ଶାମିତ୍ରାଯ ପଶୁଂ ଚକ୍ରେ ନରମେଧେ ନରାଧିପଃ । ଶମିତା ନାଦଦେ ଶସ୍ତ୍ରଂ ତମାଲମ୍ଭଯିତୁଂ ଶିଶୁମ୍
ରାଜା ଶାମିତ୍ର ପାଇଁ ମନୁଷ୍ୟ ବଳିରେ ଶୁନଃଶେପକୁ ବଳି ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କଲେ; କିନ୍ତୁ ବିଧିକର୍ତ୍ତା ପୁରୋହିତ ଶିଶୁକୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇଲେ ନାହିଁ ।
ନାହଂ ଦ୍ଵିଜସୁତଂ ଦୀନଂ ରୁଦନ୍ତଂ କରୁଣଂ ଭୃଶମ୍ । ହନିଷ୍ଯାମି ସ୍ଵଲୋଭାର୍ଥମିତ୍ଯୁଵାଚାପ୍ଯସୌ ତଦା
ସେହି ସମୟରେ ପୁରୋହିତ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଏହି ଦୁଃଖିତ, ରୋଇଥିବା, ଦୟାଳୁ ବ୍ରାହ୍ମଣପୁତ୍ରକୁ ନିଜ ଲାଭ ପାଇଁ ମାରିବି ନାହିଁ ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଵିରରାମାସୌ କର୍ମଣୋ ଦୁଷ୍କରାଦଥ । ରାଜା ଆଭାସଦଃ ପ୍ରାହ କିଂ କର୍ତଵ୍ଯମିତି ଦ୍ଵିଜାଃ
ଏଭଳି କହି, ସେ ଦୁର୍ଲଭ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ବିରତ ହେଲେ; ତାପରେ ରାଜା ସଭାକୁ ପଚାରିଲେ, 'ଦ୍ବିଜମାନେ, ଏବେ କଣ କରିବା ଉଚିତ?'
ଜାତଃ କିଲକିଲାଶବ୍ଦୋ ଜନାନାଂ କ୍ରୋଶତାଂ ତଦା । କ୍ରନ୍ଦମାନେ ଶୁନଃଶେପେ ସଭାଯାଂ ଭୃଶମଦ୍ଭୁତମ୍
ସଭାରେ ଶୁନଃଶେପ ରୋଇବା ସମୟରେ, ଲୋକମାନେ ଚିତ୍କାର କରିଥିଲେ; ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲା ।
ଅଜୀଗର୍ତସ୍ତଦୋତ୍ଥାଯ ତମୁଵାଚ ନୃପୋତ୍ତମମ୍ । ରାଜନ୍ କାର୍ଯଂ କରିଷ୍ଯାମି ତଵାହଂ ସୁସ୍ଥିରୋ ଭଵ
ତାପରେ ଅଜୀଗର୍ତ ଉଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ରାଜା, ଆପଣଙ୍କର କାମ ମୁଁ କରିଦେବି; ଆପଣ ଦୃଢ଼ ହୁଅନ୍ତୁ ।'
ଵେତନଂ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ଦେହି ହନିଷ୍ଯାମି ପଶୁଂ କିଲ । କର୍ତଵ୍ଯଂ ମଖକାର୍ଯଂ ଵୈ ମଯା ତେଽଦ୍ଯ ଧନାର୍ଥିନା
'ମୋତେ ଦୁଇ ଗୁଣା ଦେଖଣା ଦିଅ, ମୁଁ ବଳି ପଶୁକୁ ନିଶ୍ଚିତ ମାରିଦେବି; ଆଜି ମୁଁ ଧନ ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କର ବିଧି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି ।'
ଦୁଃଖିତସ୍ଯ ଧନାର୍ଥସ୍ଯ ସଦାସୂଯା ପ୍ରସୂଯତେ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋ ମୁଦାନ୍ଵିତଃ
ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଧନ ଚାହିଁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ମନରେ ସଦା ଇର୍ଷ୍ୟା ଜନ୍ମେ; ବ୍ୟାସ କହିଲେ - ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ।
ତମୁଵାଚ ଦଦାମ୍ଯଦ୍ଯ ଗଵାଂ ଶତମନୁତ୍ତମମ୍ । ତଦାକର୍ଣ୍ଯ ପିତା ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଂ ହନ୍ତୁଂ ସମୁଦ୍ଯତଃ
ସେ ଅଜୀଗର୍ତକୁ କହିଲେ, 'ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏକ ଶତ ଗାଁ ଦେବି'; ଏହା ଶୁଣି, ପିତା ନିଜ ପୁଅକୁ ମାରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ ।
ଲୋଭେନାକୁଲଚିତ୍ତୋଽସୌ ଶାମିତ୍ରେ କୃତନିଶ୍ଚଯଃ । ସମୁଦ୍ଯତଂ ଚ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜନାଃ ସର୍ଵେ ସଭାସଦଃ
ଲୋଭରେ ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ଶାମିତ୍ର ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ; ସେ ମାରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେବା ଦେଖି, ସଭାରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦେଖୁଥିଲେ ।
ଚୁକ୍ରୁଶୁର୍ଭୃଶଦୁଃଖାର୍ତା ହାହେତି ଜଗଦୁର୍ଵଚଃ । ପିଶାଚୋଽଯଂ ମହାପାପୀ କ୍ରୂରକର୍ମା ଦ୍ଵିଜାକୃତିଃ
ବହୁତ ଦୁଃଖରେ ଲୋକମାନେ 'ହା' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରି, କହିଲେ, 'ଏହି ଲୋକ ଦେଖିବାକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କିନ୍ତୁ କୃର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ମହାପାପୀ, ପିଶାଚ ଅଟେ ।'
ଯତ୍ସ୍ଵଯଂ ସ୍ଵସୁତଂ ହନ୍ତୁମୁଦ୍ଯତଃ କୁଲପାଂସନଃ । ଧିକ୍ଚାଣ୍ଡାଲ କିମେତତ୍ତେ ପାପକର୍ମ ଚିକୀର୍ଷିତମ୍
'ନିଜ ପୁଅକୁ ମାରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଛି, ଏହି କୁଳର ଅପମାନ; ଧିକ୍, ଚଣ୍ଡାଳ! ଏହି ମନ୍ଦ କାର୍ଯ୍ୟ କିପରି କରିବାକୁ ଚାହୁଛ?'
ହତ୍ଵା ସୁତଂ ଧନଂ ପ୍ରାପ୍ଯ କିଂ ସୁଖଂ ତେ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଆତ୍ମା ଵୈ ଜାଯତେ ପୁତ୍ର ଅଙ୍ଗାଦ୍ଵୈ ଵେଦଭାଷିତମ୍
'ପୁଅକୁ ମାରି ଧନ ନେଇ, କଣ ତୁମେ ଖୁସି ପାଇବା? ପୁଅ ନିଜ ଦେହରୁ ଜନ୍ମେ, ବେଦରେ ଏହିପରି କହାଯାଇଛି ।'
ତତ୍କଥଂ ପାପବୁଦ୍ଧେ ତ୍ଵମାତ୍ମାନଂ ହନ୍ତୁମିଚ୍ଛସି । ଏଵଂ କୋଲାହଲେ ତତ୍ର ଜାତେ କୁଶିକନନ୍ଦନଃ
'ଏହିପରି ପାପ ମନ ରଖି, କିପରି ତୁମେ ନିଜକୁ ମାରିବାକୁ ଚାହୁଛ?' ଏପରି କୋଳାହଳ ହେବା ସମୟରେ, କୁଶିକଙ୍କ ପୁଅ ଆସିଲେ ।
ସମୀପଂ ନୃପତେର୍ଗତ୍ଵା ତମୁଵାଚ ଦଯାପରଃ । ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ର ଉଵାଚ - ରାଜନ୍ନମୁଂ ଶୁନଃଶେପଂ ରୁଦନ୍ତଂ ଭୃଶଦୁଃଖିତମ୍
ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ନିପାତରେ ଯାଇ, ଦୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ - 'ରାଜା, ଏହି ଶୁନଃଶେପ ରୋଇଥିବା, ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ଅଟେ—'
କ୍ରତୁସ୍ତେ ଭଵିତା ପୂର୍ଣୋ ରୋଗନାଶଶ୍ଚ ସର୍ଵଥା । ଦଯାସମଂ ନାସ୍ତି ପୁଣ୍ଯଂ ପାପଂ ହିଂସାସମଂ ନହି
'ଆପଣଙ୍କ ବଳି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସଫଳ ହେବ, ସମସ୍ତ ରୋଗ ନଶ୍ଟ ହେବ; ଦୟା ସମାନ ପୁଣ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ, ହିଂସା ସମାନ ପାପ କିଛି ନାହିଁ ।'
ରାଗିଣାଂ ରୋଚନାର୍ଥାଯ ନୋଦନେଯଂ ଵିଚାରଯ । ଆତ୍ମଦେହସ୍ଯ ରକ୍ଷାର୍ଥଂ ପରଦେହନିକୃନ୍ତନମ୍
'ନିଜ ଆନନ୍ଦ କିମ୍ବା ଦେହର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅନ୍ୟର ଦେହକୁ ମାରିବା ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ନିଜ ଦେହକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଅନ୍ୟର ଦେହକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ।'
ନ କର୍ତଵ୍ଯଂ ମହାରାଜ ସର୍ଵତଃ ଶୁଭମିଚ୍ଛତା । ଦଯଯା ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟୋ ଯେନ କେନ ଚ
ହେ ରାଜା, ଯେଉଁ ଲୋକ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଭଲ ଚାହେ, ସେ କୌଣସି କାମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଦୟା ରଖି ସେ ଯେଉଁ ଭାବରେ ଉପକୃତ ହୁଏ, ସେ ଭଲ ଅଟୁଟ ରହିବା ଉଚିତ୍।
ସର୍ଵେନ୍ଦ୍ରିଯୋପଶାନ୍ତ୍ଯା ଚ ତୁଷ୍ଯତ୍ଯାଶୁ ଜଗତ୍ପତିଃ । ଆତ୍ମଵତ୍ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଚିନ୍ତନୀଯଂ ନୃପୋତ୍ତମ
ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଶାନ୍ତ ହେଲେ ଓ ମନ ଶାନ୍ତି ମିଳିଲେ, ଜଗତର ନାଥ ଶୀଘ୍ର ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି; ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ନିଜ ପରି ଭାବିବା ଉଚିତ୍।
ଜୀଵିତଵ୍ଯଂ ପ୍ରିଯଂ ନୂନଂ ସର୍ଵେଷାଂ ସର୍ଵଦା କିଲ । ତ୍ଵମିଚ୍ଛସି ସୁଖଂ କର୍ତୁଂ ଦେହେ ହତ୍ଵା ତ୍ଵମୁଂ ଦ୍ଵିଜମ୍
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକ ସଦା ଜୀବନ ଚାହେ ଓ ନିଜ ପ୍ରିୟ ଜିନିଷ ପାଇବାକୁ ଚାହେ; ତୁମେ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁଅକୁ ମାରି ନିଜ ଦେହରେ ସୁଖ ପାଇବାକୁ ଚାହୁଛ।
କଥଂ ନେଚ୍ଛେଦସୌ ଦେହଂ ରକ୍ଷିତୁଂ ସ୍ଵସୁଖାସ୍ପଦମ୍ । ପୂର୍ଵଜନ୍ମକୃତଂ ଵୈରଂ ନାନେନ ସହ ତେ ନୃପ
ସେ ନିଜ ଦେହକୁ, ଯାହା ନିଜ ସୁଖର ଆଧାର, କିପରି ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହିବେ ନାହିଁ? ତାଙ୍କ ଓ ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର କୌଣସି ଶତ୍ରୁତା ନାହିଁ, ହେ ରାଜା।
ଯେନାମୁଂ ହନ୍ତୁକାମସ୍ତ୍ଵଂ ଦ୍ଵିଜପୁତ୍ରଂ ନିରାଗସମ୍ । ଯୋ ଯଂ ହନ୍ତି ଵିନା ଵୈରଂ ସ୍ଵକାମଃ ସତତଂ ପୁନଃ
ତୁମେ ଏହି ନିର୍ମଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁଅକୁ ମାରିବାକୁ ଚାହୁଛ; ଯେଉଁ ଲୋକ ଶତ୍ରୁତା ନଥିବା ଦିନେ ଅନ୍ୟକୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ମାରିଥାଏ, ସେ ପୁନିପୁନି ଏହି କାମ କରେ।
ହନ୍ତାରଂ ହନ୍ତି ତଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଜନନଂ ଜନନାନ୍ତରେ । ଜନକୋଽସ୍ଯ ସୁଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଯେନାସୌ ତେ ସମର୍ପିତଃ
ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମରେ ହତ୍ୟାକାରୀକୁ ଦେଖିଲେ, ସେ ତାକୁ ମାରେ; ତାଙ୍କର ପିତା, ଯାହାର ମନ ଅତି ଦୁଷ୍ଟ, ତାକୁ ତୁମ ପାଖରେ ଦେଇଛି।
ସ୍ଵାତ୍ମଜୋ ଧନଲୋଭେନ ପାପାଚାରଃ ସୁଦୁର୍ମତିଃ । ଏଷ୍ଟଵ୍ଯା ବହଵଃ ପୁତ୍ରା ଯଦ୍ଯେକୋଽପି ଗଯାଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ନିଜ ପୁଅ ଧନ ଲୋଭରେ ପାପ କାମ କରେ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ମନ ରଖେ; ବହୁ ପୁଅ ଚାହିଯିବା ଉଚିତ୍, କାରଣ ଏକ ଯଦି ଗୟାକୁ ଯାଏ—
ଯଜେତ ଚାଶ୍ଵମେଧେନ ନୀଲଂ ଵା ଵୃଷମୁତ୍ସୃଜେତ୍ । ଦେଶମଧ୍ଯେ ଚ ଯଃ କଶ୍ଚିତ୍ପାପକର୍ମ ସମାଚରେତ୍
ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଉଚିତ୍ କିମ୍ବା କଳା ବଳଦ ଛାଡିବା; ଯେଉଁ ଲୋକ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ପାପ କାମ କରେ—
ଷଷ୍ଠାଂଶସ୍ତସ୍ଯ ପାପସ୍ଯ ରାଜା ଭୁଙ୍କ୍ତେ ନ ସଂଶଯଃ । ନିଷେଧନୀଯୋ ରାଜ୍ଞାସୌ ପାପଂ କର୍ତୁଂ ସମୁଦ୍ଯତଃ
ତାଙ୍କର ପାପର ଛଉଁଅଂଶ ରାଜା ଭୋଗ କରନ୍ତି, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଯେଉଁ ଲୋକ ପାପ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ତାକୁ ରାଜା ରୋକିବା ଉଚିତ୍।
ନ ନିଷିଦ୍ଧସ୍ତ୍ଵଯା କସ୍ମାତ୍ପୁତ୍ରଂ ଵିକ୍ରେତୁମୁଦ୍ଯତଃ । ସୂର୍ଯଵଂଶେ ସମୁତ୍ପନ୍ନସ୍ତ୍ରିଶଙ୍କୁତନଯଃ ଶୁଭଃ
ତୁମେ ଏହି ପୁଅକୁ ବିକ୍ରି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ଲୋକକୁ କିପରି ରୋକିଲା ନାହିଁ? ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶରେ ଜନ୍ମିଥିବା ତ୍ରିଶଙ୍କୁର ନିର୍ମଳ ପୁଅ—
ଆର୍ଯସ୍ତ୍ଵନାର୍ଯଵତ୍କର୍ମ କର୍ତୁମିଚ୍ଛସି ପାର୍ଥିଵ । ମୋଚନାନ୍ମୁନିପୁତ୍ରସ୍ଯ କରଣାଦ୍ଵଚନସ୍ଯ ମେ
ତୁମେ ଆର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ଅନାର୍ଯ୍ୟ ପରି କାମ କରିବାକୁ ଚାହୁଛ, ହେ ରାଜା; ମୁନିପୁଅକୁ ମୁକ୍ତ କରି ଓ ମୋର କଥା ଶୁଣି—
ତଵ ଦେହେ ସୁଖଂ ରାଜନ୍ ଭଵିଷ୍ଯତ୍ଯଵିଚାରଣାତ୍ । ପିତା ତେ ଶାପଯୋଗେନ ଚାଣ୍ଡାଲତ୍ଵମୁପାଗତଃ
ତୁମ ଦେହରେ ସୁଖ ଆସିବ, ହେ ରାଜା, ଏଥିରେ କୌଣସି ଅନ୍ତର୍ଧ୍ୟାନ ନାହିଁ; ତୁମର ପିତା ଶାପର ଶକ୍ତିରେ ଚାଣ୍ଡାଳ ହେଇଛନ୍ତି।
ମଯାସୌ ତେନ ଦେହେନ ସ୍ଵର୍ଲୋକଂ ପ୍ରାପିତଃ କିଲ । ତେନୈଵ ପ୍ରୀତିଯୋଗେନ କୁରୁ ମେ ଵଚନଂ ନୃପ
ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ସେ ଦେହରେ ସ୍ଵର୍ଗ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚାଇଛି; ଏହି ପ୍ରେମରେ, ହେ ରାଜା, ମୋର କଥା ମାନ।
ମୁଞ୍ଚୈନଂ ବାଲକଂ ଦୀନଂ ରୁଦନ୍ତଂ ଭୃଶମାତୁରମ୍ । ଯାଚିତୋଽସି ମଯା ନୂନଂ ଯଜ୍ଞେଽସ୍ମିନ୍ ରାଜସୂଯକେ
ଏହି ଦୁଃଖୀ ଶିଶୁ, ଯେ ଭଲି ଅତି ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଛି, ତାକୁ ଛାଡିଦିଅ; ଏହି ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଛି।