ପୁତ୍ରା ଦଶଵିଧାଂ ପ୍ରୋକ୍ତା ବ୍ରାହ୍ମଣୈର୍ଵେଦପାରଗୈଃ । ଦ୍ରଵ୍ଯେଣାନୀଯ ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ପୁତ୍ରଂ କୁରୁ ନୃପୋତ୍ତମ
ବେଦ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଛନ୍ତି — ପୁତ୍ର ଦଶ ପ୍ରକାର। ତେଣୁ, ରାଜା, ଧନ ଦେଇ ପୁତ୍ର ନେଇ ଯଜ୍ଞ କର।
ଵରୁଣୋଽପି ପ୍ରସନ୍ନଃ ସନ୍ସୁଖକାରୀ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଲୋଭାତ୍କୋଽପି ଦ୍ଵିଜଃ ପୁତ୍ରଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯତି ସ୍ଵରାଷ୍ଟ୍ରଜଃ
ତାପରେ ଭାରୁଣ ଖୁସି ହେବେ ଏବଂ ସୁଖ ଦେବେ; ଲୋଭରେ ତୁମ ଦେଶର କିଛି ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପୁତ୍ର ଦେବେ।
ଏଵଂ ପ୍ରମୋଦିତୋ ରାଜା ଵସିଷ୍ଠେନ ମହାମନା । ପ୍ରଧାନଂ ପ୍ରେରଯାମାସ ତଦନ୍ଵେଷଣକାମ୍ଯଯା
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାଜା ଖୁସି ହେଇ, ଏପରି ପୁତ୍ର ଖୋଜିବା ପାଇଁ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ।
ଅଜୀଗର୍ତୋ ଦ୍ଵିଜଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଵିଷଯେ ତସ୍ଯ ଭୂପତେଃ । ତସ୍ଯାସଂଶ୍ଚ ତ୍ରଯଃ ପୁତ୍ରା ନିର୍ଧନସ୍ଯ ଵିଶେଷତଃ
ରାଜାଙ୍କ ଦେଶରେ ଏକ ଦରିଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଜୀଗର୍ତ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ତିନି ପୁତ୍ର ଥିଲେ ଏବଂ ସେ ବିଶେଷ ଦରିଦ୍ର ଥିଲେ।
ପ୍ରଧାନେନାପ୍ଯସୌ ପୃଷ୍ଟଃ ପୁତ୍ରାର୍ଥଂ ଦୁର୍ବଲୋ ଦ୍ଵିଜଃ । ଗଵାଂ ଶତଂ ଦଦାମୀତି ଦେହି ପୁତ୍ରଂ ମଖାଯ ଵୈ
ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଦୁର୍ବଳ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ; ସେ କହିଲେ — 'ମୋତେ ଶତ ଗାଁ ଦିଅ, ତାହାଲେ ମୁଁ ହୋମ ପାଇଁ ପୁତ୍ର ଦେଇବି।'
ଶୁନଃପୁଚ୍ଛଃ ଶୁନଃଶେପଃ ଶୁନୋଲାଂଗୂଲ ଇତ୍ଯମୀ । ତେଷାମେକତମଂ ଦେହି ଦଦାମି ତୁ ଗଵାଂ ଶତମ୍
'ଶୁନଃପୁଚ୍ଛ, ଶୁନଃଶେପ, ଶୁନୋଲାଙ୍ଗୂଳ — ଏହି ତିନି ନାମ। ମୋତେ ଶତ ଗାଁ ଦିଅ, ତାହାଲେ ମୁଁ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେକୌଣସି ଏକ ପୁତ୍ର ଦେଇବି।'
ଅଜୀଗର୍ତସ୍ତୁ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା କ୍ଷୁଧଯା ପୀଡିତୋ ଭୃଶମ୍ । ପୁତ୍ରଂ ଚ କତମଂ ତେଭ୍ଯୋ ଵିକ୍ରେତୁଂ ଵୈ ମନୋ ଦଧେ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଅଜୀଗର୍ତ ଭୟଙ୍କର ଭୋକରେ ପୀଡିତ ହେଇ, କେଉଁ ପୁତ୍ରକୁ ବିକ୍ରି କରିବେ ବିଚାର କରିଲେ।
କାର୍ଯାଧିକାରିଣଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ମତ୍ଵା ନାସାଵଦାଦମୁମ୍ । କନିଷ୍ଠଂ ନାପ୍ଯଦାନ୍ମାତା ମମୈଷ ଇତି ଵାଦିନୀ
ଘରର କାମକୁ ଦେଖିବା ଦାୟିତ୍ୱ ଥିବା ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁତ୍ରକୁ ଦେବାକୁ ଚାହିଲେନି; ମାତା 'ଏହି ପୁତ୍ର ମୋର' କହି କନିଷ୍ଠ ପୁତ୍ରକୁ ଦେଲେନି।
ମଧ୍ଯମଂ ଚ ଶୁନଃଶେପଂ ଦଦୌ ଗଵାଂ ଶତେନ ଚ । ଆନିନାଯ ପଶୁଂ ଚକ୍ରେ ନରମେଧେ ନରାଧିପଃ
ମଧ୍ୟପୁତ୍ର ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ଏକ ଶତ ଗାଁ ସହିତ ଦେଇ, ରାଜା ମନୁଷ୍ୟ ବଳି ପାଇଁ ଏହାକୁ ଆଣିଲେ ।
ରୁଦନ୍ତଂ ଦୁଃଖିତଂ ଦୀନଂ ଵେପମାନଂ ଭୃଶାତୁରମ୍ । ଯୂପେ ବଦ୍ଧଂ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯାମୁଂ ଚୁକ୍ରୁଶୁର୍ମୁନଯସ୍ତଦା
ଉପବନ୍ଧିତ ଶୁନଃଶେପ ରୋଇଥିବା, ଦୁଃଖିତ, ଦୀନ, କମ୍ପିତ ଏବଂ ବହୁତ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଥିବା ଦେଖି, ସେହି ସମୟରେ ମୁନିମାନେ ଚିତ୍କାର କରିଥିଲେ ।
ଶାମିତ୍ରାଯ ପଶୁଂ ଚକ୍ରେ ନରମେଧେ ନରାଧିପଃ । ଶମିତା ନାଦଦେ ଶସ୍ତ୍ରଂ ତମାଲମ୍ଭଯିତୁଂ ଶିଶୁମ୍
ରାଜା ଶାମିତ୍ର ପାଇଁ ମନୁଷ୍ୟ ବଳିରେ ଶୁନଃଶେପକୁ ବଳି ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କଲେ; କିନ୍ତୁ ବିଧିକର୍ତ୍ତା ପୁରୋହିତ ଶିଶୁକୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇଲେ ନାହିଁ ।
ନାହଂ ଦ୍ଵିଜସୁତଂ ଦୀନଂ ରୁଦନ୍ତଂ କରୁଣଂ ଭୃଶମ୍ । ହନିଷ୍ଯାମି ସ୍ଵଲୋଭାର୍ଥମିତ୍ଯୁଵାଚାପ୍ଯସୌ ତଦା
ସେହି ସମୟରେ ପୁରୋହିତ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଏହି ଦୁଃଖିତ, ରୋଇଥିବା, ଦୟାଳୁ ବ୍ରାହ୍ମଣପୁତ୍ରକୁ ନିଜ ଲାଭ ପାଇଁ ମାରିବି ନାହିଁ ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଵିରରାମାସୌ କର୍ମଣୋ ଦୁଷ୍କରାଦଥ । ରାଜା ଆଭାସଦଃ ପ୍ରାହ କିଂ କର୍ତଵ୍ଯମିତି ଦ୍ଵିଜାଃ
ଏଭଳି କହି, ସେ ଦୁର୍ଲଭ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ବିରତ ହେଲେ; ତାପରେ ରାଜା ସଭାକୁ ପଚାରିଲେ, 'ଦ୍ବିଜମାନେ, ଏବେ କଣ କରିବା ଉଚିତ?'
ଜାତଃ କିଲକିଲାଶବ୍ଦୋ ଜନାନାଂ କ୍ରୋଶତାଂ ତଦା । କ୍ରନ୍ଦମାନେ ଶୁନଃଶେପେ ସଭାଯାଂ ଭୃଶମଦ୍ଭୁତମ୍
ସଭାରେ ଶୁନଃଶେପ ରୋଇବା ସମୟରେ, ଲୋକମାନେ ଚିତ୍କାର କରିଥିଲେ; ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲା ।
ଅଜୀଗର୍ତସ୍ତଦୋତ୍ଥାଯ ତମୁଵାଚ ନୃପୋତ୍ତମମ୍ । ରାଜନ୍ କାର୍ଯଂ କରିଷ୍ଯାମି ତଵାହଂ ସୁସ୍ଥିରୋ ଭଵ
ତାପରେ ଅଜୀଗର୍ତ ଉଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ରାଜା, ଆପଣଙ୍କର କାମ ମୁଁ କରିଦେବି; ଆପଣ ଦୃଢ଼ ହୁଅନ୍ତୁ ।'
ଵେତନଂ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ଦେହି ହନିଷ୍ଯାମି ପଶୁଂ କିଲ । କର୍ତଵ୍ଯଂ ମଖକାର୍ଯଂ ଵୈ ମଯା ତେଽଦ୍ଯ ଧନାର୍ଥିନା
'ମୋତେ ଦୁଇ ଗୁଣା ଦେଖଣା ଦିଅ, ମୁଁ ବଳି ପଶୁକୁ ନିଶ୍ଚିତ ମାରିଦେବି; ଆଜି ମୁଁ ଧନ ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କର ବିଧି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି ।'
ଦୁଃଖିତସ୍ଯ ଧନାର୍ଥସ୍ଯ ସଦାସୂଯା ପ୍ରସୂଯତେ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋ ମୁଦାନ୍ଵିତଃ
ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଧନ ଚାହିଁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ମନରେ ସଦା ଇର୍ଷ୍ୟା ଜନ୍ମେ; ବ୍ୟାସ କହିଲେ - ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ।
ତମୁଵାଚ ଦଦାମ୍ଯଦ୍ଯ ଗଵାଂ ଶତମନୁତ୍ତମମ୍ । ତଦାକର୍ଣ୍ଯ ପିତା ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଂ ହନ୍ତୁଂ ସମୁଦ୍ଯତଃ
ସେ ଅଜୀଗର୍ତକୁ କହିଲେ, 'ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏକ ଶତ ଗାଁ ଦେବି'; ଏହା ଶୁଣି, ପିତା ନିଜ ପୁଅକୁ ମାରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ ।
ଲୋଭେନାକୁଲଚିତ୍ତୋଽସୌ ଶାମିତ୍ରେ କୃତନିଶ୍ଚଯଃ । ସମୁଦ୍ଯତଂ ଚ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜନାଃ ସର୍ଵେ ସଭାସଦଃ
ଲୋଭରେ ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ଶାମିତ୍ର ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ; ସେ ମାରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେବା ଦେଖି, ସଭାରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦେଖୁଥିଲେ ।
ଚୁକ୍ରୁଶୁର୍ଭୃଶଦୁଃଖାର୍ତା ହାହେତି ଜଗଦୁର୍ଵଚଃ । ପିଶାଚୋଽଯଂ ମହାପାପୀ କ୍ରୂରକର୍ମା ଦ୍ଵିଜାକୃତିଃ
ବହୁତ ଦୁଃଖରେ ଲୋକମାନେ 'ହା' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରି, କହିଲେ, 'ଏହି ଲୋକ ଦେଖିବାକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କିନ୍ତୁ କୃର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ମହାପାପୀ, ପିଶାଚ ଅଟେ ।'
ଯତ୍ସ୍ଵଯଂ ସ୍ଵସୁତଂ ହନ୍ତୁମୁଦ୍ଯତଃ କୁଲପାଂସନଃ । ଧିକ୍ଚାଣ୍ଡାଲ କିମେତତ୍ତେ ପାପକର୍ମ ଚିକୀର୍ଷିତମ୍
'ନିଜ ପୁଅକୁ ମାରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଛି, ଏହି କୁଳର ଅପମାନ; ଧିକ୍, ଚଣ୍ଡାଳ! ଏହି ମନ୍ଦ କାର୍ଯ୍ୟ କିପରି କରିବାକୁ ଚାହୁଛ?'
ହତ୍ଵା ସୁତଂ ଧନଂ ପ୍ରାପ୍ଯ କିଂ ସୁଖଂ ତେ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଆତ୍ମା ଵୈ ଜାଯତେ ପୁତ୍ର ଅଙ୍ଗାଦ୍ଵୈ ଵେଦଭାଷିତମ୍
'ପୁଅକୁ ମାରି ଧନ ନେଇ, କଣ ତୁମେ ଖୁସି ପାଇବା? ପୁଅ ନିଜ ଦେହରୁ ଜନ୍ମେ, ବେଦରେ ଏହିପରି କହାଯାଇଛି ।'
ତତ୍କଥଂ ପାପବୁଦ୍ଧେ ତ୍ଵମାତ୍ମାନଂ ହନ୍ତୁମିଚ୍ଛସି । ଏଵଂ କୋଲାହଲେ ତତ୍ର ଜାତେ କୁଶିକନନ୍ଦନଃ
'ଏହିପରି ପାପ ମନ ରଖି, କିପରି ତୁମେ ନିଜକୁ ମାରିବାକୁ ଚାହୁଛ?' ଏପରି କୋଳାହଳ ହେବା ସମୟରେ, କୁଶିକଙ୍କ ପୁଅ ଆସିଲେ ।
ସମୀପଂ ନୃପତେର୍ଗତ୍ଵା ତମୁଵାଚ ଦଯାପରଃ । ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ର ଉଵାଚ - ରାଜନ୍ନମୁଂ ଶୁନଃଶେପଂ ରୁଦନ୍ତଂ ଭୃଶଦୁଃଖିତମ୍
ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ନିପାତରେ ଯାଇ, ଦୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ - 'ରାଜା, ଏହି ଶୁନଃଶେପ ରୋଇଥିବା, ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ଅଟେ—'
କ୍ରତୁସ୍ତେ ଭଵିତା ପୂର୍ଣୋ ରୋଗନାଶଶ୍ଚ ସର୍ଵଥା । ଦଯାସମଂ ନାସ୍ତି ପୁଣ୍ଯଂ ପାପଂ ହିଂସାସମଂ ନହି
'ଆପଣଙ୍କ ବଳି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସଫଳ ହେବ, ସମସ୍ତ ରୋଗ ନଶ୍ଟ ହେବ; ଦୟା ସମାନ ପୁଣ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ, ହିଂସା ସମାନ ପାପ କିଛି ନାହିଁ ।'
ରାଗିଣାଂ ରୋଚନାର୍ଥାଯ ନୋଦନେଯଂ ଵିଚାରଯ । ଆତ୍ମଦେହସ୍ଯ ରକ୍ଷାର୍ଥଂ ପରଦେହନିକୃନ୍ତନମ୍
'ନିଜ ଆନନ୍ଦ କିମ୍ବା ଦେହର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅନ୍ୟର ଦେହକୁ ମାରିବା ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ନିଜ ଦେହକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଅନ୍ୟର ଦେହକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ।'
ନ କର୍ତଵ୍ଯଂ ମହାରାଜ ସର୍ଵତଃ ଶୁଭମିଚ୍ଛତା । ଦଯଯା ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟୋ ଯେନ କେନ ଚ
ହେ ରାଜା, ଯେଉଁ ଲୋକ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଭଲ ଚାହେ, ସେ କୌଣସି କାମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଦୟା ରଖି ସେ ଯେଉଁ ଭାବରେ ଉପକୃତ ହୁଏ, ସେ ଭଲ ଅଟୁଟ ରହିବା ଉଚିତ୍।
ସର୍ଵେନ୍ଦ୍ରିଯୋପଶାନ୍ତ୍ଯା ଚ ତୁଷ୍ଯତ୍ଯାଶୁ ଜଗତ୍ପତିଃ । ଆତ୍ମଵତ୍ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଚିନ୍ତନୀଯଂ ନୃପୋତ୍ତମ
ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଶାନ୍ତ ହେଲେ ଓ ମନ ଶାନ୍ତି ମିଳିଲେ, ଜଗତର ନାଥ ଶୀଘ୍ର ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି; ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ନିଜ ପରି ଭାବିବା ଉଚିତ୍।
ଜୀଵିତଵ୍ଯଂ ପ୍ରିଯଂ ନୂନଂ ସର୍ଵେଷାଂ ସର୍ଵଦା କିଲ । ତ୍ଵମିଚ୍ଛସି ସୁଖଂ କର୍ତୁଂ ଦେହେ ହତ୍ଵା ତ୍ଵମୁଂ ଦ୍ଵିଜମ୍
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକ ସଦା ଜୀବନ ଚାହେ ଓ ନିଜ ପ୍ରିୟ ଜିନିଷ ପାଇବାକୁ ଚାହେ; ତୁମେ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁଅକୁ ମାରି ନିଜ ଦେହରେ ସୁଖ ପାଇବାକୁ ଚାହୁଛ।
କଥଂ ନେଚ୍ଛେଦସୌ ଦେହଂ ରକ୍ଷିତୁଂ ସ୍ଵସୁଖାସ୍ପଦମ୍ । ପୂର୍ଵଜନ୍ମକୃତଂ ଵୈରଂ ନାନେନ ସହ ତେ ନୃପ
ସେ ନିଜ ଦେହକୁ, ଯାହା ନିଜ ସୁଖର ଆଧାର, କିପରି ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହିବେ ନାହିଁ? ତାଙ୍କ ଓ ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର କୌଣସି ଶତ୍ରୁତା ନାହିଁ, ହେ ରାଜା।