ଯେନାମୁଂ ହନ୍ତୁକାମସ୍ତ୍ଵଂ ଦ୍ଵିଜପୁତ୍ରଂ ନିରାଗସମ୍ । ଯୋ ଯଂ ହନ୍ତି ଵିନା ଵୈରଂ ସ୍ଵକାମଃ ସତତଂ ପୁନଃ
ତୁମେ ଏହି ନିର୍ମଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁଅକୁ ମାରିବାକୁ ଚାହୁଛ; ଯେଉଁ ଲୋକ ଶତ୍ରୁତା ନଥିବା ଦିନେ ଅନ୍ୟକୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ମାରିଥାଏ, ସେ ପୁନିପୁନି ଏହି କାମ କରେ।
ହନ୍ତାରଂ ହନ୍ତି ତଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଜନନଂ ଜନନାନ୍ତରେ । ଜନକୋଽସ୍ଯ ସୁଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଯେନାସୌ ତେ ସମର୍ପିତଃ
ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମରେ ହତ୍ୟାକାରୀକୁ ଦେଖିଲେ, ସେ ତାକୁ ମାରେ; ତାଙ୍କର ପିତା, ଯାହାର ମନ ଅତି ଦୁଷ୍ଟ, ତାକୁ ତୁମ ପାଖରେ ଦେଇଛି।
ସ୍ଵାତ୍ମଜୋ ଧନଲୋଭେନ ପାପାଚାରଃ ସୁଦୁର୍ମତିଃ । ଏଷ୍ଟଵ୍ଯା ବହଵଃ ପୁତ୍ରା ଯଦ୍ଯେକୋଽପି ଗଯାଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ନିଜ ପୁଅ ଧନ ଲୋଭରେ ପାପ କାମ କରେ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ମନ ରଖେ; ବହୁ ପୁଅ ଚାହିଯିବା ଉଚିତ୍, କାରଣ ଏକ ଯଦି ଗୟାକୁ ଯାଏ—
ଯଜେତ ଚାଶ୍ଵମେଧେନ ନୀଲଂ ଵା ଵୃଷମୁତ୍ସୃଜେତ୍ । ଦେଶମଧ୍ଯେ ଚ ଯଃ କଶ୍ଚିତ୍ପାପକର୍ମ ସମାଚରେତ୍
ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଉଚିତ୍ କିମ୍ବା କଳା ବଳଦ ଛାଡିବା; ଯେଉଁ ଲୋକ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ପାପ କାମ କରେ—
ଷଷ୍ଠାଂଶସ୍ତସ୍ଯ ପାପସ୍ଯ ରାଜା ଭୁଙ୍କ୍ତେ ନ ସଂଶଯଃ । ନିଷେଧନୀଯୋ ରାଜ୍ଞାସୌ ପାପଂ କର୍ତୁଂ ସମୁଦ୍ଯତଃ
ତାଙ୍କର ପାପର ଛଉଁଅଂଶ ରାଜା ଭୋଗ କରନ୍ତି, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଯେଉଁ ଲୋକ ପାପ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ତାକୁ ରାଜା ରୋକିବା ଉଚିତ୍।
ନ ନିଷିଦ୍ଧସ୍ତ୍ଵଯା କସ୍ମାତ୍ପୁତ୍ରଂ ଵିକ୍ରେତୁମୁଦ୍ଯତଃ । ସୂର୍ଯଵଂଶେ ସମୁତ୍ପନ୍ନସ୍ତ୍ରିଶଙ୍କୁତନଯଃ ଶୁଭଃ
ତୁମେ ଏହି ପୁଅକୁ ବିକ୍ରି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ଲୋକକୁ କିପରି ରୋକିଲା ନାହିଁ? ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶରେ ଜନ୍ମିଥିବା ତ୍ରିଶଙ୍କୁର ନିର୍ମଳ ପୁଅ—
ଆର୍ଯସ୍ତ୍ଵନାର୍ଯଵତ୍କର୍ମ କର୍ତୁମିଚ୍ଛସି ପାର୍ଥିଵ । ମୋଚନାନ୍ମୁନିପୁତ୍ରସ୍ଯ କରଣାଦ୍ଵଚନସ୍ଯ ମେ
ତୁମେ ଆର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ଅନାର୍ଯ୍ୟ ପରି କାମ କରିବାକୁ ଚାହୁଛ, ହେ ରାଜା; ମୁନିପୁଅକୁ ମୁକ୍ତ କରି ଓ ମୋର କଥା ଶୁଣି—
ତଵ ଦେହେ ସୁଖଂ ରାଜନ୍ ଭଵିଷ୍ଯତ୍ଯଵିଚାରଣାତ୍ । ପିତା ତେ ଶାପଯୋଗେନ ଚାଣ୍ଡାଲତ୍ଵମୁପାଗତଃ
ତୁମ ଦେହରେ ସୁଖ ଆସିବ, ହେ ରାଜା, ଏଥିରେ କୌଣସି ଅନ୍ତର୍ଧ୍ୟାନ ନାହିଁ; ତୁମର ପିତା ଶାପର ଶକ୍ତିରେ ଚାଣ୍ଡାଳ ହେଇଛନ୍ତି।
ମଯାସୌ ତେନ ଦେହେନ ସ୍ଵର୍ଲୋକଂ ପ୍ରାପିତଃ କିଲ । ତେନୈଵ ପ୍ରୀତିଯୋଗେନ କୁରୁ ମେ ଵଚନଂ ନୃପ
ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ସେ ଦେହରେ ସ୍ଵର୍ଗ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚାଇଛି; ଏହି ପ୍ରେମରେ, ହେ ରାଜା, ମୋର କଥା ମାନ।
ମୁଞ୍ଚୈନଂ ବାଲକଂ ଦୀନଂ ରୁଦନ୍ତଂ ଭୃଶମାତୁରମ୍ । ଯାଚିତୋଽସି ମଯା ନୂନଂ ଯଜ୍ଞେଽସ୍ମିନ୍ ରାଜସୂଯକେ
ଏହି ଦୁଃଖୀ ଶିଶୁ, ଯେ ଭଲି ଅତି ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଛି, ତାକୁ ଛାଡିଦିଅ; ଏହି ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଛି।
ପ୍ରାର୍ଥନାଭଙ୍ଗଜଂ ଦୋଷଂ କଥଂ ତ୍ଵଂ ନାଵବୁଧ୍ଯସେ । ପ୍ରାର୍ଥିତଂ ସର୍ଵଦା ଦେଯଂ ମଖେଽସ୍ମିନ୍ନୃପସତ୍ତମ
ଅନୁରୋଧ ଭଙ୍ଗରୁ ଯେ ଦୋଷ ହୁଏ, ସେ କିପରି ତୁମେ ବୁଝୁନାହିଁ? ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ଯାହା ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ, ସେ ସଦା ଦେବା ଉଚିତ୍, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା।
ଅନ୍ଯଥା ପାପମେଵ ସ୍ଯାତ୍ତଵ ରାଜନ୍ନ ସଂଶଯଃ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୌଶିକସ୍ଯ ନୃପୋତମଃ
ନାହିଁ ଦେଲେ ତ, ହେ ରାଜା, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପାପ ହେବ; ବ୍ୟାସ କହିଲେ— କୌଶିକଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା—
ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହାରାଜ କୌଶିକଂ ମୁନିସତ୍ତମମ୍ । ଜଲୋଦରେଣ ଗାଧେଯ ଦୁଃଖିତୋଽହଂ ଭୃଶଂ ମୁନେ
ମହାରାଜ କୌଶିକ ମୁନିଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ; ହେ ମୁନି, ମୁଁ ଜଳୋଦର ରୋଗରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ।
ତସ୍ମାନ୍ନ ମୋଚଯାମ୍ଯେନମନ୍ଯତ୍ପ୍ରାର୍ଥଯ କୌଶିକ । ନ ତ୍ଵଯା ଵିଗ୍ରହଃ କାର୍ଯଃ କାର୍ଯେଽସ୍ମିନ୍ମମ ସର୍ଵଥା
ତେଣୁ ମୁଁ ଏହି ପୁଅକୁ ମୁକ୍ତ କରିବି ନାହିଁ; ଅନ୍ୟ କିଛି ଚାହିଅ, ହେ କୌଶିକ। ଏହି କାମରେ ମୋ ସହିତ କୌଣସି ବିବାଦ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ରାଜ୍ଞୋ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋଽତିକୋପନଃ । ବଭୂଵ ଦୁଃଖସନ୍ତପ୍ତୋ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଦୀନଂ ଦ୍ଵିଜାତ୍ମଜମ୍
ରାଜାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ । ଦୁଃଖରେ ଜର୍ଜରିତ ହୋଇ, ସେ ଦୁଃଖିତ ବ୍ରାହ୍ମଣପୁତ୍ରକୁ ଦେଖି ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ।
ଵସିଷ୍ଠଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରପଣଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ରୁଦନ୍ତଂ ବାଲକଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ଦଯାତୁରଃ । ଶୁନଃଶେପମୁଵାଚେଦଂ ଗତ୍ଵା ପାର୍ଶ୍ଵେଽତିଦୁଃଖିତମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଶୁନଃଶେପ ଚିଁତାରେ କାନ୍ଦୁଥିବା ଦେଖି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କର ଦୟା ଜାଗିଲା । ସେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ଶୁନଃଶେପଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଏହି କଥା କହିଲେ ।
ମନ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରଚେତସଃ ପୁତ୍ର ମଯୋକ୍ତଂ ମନସା ସ୍ମରନ୍ । ଜପତସ୍ତଵ କଲ୍ଯାଣଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ମମାଜ୍ଞଯା
ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମୁଁ ଯେ ମନ୍ତ୍ର କହିଛି, ତାହା ମନରେ ଧ୍ୟାନ କର । ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିଲେ, ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ତୁମେ ଶୁଭ ଫଳ ପାଇବ ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶୁନଃଶେପଃ ଶୁଚାଽଽକୁଲଃ । ମନ୍ତ୍ରଂ ଜଜାପ ମନସା କୌଶିକୋକ୍ତଂ ସ୍ଫୁଟାକ୍ଷରମ୍
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଶୁନଃଶେପ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇ, କୌଶିକଙ୍କ କହିଥିବା ସ୍ପଷ୍ଟ ଅକ୍ଷରରେ ମନ୍ତ୍ରକୁ ମନରେ ଜପ କଲେ ।
ଜପତସ୍ତତ୍ର ତସ୍ଯାଶୁ ପ୍ରଚେତାସ୍ତୁ କୃପାକରଃ । ପ୍ରାଦୁର୍ବଭୂଵ ସହସା ପ୍ରସନ୍ନୋ ନୃପ ବାଲକେ
ସେଠାରେ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରୁଥିବା ବେଳେ, ପ୍ରଚେତସ କୃପାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଅଚମ୍ବିତ ଭାବରେ ଦୟାରେ ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ଦେଖି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତମାଗତଂ ସର୍ଵେ ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଗତାଃ । ତୁଷ୍ଟୁଵୁର୍ଵରୁଣଂ ଦେଵଂ ମୁଦିତା ଦର୍ଶନେନ ତେ
ତାଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ସମସ୍ତେ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ । ଦେଖିବାରେ ଖୁସି ହୋଇ, ସେମାନେ ଭଗବାନ ବରୁଣଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ ।
ରାଜାତିଵିସ୍ମିତଃ ପାଦୌ ପ୍ରଣନାମ ରୁଜାତୁରଃ । ବଦ୍ଧାଞ୍ଜଲିପୁଟୋ ଦେଵଂ ତୁଷ୍ଟାଵ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତମ୍
ରାଜା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ବେଦନାରେ ଭରିଯାଇ, ତାଙ୍କର ପାଦରେ ନମସ୍କାର କଲେ । ହାତ ଜୋଡି, ସେ ସାମ୍ନାରେ ଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ ।
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଉଵାଚ - ଦେଵଦେଵ କୃପାସିନ୍ଧୋ ପାପାତ୍ମାହଂ ସୁମନ୍ଦଧୀଃ । କୃତାପରାଧଃ କୃପଣଃ ପାଵିତଃ ପରମେଷ୍ଠିନା
ହରିଚନ୍ଦ୍ର କହିଲେ — ଦେବଦେବ, କୃପାର ସାଗର, ମୁଁ ପାପୀ ଏବଂ ଅତି ମୂଢ଼ । ଅପରାଧ କରି, ଦୁଃଖିତ ହୋଇଛି; ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦୟାରେ ମୁଁ ପବିତ୍ର ହୋଇଛି ।
ମଯା ତେ ପୁତ୍ରକାମେନ ଦୁଃଖସଂସ୍ଥେନ ହେଲନମ୍ । କୃତଂ କ୍ଷମାପ୍ଯଂ ପ୍ରଭୁଣା କୋଽପରାଧଃ ସୁଦୁର୍ମତେଃ
ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତିର ଆଶାରେ ଦୁଃଖରେ ଅପମାନ କରିଛି । ମୋ ଦୁଃଖ ଏବଂ ଅବୁଝ ମନର ଅପରାଧକୁ ମାନ୍ୟ କର, ପ୍ରଭୁ ।
ଅର୍ଥୀ ଦୋଷଂ ନ ଜାନାତି ତସ୍ମାତ୍ପୁତ୍ରାର୍ଥିନା ମଯା । ଵଞ୍ଚିତସ୍ତ୍ଵଂ ଦେଵଦେଵ ଭୀତେନ ନରକାଦ୍ଵିଭୋ
ଅନୁରୋଧ କରୁଥିବା ଲୋକ ଦୋଷ ବୁଝିପାରେନି । ପୁତ୍ର ଆଶାରେ, ନରକର ଭୟରେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଭଗବାନ ଦେବଦେବ, ଠକିଛି ।
ଅପୁତ୍ରସ୍ଯ ଗତିର୍ନାସ୍ତି ସ୍ଵର୍ଗୋ ନୈଵ ଚ ନୈଵ ଚ । ଭୀତୋଽହଂ ତେନ ଵାକ୍ଯେନ ତସ୍ମାତ୍ତେ ହେଲନଂ କୃତମ୍
ଯାହାର ପୁତ୍ର ନାହିଁ, ସେ ନିର୍ଗତି, ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ମିଳେନି । ଏହି କଥା ଶୁଣି ଭୟରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଅପମାନ କରିଛି ।
ନାଜ୍ଞସ୍ଯ ଦୂଷଣଂ ଚିନ୍ତ୍ଯଂ ନୂନଂ ଜ୍ଞାନଵତା ଵିଭୋ । ଦୁଃଖିତୋଽହଂ ରୁଜାକ୍ରାନ୍ତୋ ଵଞ୍ଚିତଃ ସ୍ଵସୁତେନ ହ
ଅଜ୍ଞାନୀଙ୍କର ଦୋଷକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇଛି, ନିଜ ପୁତ୍ର ଠକି ଦେଇଛି ।
ନ ଜାନେଽହଂ ମହାରାଜ ପୁତ୍ରୋ ମେ କ୍ଵ ଗତଃ ପ୍ରଭୋ । ଵଞ୍ଚଯିତ୍ଵା ଵନେ ଭୀତୋ ମରଣାନ୍ମାଂ କୃପାନିଧେ
ମୁଁ ଜାଣିନି, ମହାରାଜ, ମୋ ପୁତ୍ର କେଉଁଠି ଗଲା । ଜଙ୍ଗଲରେ ମୋତେ ଠକି, ମୃତ୍ୟୁରୁ ଭୟରେ ଏହି କୃପାର ସାଗର, ସେ ପଳାଇଗଲା ।
ପ୍ରଯଯୌ ଦ୍ରଵିଣଂ ଦତ୍ଵା ଗୃହୀତୋ ଦ୍ଵିଜବାଲକଃ । ଯଜ୍ଞୋଽଯଂ କ୍ରୀତପୁତ୍ରେଣ ପ୍ରାରବ୍ଧସ୍ତଵ ତୁଷ୍ଟଯେ
ଧନ ଦେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣପୁତ୍ରକୁ ନିଆଯାଇଛି । ତୁମ ସନ୍ତୋଷ ପାଇଁ, କିଣା ପୁତ୍ର ସହିତ ଏହି ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି ।
ଦର୍ଶନଂ ତଵ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ଗତଂ ଦୁଃଖଂ ମମାଦ୍ଭୁତମ୍ । ଜଲୋଦରକୃତଂ ସର୍ଵଂ ପ୍ରସନ୍ନେ ତ୍ଵଯି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
ତୁମର ଦର୍ଶନ ପାଇ, ମୋ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦୁଃଖ ଦୂର ହୋଇଗଲା । ଜଳୋଦର ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ, ତୁମେ ଖୁସି ହେବାରୁ, ଏବେ ଶେଷ ହୋଇଛି ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜ୍ଞୋ ରୋଗାତୁରସ୍ଯ ଚ । ଦଯାଵାନ୍ଦେଵଦେଵେଶଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ନୃପୋତ୍ତମମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ରୋଗରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ରାଜାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦୟାମୟ ଦେବଦେବଙ୍କ ରାଜାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।