ଏଵଂ ଵର୍ଷଗଣାନ୍ତେ ତୁ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଥଃ ପାକଶାସନଃ । ଉର୍ଵଶୀଂ ନାଗତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗନ୍ଧର୍ଵାନାହ ଦେଵରାଟ୍
ଏଭଳି ଅନେକ ବର୍ଷ ପରେ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ରହୁଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର ଦେଖିଲେ ଯେ ଉର୍ବଶୀ ଫେରି ଆସିନାହାନ୍ତି, ତେଣୁ ସେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଉର୍ଵଶୀମାନଯଧ୍ଵଂ ଭୋ ଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ସର୍ଵ ଏଵ ହି । ହୃତ୍ଵୋରଣୌ ଗୃହାତ୍ତସ୍ଯ ଭୂପତେଃ ସମଯେ କିଲ
ହେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ, ତମେ ସମସ୍ତେ ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣ। ସେ ରାଜାଙ୍କ ଘରୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟରେ ନିଆଯାଇଥିଲେ।
ଉର୍ଵଶୀରହିତଂ ସ୍ଥାନଂ ମଦୀଯଂ ନାତିଶୋଭତେ । ଯେନ କେନାପ୍ଯୁପାଯେନ ତାମାନଯତ କାମିନୀମ୍
ଉର୍ବଶୀ ଛାଡ଼ି ମୋ ନିବାସ ଅନେକ ମନୋହର ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ; ଯେଭଳି ହେଉ, ସେଇ ଆକାଂକ୍ଷିଣୀକୁ ଆଣିଦିଅ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତାସ୍ତେଽଥ ଗନ୍ଧର୍ଵା ଵିଶ୍ଵାଵସୁପୁରୋଗମାଃ । ତତୋ ଗତ୍ଵା ମହାଗାଢେ ତମସି ପ୍ରତ୍ଯୁପସ୍ଥିତେ
ଇମିତି ଶୁଣି, ବିଶ୍ୱାବସୁଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଗଭୀର ଅନ୍ଧାର ହେବାବେଳେ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଜହ୍ରୁସ୍ତାଵୁରଣୌ ଦେଵା ରମମାଣଂ ଵିଲୋକ୍ଯ ତମ୍ । ଚକ୍ରନ୍ଦତୁସ୍ତଦା ତୌ ତୁ ହ୍ରିଯମାଣୌ ଵିହାଯସା
ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଉଭୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିବା ଦେଖି ଧରିନେଲେ; ସେମାନେ ଆକାଶରେ ଉଠାଯିବାବେଳେ ଦୁଇଜଣ କନ୍ଦୁଥିଲେ।
ଉର୍ଵଶୀ ତଦୁପାକର୍ଣ୍ଯ କ୍ରନ୍ଦିତଂ ସୁତଯୋରିଵ । କୁପିତୋଵାଚ ରାଜାନଂ ସମଯୋଽଯଂ କୃତୋ ମଯା
ସେମାନଙ୍କର କନ୍ଦନ ଶୁଣି, ନିଜ ସନ୍ତାନଙ୍କ ପରି ଲାଗିଲା, ଉର୍ବଶୀ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଏହି ଚୁକ୍ତି ମୁଁ କରିଥିଲି।'
ନଷ୍ଟାହଂ ତଵ ଵିଶ୍ଵାସାଦ୍ଧୃତୌ ଚୋରୈର୍ମମୋରଣୌ । ରାଜନ୍ପୁତ୍ରସମାଵେତୌ ତ୍ଵଂ କିଂ ଶେଷେ ସ୍ତ୍ରିଯା ସମଃ
'ମୁଁ ତୁମ ଉପରେ ଭରସା କରି ହେବାରୁ ହରାଇଗଲି; ଚୋରମାନେ ମୋ ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟରୁ ନେଇଗଲେ। ରାଜା, ତୁମେ ଏଉଁ ସମୟରେ ଜଣେ ଜନୀ ସହିତ ରହୁଛ, ତୁମ ସନ୍ତାନ ନାହାନ୍ତି।'
ହତାସ୍ମ୍ଯହଂ କୁନାଥେନ ନପୁଂସା ଵୀରମାନିନା । ଉରଣୌ ମେ ଗତୌ ଚାଦ୍ଯ ସଦା ପ୍ରାଣପ୍ରିଯୌ ମମ
'ଏହି ନିର୍ମମ, ଶୂନ୍ୟ ଶୂରତ୍ୱ ଦାବି କରୁଥିବା ରାଜା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ନଷ୍ଟ ହେଲି; ଆଜି ମୋ ଦୁଇଜଣ ପ୍ରିୟ ସନ୍ତାନ ଅରଣ୍ୟରୁ ନେଇଯାଇଛନ୍ତି।'
ଏଵଂ ଵିଲପ୍ଯମାନାଂ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜା ଵିମୋହିତଃ । ନଗ୍ନ ଏଵ ଯଯୌ ତୂର୍ଣଂ ପୃଷ୍ଠତଃ ପୃଥିଵୀପତିଃ
ଏଭଳି ତାଙ୍କୁ କାନ୍ଦୁଥିବା ଦେଖି ରାଜା ଭ୍ରମିତ ହେଲେ; ନଗ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ତିନି ତାଙ୍କ ପଛରେ ଦୌଡ଼ିଲେ।
ଵିଦ୍ଯୁତ୍ପ୍ରକାଶିତା ତତ୍ର ଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ନୃପଵେଶ୍ମନି । ନଗ୍ନଭୂତସ୍ତଯା ଦୃଷ୍ଟୋ ଭୂପତିର୍ଗନ୍ତୁକାମଯା
ସେଠାରେ, ରାଜାଙ୍କ ରାଜମହଳରେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରଭାରେ ଆଲୋକିତ କରିଥିଲେ; ତାଁଠାରେ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ଉର୍ବଶୀ ତାଙ୍କୁ ନଗ୍ନ ଦେଖିଲେ।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵୋରଣୌ ଗତାଃ ସର୍ଵେ ଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ପଥି ପାର୍ଥିଵଃ । ନଗ୍ନୋ ଜଗ୍ରାହ ତୌ ଶ୍ରାନ୍ତୋ ଜଗାମ ସ୍ଵଗୃହଂ ପ୍ରତି
ଅରଣ୍ୟ ଛାଡ଼ି ସମସ୍ତ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଚାଲିଗଲେ; ରାଜା ନିର୍ବଳ ଓ ନଗ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଧରି ନିଜ ଘରକୁ ଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ତଦୋର୍ଵଶୀଂ ଗତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଲଲାପାତିଦୁଃଖିତଃ । ନଗ୍ନଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ପତିଂ ନାରୀ ଗତା ସା ଵରଵର୍ଣିନୀ
ଉର୍ବଶୀ ଚାଲିଗଲେ ବୋଲି ଦେଖି, ସେ ଅତି ଦୁଃଖରେ ବିଳାପ କଲେ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପବତୀ ନାରୀ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ନଗ୍ନ ଦେଖି ଚାଲିଗଲେ।
କ୍ରନ୍ଦନ୍ସ ଦେଶଦେଶେଷୁ ବଭ୍ରାମ ନୃପତିଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ତଚ୍ଚିତ୍ତୋ ଵିହ୍ଵଲଃ ଶୋଚନ୍ଵିଵଶଃ କାମମୋହିତଃ
ରାଜା ନିଜେ ଦେଶେ ଦେଶେ କାନ୍ଦୁଥିବା ଚାଲିଘୁରିଲେ; ମନ ଭ୍ରମିତ, ଦୁଃଖିତ, ଅସହାୟ ଓ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ ଶୋକ କରୁଥିଲେ।
ଭ୍ରମନ୍ଵୈ ସକଲାଂ ପୃଥ୍ଵୀଂ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ଦଦର୍ଶ ତାମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଂହୃଷ୍ଟଵଦନଃ ପ୍ରାହ ସୂକ୍ତଂ ନୃପୋତ୍ତମଃ
ସେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଘୁରି ଅବଶେଷରେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ଦେଖି ରାଜା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ମୁହଁରେ କଥା କହିଲେ।
ଅଯେ ଜାଯେ ତିଷ୍ଠ ତିଷ୍ଠ ଘୋରେ ନ ତ୍ଯକ୍ତୁମର୍ହସି । ମାଂ ତ୍ଵଂ ତ୍ଵନ୍ମନସଂ କାନ୍ତଂ ଵଶଗଂ ଚାପ୍ଯନାଗସମ୍
'ହେ ପତ୍ନୀ, ରୁହ, ରୁହ! ଏହି ଭୟଙ୍କର ସ୍ଥାନରେ ତୁମେ ମୋତେ ଛାଡ଼ିଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରିୟ ଓ ନିଷ୍ପାପ ଭାବେ ତୁମ ପାଇଁ ଅତି ନିବେଶିତ।'
ସ ଦେହୋଽଯଂ ପତତ୍ଯତ୍ର ଦେଵି ଦୂରଂ ହୃତସ୍ତ୍ଵଯା । ଖାଦନ୍ତ୍ଯେନଂ ଵୃକାଃ କାକାସ୍ତ୍ଵଯା ତ୍ଯକ୍ତଂ ଵରୋରୁ ଯତ୍
'ଏହି ଦେହ ଏଠାରେ ପଡ଼ିଯିବ, ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ ଏହାକୁ ଦୂରକୁ ନେଇଯାଇଛ; ତୁମେ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବାରୁ ବଘ୍ର ଓ କାଉଁ ଏହାକୁ ଖାଇଦେବେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପବତୀ।'
ଏଵଂ ଵିଲପମାନଂ ତଂ ରାଜାନଂ ପ୍ରାହ ଚୋର୍ଵଶୀ । ଦୁଃଖିତଂ କୃପଣଂ ଶ୍ରାନ୍ତଂ କାମାର୍ତଂ ଵିଵଶଂ ଭୃଶମ୍
ଏଭଳି ବିଳାପ କରୁଥିବା ଦୁଃଖିତ, ଦୟନୀୟ, କ୍ଳାନ୍ତ, କାମବିହ୍ୱଳ ଓ ଅସହାୟ ରାଜାଙ୍କୁ ଉର୍ବଶୀ କହିଲେ।
ଉର୍ଵଶ୍ଯୁଵାଚ ମୂର୍ଖୋଽସି ନୃପଶାର୍ଦୂଲ ଜ୍ଞାନଂ କୁତ୍ର ଗତଂ ତଵ । କ୍ଵାପି ସଖ୍ଯଂ ନ ଚ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଵୃକାଣାମିଵ ପାର୍ଥିଵ
ଉର୍ବଶୀ କହିଲେ: 'ତୁମେ ମୂର୍ଖ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ! ତୁମର ଜ୍ଞାନ କେଉଁଠି ଗଲା? ନାରୀମାନେ ସହିତ ଏକ ନିଷ୍ଠା ବନ୍ଧୁତ୍ୱ କେବେ ହୁଏନାହିଁ, ରାଜା, ବଘ୍ରମାନେ ସହିତ ଯେପରି।'
ନ ଵିଶ୍ଵାସୋ ହି କର୍ତଵ୍ଯଃ ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ଚୌରେଷୁ ପାର୍ଥିଵୈଃ । ଗୃହଂ ଗଚ୍ଛ ସୁଖଂ ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ମା ଵିଷାଦେ ମନଃ କୃଥାଃ
ନାରୀ, ଚୋର ଓ ରାଜାଙ୍କ ଉପରେ କେବେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଘରକୁ ଯାଅ, ସୁଖରେ ରୁହ, ଏବଂ ମନକୁ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିବାକୁ ଦିଅ ନାହିଁ।
ଇତ୍ଯେଵଂ ବୋଧିତୋ ରାଜା ନ ଵିଵେଦାତିମୋହିତଃ । ଦୁଃଖଂ ଚ ପରମଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସ୍ଵୈରିଣୀସ୍ନେହଯନ୍ତ୍ରିତଃ
ଏଭଳି ଉପଦେଶ ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ ରାଜା ଭଳିଭାବେ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେ ଏକ ଅସତୀ ନାରୀଙ୍କ ସ୍ନେହରେ ବନ୍ଧି ଯାଇ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ସୂତ ଉଵାଚ ଇତି ସର୍ଵଂ ସମାଖ୍ଯାତମୁର୍ଵଶୀଚରିତଂ ମହତ୍ । ଵେଦେ ଵିସ୍ତରିତଂ ଚୈତତ୍ସଂକ୍ଷେପାତ୍କଥିତଂ ମଯା
ସୂତ କହିଲେ: ଏଭଳି ଉର୍ବଶୀଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମହାତ୍ମ୍ୟ କଥା ମୁଁ କହିଦେଲି। ଏହି କଥା ବେଦରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ରହିଛି, ମୁଁ ତୁମକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଲି।
ଵ୍ଯାସେନ ଗୃହସ୍ଥଧର୍ମଵର୍ଣନମ୍ ସୂତ ଉଵାଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାମସିତାପାଙ୍ଗୀଂ ଵ୍ଯାସଶ୍ଚିନ୍ତାପରୋଽଭଵତ୍ । କିଂ କରୋମି ନ ମେ ଯୋଗ୍ଯା ଦେଵକନ୍ଯେଯମପ୍ସରାଃ
ସୂତ କହିଲେ: କଳା ଓ ମଦମାତା ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ସେଇ ଅପ୍ସରାକୁ ଦେଖି ବ୍ୟାସ ମହାଭାବରେ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ—'ମୁଁ କଣ କରିବି? ଏହି ଦେବକନ୍ୟା, ଏହି ଅପ୍ସରା ମୋ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।'
ଏଵଂ ଚିନ୍ତଯମାନଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵ୍ଯାସଂ ତଦାପ୍ସରାଃ । ଭଯଭୀତା ହି ସଞ୍ଜାତା ଶାପଂ ମା ଵିସୃଜେଦଯମ୍
ଏଭଳି ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଚିନ୍ତାରେ ଦେଖି, ସେଇ ଅପ୍ସରା ଭୟରେ ଅତିକ୍ରମିତ ହେଲେ, ଭାବିଲେ—'ଏହି ବ୍ୟାସ କାହିଁକି ଶାପ ଦେଇଦେବେ ନାହିଁ।'
ସା କୃତ୍ଵାଥ ଶୁକୀରୂପଂ ନିର୍ଗତା ଭଯଵିହ୍ଵଲା । କୃଷ୍ଣସ୍ତୁ ଵିସ୍ମଯଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଵିହଙ୍ଗୀଂ ତାଂ ଵିଲୋକଯନ୍
ତାପରେ, ସେ ଅପ୍ସରା ଏକ ମହିଳା ଶୁକ ପାଖା ନେଇ, ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ ଚଲିଗଲେ। କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ପକ୍ଷୀ ରୂପରେ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
କାମସ୍ତୁ ଦେହେ ଵ୍ଯାସସ୍ଯ ଦର୍ଶନାଦେଵ ସଙ୍ଗତଃ । ମନୋଽତିଵିସ୍ମିତଂ ଜାତଂ ସର୍ଵଗାତ୍ରେଷୁ ଵିସ୍ମିତଃ
କେବଳ ଦେଖିବାରେ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଦେହରେ କାମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ତାଙ୍କର ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲା, ଏବଂ ସରିରର ସମସ୍ତ ଅଂଗରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବ ଦେଖାଦେଲା।
ସ ତୁ ଧୈର୍ଯେଣ ମହତା ନିଗହ୍ଣନ୍ମାନସଂ ମୁନିଃ । ନ ଶଶାକ ନିଯନ୍ତୁଂ ଚ ସ ଵ୍ଯାସଃ ପ୍ରସୃତଂ ମନଃ
ସେ ମୁନି ବଡ଼ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଇ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; କିନ୍ତୁ ବ୍ୟାସ ତାଙ୍କର ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ମନକୁ ଦମନ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ବହୁଶୋ ଗୃହ୍ଯମାଣଂ ଚ ଘୃତାଚ୍ଯା ମୋହିତଂ ମନଃ । ଭାଵିତ୍ଵାନ୍ନୈଵ ଵିଧୃତଂ ଵ୍ଯାସସ୍ଯାମିତତେଜସଃ
ଘୃତାଚୀଙ୍କ ମୋହରେ ବ୍ୟାସଙ୍କ ମନ ବାରମ୍ବାର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ, ଭାଗ୍ୟର କାରଣରୁ ସେ ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ ବ୍ୟାସ ତାହାକୁ ଧରିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ମନ୍ଧନଂ କୁର୍ଵତସ୍ତସ୍ଯ ମୁନେରଗ୍ନିଚିକୀର୍ଷଯା । ଅରଣ୍ଯାମେଵ ସହସା ତସ୍ଯ ଶୁକ୍ରମଥାପତତ୍
ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପାଦନ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟାସ ମୁନି ଅରଣି ଘସୁଥିବା ବେଳେ, ହଠାତ୍ ତାଙ୍କର ଶୁକ୍ର ଅରଣି ଉପରେ ପଡ଼ିଗଲା।
ସୋଽଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ତଥା ପାତଂ ମମନ୍ଥାରଣିମେଵ ଚ । ତସ୍ମାଚ୍ଛୁକଃ ସମୁଦ୍ଭୂତୋ ଵ୍ଯାସାକୃତିମନୋହରଃ
ସେ ଏହି ଘଟଣାକୁ ଭାବିଲେ ନାହିଁ, ଅରଣି ଘସିବା ଚାଲିରଖିଲେ; ସେଠାରୁ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଆକୃତିର ମନୋହର ପୁଅ ଶୁକ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଵିସ୍ମଯଂ ଜନଯନ୍ବାଲଃ ସଞ୍ଜାତସ୍ତଦରଣ୍ଯଜଃ । ଯଥାଧ୍ଵରେ ସମିଦ୍ଧୋଽଗ୍ନିର୍ଭାତି ହଵ୍ଯେନ ଦୀପ୍ତିମାନ୍
ଅରଣି ମଧ୍ୟରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ସେଇ ଶିଶୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯେପରି ଯଜ୍ଞରେ ହବି ଦେଲେ ଅଗ୍ନି ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ।