାର୍ଯଃ କାର୍ଯେଽସ୍ମିନ୍ମମ ସର୍ଵଥା
ତେଣୁ ମୁଁ ଏହି ପୁଅକୁ ମୁକ୍ତ କରିବି ନାହିଁ; ଅନ୍ୟ କିଛି ଚାହିଅ, ହେ କୌଶିକ। ଏହି କାମରେ ମୋ ସହିତ କୌଣସି ବିବାଦ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ରାଜ୍ଞୋ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋଽତିକୋପନଃ । ବଭୂଵ ଦୁଃଖସନ୍ତପ୍ତୋ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଦୀନଂ ଦ୍ଵିଜାତ୍ମଜମ୍
ରାଜାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ । ଦୁଃଖରେ ଜର୍ଜରିତ ହୋଇ, ସେ ଦୁଃଖିତ ବ୍ରାହ୍ମଣପୁତ୍ରକୁ ଦେଖି ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ।
ଵସିଷ୍ଠଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରପଣଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ରୁଦନ୍ତଂ ବାଲକଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ଦଯାତୁରଃ । ଶୁନଃଶେପମୁଵାଚେଦଂ ଗତ୍ଵା ପାର୍ଶ୍ଵେଽତିଦୁଃଖିତମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଶୁନଃଶେପ ଚିଁତାରେ କାନ୍ଦୁଥିବା ଦେଖି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କର ଦୟା ଜାଗିଲା । ସେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ଶୁନଃଶେପଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଏହି କଥା କହିଲେ ।
ମନ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରଚେତସଃ ପୁତ୍ର ମଯୋକ୍ତଂ ମନସା ସ୍ମରନ୍ । ଜପତସ୍ତଵ କଲ୍ଯାଣଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ମମାଜ୍ଞଯା
ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମୁଁ ଯେ ମନ୍ତ୍ର କହିଛି, ତାହା ମନରେ ଧ୍ୟାନ କର । ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିଲେ, ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ତୁମେ ଶୁଭ ଫଳ ପାଇବ ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶୁନଃଶେପଃ ଶୁଚାଽଽକୁଲଃ । ମନ୍ତ୍ରଂ ଜଜାପ ମନସା କୌଶିକୋକ୍ତଂ ସ୍ଫୁଟାକ୍ଷରମ୍
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଶୁନଃଶେପ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇ, କୌଶିକଙ୍କ କହିଥିବା ସ୍ପଷ୍ଟ ଅକ୍ଷରରେ ମନ୍ତ୍ରକୁ ମନରେ ଜପ କଲେ ।
ଜପତସ୍ତତ୍ର ତସ୍ଯାଶୁ ପ୍ରଚେତାସ୍ତୁ କୃପାକରଃ । ପ୍ରାଦୁର୍ବଭୂଵ ସହସା ପ୍ରସନ୍ନୋ ନୃପ ବାଲକେ
ସେଠାରେ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରୁଥିବା ବେଳେ, ପ୍ରଚେତସ କୃପାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଅଚମ୍ବିତ ଭାବରେ ଦୟାରେ ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ଦେଖି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତମାଗତଂ ସର୍ଵେ ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଗତାଃ । ତୁଷ୍ଟୁଵୁର୍ଵରୁଣଂ ଦେଵଂ ମୁଦିତା ଦର୍ଶନେନ ତେ
ତାଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ସମସ୍ତେ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ । ଦେଖିବାରେ ଖୁସି ହୋଇ, ସେମାନେ ଭଗବାନ ବରୁଣଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ ।
ରାଜାତିଵିସ୍ମିତଃ ପାଦୌ ପ୍ରଣନାମ ରୁଜାତୁରଃ । ବଦ୍ଧାଞ୍ଜଲିପୁଟୋ ଦେଵଂ ତୁଷ୍ଟାଵ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତମ୍
ରାଜା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ବେଦନାରେ ଭରିଯାଇ, ତାଙ୍କର ପାଦରେ ନମସ୍କାର କଲେ । ହାତ ଜୋଡି, ସେ ସାମ୍ନାରେ ଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ ।
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଉଵାଚ - ଦେଵଦେଵ କୃପାସିନ୍ଧୋ ପାପାତ୍ମାହଂ ସୁମନ୍ଦଧୀଃ । କୃତାପରାଧଃ କୃପଣଃ ପାଵିତଃ ପରମେଷ୍ଠିନା
ହରିଚନ୍ଦ୍ର କହିଲେ — ଦେବଦେବ, କୃପାର ସାଗର, ମୁଁ ପାପୀ ଏବଂ ଅତି ମୂଢ଼ । ଅପରାଧ କରି, ଦୁଃଖିତ ହୋଇଛି; ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦୟାରେ ମୁଁ ପବିତ୍ର ହୋଇଛି ।
ମଯା ତେ ପୁତ୍ରକାମେନ ଦୁଃଖସଂସ୍ଥେନ ହେଲନମ୍ । କୃତଂ କ୍ଷମାପ୍ଯଂ ପ୍ରଭୁଣା କୋଽପରାଧଃ ସୁଦୁର୍ମତେଃ
ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତିର ଆଶାରେ ଦୁଃଖରେ ଅପମାନ କରିଛି । ମୋ ଦୁଃଖ ଏବଂ ଅବୁଝ ମନର ଅପରାଧକୁ ମାନ୍ୟ କର, ପ୍ରଭୁ ।
ଅର୍ଥୀ ଦୋଷଂ ନ ଜାନାତି ତସ୍ମାତ୍ପୁତ୍ରାର୍ଥିନା ମଯା । ଵଞ୍ଚିତସ୍ତ୍ଵଂ ଦେଵଦେଵ ଭୀତେନ ନରକାଦ୍ଵିଭୋ
ଅନୁରୋଧ କରୁଥିବା ଲୋକ ଦୋଷ ବୁଝିପାରେନି । ପୁତ୍ର ଆଶାରେ, ନରକର ଭୟରେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଭଗବାନ ଦେବଦେବ, ଠକିଛି ।
ଅପୁତ୍ରସ୍ଯ ଗତିର୍ନାସ୍ତି ସ୍ଵର୍ଗୋ ନୈଵ ଚ ନୈଵ ଚ । ଭୀତୋଽହଂ ତେନ ଵାକ୍ଯେନ ତସ୍ମାତ୍ତେ ହେଲନଂ କୃତମ୍
ଯାହାର ପୁତ୍ର ନାହିଁ, ସେ ନିର୍ଗତି, ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ମିଳେନି । ଏହି କଥା ଶୁଣି ଭୟରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଅପମାନ କରିଛି ।
ନାଜ୍ଞସ୍ଯ ଦୂଷଣଂ ଚିନ୍ତ୍ଯଂ ନୂନଂ ଜ୍ଞାନଵତା ଵିଭୋ । ଦୁଃଖିତୋଽହଂ ରୁଜାକ୍ରାନ୍ତୋ ଵଞ୍ଚିତଃ ସ୍ଵସୁତେନ ହ
ଅଜ୍ଞାନୀଙ୍କର ଦୋଷକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇଛି, ନିଜ ପୁତ୍ର ଠକି ଦେଇଛି ।
ନ ଜାନେଽହଂ ମହାରାଜ ପୁତ୍ରୋ ମେ କ୍ଵ ଗତଃ ପ୍ରଭୋ । ଵଞ୍ଚଯିତ୍ଵା ଵନେ ଭୀତୋ ମରଣାନ୍ମାଂ କୃପାନିଧେ
ମୁଁ ଜାଣିନି, ମହାରାଜ, ମୋ ପୁତ୍ର କେଉଁଠି ଗଲା । ଜଙ୍ଗଲରେ ମୋତେ ଠକି, ମୃତ୍ୟୁରୁ ଭୟରେ ଏହି କୃପାର ସାଗର, ସେ ପଳାଇଗଲା ।
ପ୍ରଯଯୌ ଦ୍ରଵିଣଂ ଦତ୍ଵା ଗୃହୀତୋ ଦ୍ଵିଜବାଲକଃ । ଯଜ୍ଞୋଽଯଂ କ୍ରୀତପୁତ୍ରେଣ ପ୍ରାରବ୍ଧସ୍ତଵ ତୁଷ୍ଟଯେ
ଧନ ଦେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣପୁତ୍ରକୁ ନିଆଯାଇଛି । ତୁମ ସନ୍ତୋଷ ପାଇଁ, କିଣା ପୁତ୍ର ସହିତ ଏହି ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି ।
ଦର୍ଶନଂ ତଵ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ଗତଂ ଦୁଃଖଂ ମମାଦ୍ଭୁତମ୍ । ଜଲୋଦରକୃତଂ ସର୍ଵଂ ପ୍ରସନ୍ନେ ତ୍ଵଯି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
ତୁମର ଦର୍ଶନ ପାଇ, ମୋ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦୁଃଖ ଦୂର ହୋଇଗଲା । ଜଳୋଦର ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ, ତୁମେ ଖୁସି ହେବାରୁ, ଏବେ ଶେଷ ହୋଇଛି ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜ୍ଞୋ ରୋଗାତୁରସ୍ଯ ଚ । ଦଯାଵାନ୍ଦେଵଦେଵେଶଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ନୃପୋତ୍ତମମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ରୋଗରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ରାଜାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦୟାମୟ ଦେବଦେବଙ୍କ ରାଜାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।
ଵରୁଣ ଉଵାଚ - ମୁଞ୍ଚ ରାଜଞ୍ଛୁନଃଶେପଂ ସ୍ତୁଵନ୍ତଂ ମାଂ ଭୃଶାତୁରମ୍ । ଯଜ୍ଞୋଽଯଂ ପରିପୂର୍ଣସ୍ତେ ରୋଗମୁକ୍ତୋ ଭଵାତ୍ମନା
ବରୁଣ କହିଲେ — ରାଜା, ମୋତେ ସ୍ତୁତି କରୁଥିବା ଏବଂ ଅତି ଦୁଃଖିତ ଶୁନଃଶେପକୁ ଛାଡିଦିଅ । ତୁମର ଯଜ୍ଞ ସଫଳ ହୋଇଛି, ତୁମେ ରୋଗମୁକ୍ତ ହେଲେ ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଵରୁଣସ୍ତୂର୍ଣଂ ରାଜାନଂ ଵିରୁଜଂ ତଥା । ଚକାର ପଶ୍ଯତାଂ ତତ୍ର ସଦସ୍ଯାନାଂ ସୁସଂସ୍ଥିତମ୍
ଏହିପରି କହି, ବରୁଣ ତୁରନ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ରୋଗମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ । ସେଠାରେ ବସିଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଗରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ହେଲା ।
ଵିମୁକ୍ତୋଽସୌ ଦ୍ଵିଜଃ ପାଶାଦ୍ଵରୁଣେନ ମହାତ୍ମନା । ଜଯଶବ୍ଦସ୍ତତସ୍ତତ୍ର ସଞ୍ଜାତୋ ମଖମଣ୍ଡପେ
ବରୁଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧା ହୋଇଥିବା ସେ ଦ୍ୱିଜ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଦୟାରେ ମୁକ୍ତ ହେଲେ; ତାପରେ, ଯଜ୍ଞ ମଣ୍ଡପରେ ଜୟର ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା।
ରାଜା ପ୍ରମୁଦିତଃ ସଦ୍ଯୋ ରୋଗାନ୍ମୁକ୍ତଃ ସୁଦାରୁଣାତ୍ । ଯୂପାନ୍ମୁକ୍ତଃ ଶୁନଃଶେପୋ ବଭୂଵାତୀଵ ସଂସ୍ଥିତଃ
ରାଜା ତୁରନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ, ତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ରୋଗ ମୁକ୍ତ ହେଲା; ଶୁନହ୍ଶେପ ଯଜ୍ଞ ଶ୍ତମ୍ଭରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଉଭେ ରହିଲେ।
ରାଜା ତ୍ଵିମଂ ମଖଂ ପୂର୍ଣଂ ଚକାର ଵିନଯାନ୍ଵିତଃ । ଶୁନଃଶେପସ୍ତଦା ସଭ୍ଯାନିତ୍ଯୁଵାଚ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ
ରାଜା ବିନୟ ସହିତ ଯଜ୍ଞକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଲେ; ଏ ସମୟରେ, ଶୁନହ୍ଶେପ ହାତ ଜୋଡି ଆଦର ସହିତ ସଭାକୁ କହିଲେ।
ଭୋ ଭୋଃ ସଭ୍ଯା ସୁଧର୍ମଜ୍ଞାଃ ବ୍ରୁଵନ୍ତୁ ଧର୍ମନିର୍ଣଯମ୍ । ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରେଣ ଯଥାର୍ଥଵାଦିନଃ କିଲ
ହେ ସଭ୍ୟମାନେ, ତମେ ଧର୍ମକୁ ଭଲଭାବେ ଜାଣିଛ; ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଏବଂ ସତ୍ୟ କଥା କହି, ଧର୍ମର ନିର୍ଣୟ କର।
ପୁତ୍ରୋଽହଂ କସ୍ଯ ସର୍ଵଜ୍ଞାଃ ପିତା କେ କୋଽଗ୍ରତଃ ପରମ୍ । ଭଵତାଂ ଵଚନାତ୍ତସ୍ଯ ଶରଣଂ ପ୍ରଵ୍ରଜାମ୍ଯହମ୍
ହେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନୀମାନେ, ମୁଁ କାହାର ପୁଅ? କିଏ ମୋ ପିତା, କିଏ ସବୁଠୁ ଆଗରେ ଅଛନ୍ତି? ତମେ ଯାହା କହିବେ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ଶରଣେ ଯିବି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତେ ଵଚନେ ତତ୍ର ସଭ୍ଯାଃ ପ୍ରୋଚୁଃ ପରସ୍ପରମ୍ । ସଭ୍ଯା ଊଚୂଃ - ଅଜୀଗର୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଽଯଂ କସ୍ଯାନ୍ଯସ୍ଯ ଭଵେଦସୌ
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ସଭାରେ ସଭ୍ୟମାନେ ଆପସରେ ଆଲୋଚନା କରିଲେ: 'ଏହି ଅଜୀଗର୍ତଙ୍କ ପୁଅ; ଅନ୍ୟ କାହାର ପୁଅ କିପରି ହେବ?'
ଅଙ୍ଗାଦଙ୍ଗାତ୍ସମୁଦ୍ଭୂତଃ ପାଲିତସ୍ତେନ ଭକ୍ତିତଃ । ଅନ୍ଯସ୍ଯ କସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଽସୌ ପ୍ରଭଵେଦିତି ନିଶ୍ଚଯଃ
ଅଙ୍ଗରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି ଏବଂ ସେ ଭକ୍ତି ସହିତ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାଳିତ ହୋଇଛି; ତେଣୁ ଅନ୍ୟ କାହାର ପୁଅ ହେବି କିପରି? ଏହି ନିଷ୍କର୍ଷ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵାମଦେଵସ୍ତୁ ତାନୁଵାଚ ସଭାସଦଃ । ଵିକ୍ରୀତସ୍ତେନ ତାତେନ ଦ୍ରଵ୍ଯଲୋଭାତ୍ସୁତଃ କିଲ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବାମଦେବ ସଭାକୁ କହିଲେ: 'ତାଙ୍କ ପିତା ଧନ ଲୋଭରେ ପୁଅକୁ ବେଚିଦେଇଥିଲେ।'