ସମାଵର୍ତନକର୍ମାନ୍ତେ କରିଷ୍ଯାମି ତଵେପ୍ସିତମ୍ । ମମୋପରି ଦଯାଂ କୃତ୍ଵା ତାଵତ୍ତ୍ଵଂ କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହସି
"ସମାବର୍ତନ କାର୍ଯ୍ୟ ଶେଷରେ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି; ସେଯାଏଁ ମୋତେ କୃପା କରି, ଦୟା କରି ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।"
ଵରୁଣ ଉଵାଚ - ପ୍ରତାରଯସି ମାଂ ରାଜନ୍ ପୁତ୍ରପ୍ରେମାକୁଲୋ ଭୃଶମ୍ । ମୁହୁର୍ମୁହୁର୍ମତିଂ କୃତ୍ଵା ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତାଂ ମହାମତେ
ବରୁଣ କହିଲେ—"ରାଜା, ତୁମେ ପୁଅ ପ୍ରେମରେ ଆନ୍ଦୋଳିତ ହୋଇ, ମୋତେ ଠକାଉଛ; ପୁନିପୁନି ବୁଦ୍ଧି ଲାଗାଇ, ଚତୁର ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରୁଛ।"
ଗଚ୍ଛାମ୍ଯଦ୍ଯ ମହାରାଜ ଵଚସା ତଵ ନୋଦିତଃ । ଆଗମିଷ୍ଯାମି ସମଯେ ସମାଵର୍ତନକର୍ମଣି
ମହାରାଜ, ଆଜି ମୁଁ ଯାଉଛି, ତୁମେ ଯେଉଁପରି ଆଦେଶ ଦେଲେ ତାହାରେ ନୁହେଁ; ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟରେ ଯେତେବେଳେ କାର୍ଯ୍ୟ ଶେଷ ହେବ, ସେତେବେଳେ ମୁଁ ଫେରି ଆସିବି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଯଯୌ ପାଶୀ ତପାପୃଚ୍ଛ୍ଯ ଵିଶାଂପତେ । ରାଜା ପ୍ରମୁଦିତଃ କାର୍ଯଂ ଚକାର ଚ ଯଥୋତ୍ତରମ୍
ଏପରି କହି, ପାଶୀ ବିଦାୟ ନେଇ ଚାଲିଗଲେ; ରାଜା ଖୁସି ହୋଇ ନିଜ କାମ କ୍ରମାନୁସାରେ କରିଲେ।
ଆଗତଂ ଵରୁଣଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୁମାରୋଽତିଵିଚକ୍ଷଣଃ । ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ସମଯଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତଦା ଚିନ୍ତାତୁରୋଽଭଵତ୍
ବରୁଣଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ରାଜକୁମାର ଯଜ୍ଞର ସମୟ ବୁଝି, ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଶୋକସ୍ଯ କାରଣଂ ରାଜ୍ଞଃ ପର୍ଯପୃଚ୍ଛଦିତସ୍ତତଃ । ଜ୍ଞାତ୍ଵାତ୍ମଵଧମାଯୁଷ୍ମନ୍ ଗମନାଯ ମତିଂ ଦଧୌ
ସେ ତାପରେ ରାଜାଙ୍କ ଦୁଃଖର କାରଣ ପଚାରିଲେ; ନିଜ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ ହେବା ଜାଣି, ସେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ନିଜେ ଚାଲିଯିବାକୁ ଠିକ୍ କଲେ।
ନିଶ୍ଚଯଂ ପରମଂ କୃତ୍ଵା ସମ୍ମନ୍ତ୍ର୍ଯ ସଚିଵାତ୍ମଜୈଃ । ପ୍ରଯଯୌ ନଗରାତ୍ତସ୍ମାନ୍ନିର୍ଗତ୍ଯ ଵନମପ୍ଯସୌ
ମନେ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି କରି, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ସହ ସଲାହ କରି, ସେ ସହର ଛାଡ଼ି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଗତେ ପୁତ୍ରେ ନୃପଃ କାମଂ ଦୁଃଖିତୋଽଭୂଦ୍ ଭୃଶଂ ତଦା । ପ୍ରେରଯାମାସ ଦୂତାନ୍ସ୍ଵାଂସ୍ତସ୍ଯାନ୍ଵେଷଣକାମ୍ଯଯା
ପୁଅ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ସେ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ନିଜ ଦୂତମାନେକୁ ପଠାଇଲେ।
ଏଵଂ ଗତେଽଥ କାଲେଽସୌ ଵରୁଣସ୍ତଦ୍ଗୃହଂ ଗତଃ । ରାଜାନଂ ଶୋକସନ୍ତପ୍ତଂ କୁରୁ ଯଜ୍ଞମିତି ବ୍ରୁଵନ୍
ଏପରି ଭାବେ କିଛି ସମୟ ଯିବା ପରେ, ବରୁଣ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ; ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଯଜ୍ଞ କର'।
ରାଜା ପ୍ରଣମ୍ଯ ତଂ ପ୍ରାହ ଦେଵଦେଵ କରୋମି କିମ୍ । ନ ଜାନେ କ୍ଵାପି ପୁତ୍ରୋ ମେ ଗତସ୍ତ୍ଵଦ୍ଯ ଭଯାକୁଲଃ
ରାଜା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ, 'ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତା, ମୁଁ କଣ କରିବି? ମୋ ପୁଅ କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲେ ମୁଁ ଜାଣେନି, ଆଜି ମୁଁ ଭୟରେ ଅତି ଅଶାନ୍ତିତ।'
ସର୍ଵତ୍ର ଗିରିଦୁର୍ଗେଷୁ ମୁନୀନାମାଶ୍ରମେଷୁ ଚ । ଅନ୍ଵେଷିତୋ ମେ ଦୂତୈସ୍ତୁ ନ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଯାଦସାଂପତେ
ମୋର ଦୂତମାନେ ପାହାଡ଼ ଦୁର୍ଗ ଓ ମୁନିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ସବୁଠି ଖୋଜିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ହେ ଜଳର ସ୍ୱାମୀ, ସେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ମୋ ପୁଅକୁ ମିଳିଲେନି।
ଆଜ୍ଞାପଯ ମହାରାଜ କିଂ କରୋମି ଗତେ ସୁତେ । ନ ମେ ଦୋଷୋଽତ୍ର ସର୍ଵଜ୍ଞ ଭାଗ୍ଯଦୋଷସ୍ତୁ ସର୍ଵଥା
ମହାରାଜ, ଆଦେଶ ଦିଅ, ପୁଅ ଚାଲିଯିବା ପରେ ମୁଁ କଣ କରିବି? ଏଠାରେ ମୋର କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ, ସବୁକିଛି ଭାଗ୍ୟର ଦୋଷ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଇତି ଭୂପଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରଚେତାଃ କୁପିତୋ ଭୃଶମ୍ । ଶଶାପ ଚ ନୃପଂ କ୍ରୋଧାଦ୍ଵଞ୍ଚିତସ୍ତୁ ପୁନଃ ପୁନଃ
ବ୍ୟାସ କହୁଛନ୍ତି - ରାଜାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରଚେତା ଭୟଙ୍କର ରୂଷ୍ଟ ହେଲେ; ରାଜାଙ୍କୁ ଧୋକା ଦେଇଛନ୍ତି ଭାବି, କ୍ରୋଧରେ ପୁନିପୁନି ଶାପ ଦେଲେ।
ନୃପତେଽହଂ ତ୍ଵଯା ଯସ୍ମାଦ୍ଵଚସା ଚ ପ୍ରଵଞ୍ଚିତଃ । ତସ୍ମାଜ୍ଜଲୋଦରୋ ଵ୍ଯାଧିସ୍ତ୍ଵାଂ ତୁଦତ୍ଵତିଦାରୁଣଃ
ହେ ରାଜନ୍, ତୁମେ ମୋତେ କଥାରେ ଧୋକା ଦେଇଛ; ଏହି କାରଣରୁ ତୁମକୁ ଭୟଙ୍କର ଜଳୋଦର ରୋଗ ହେବ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଇତି ଶପ୍ତୋ ମହୀପାଲଃ କୁପିତେନ ପ୍ରଚେତସା । ପୀଡିତୋଽଭୂତ୍ତଦା ରାଜା ଵ୍ଯାଧିନା ଦୁଃଖଦେନ ତୁ
ବ୍ୟାସ କହୁଛନ୍ତି - ଏପରି ଭାବରେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ପ୍ରଚେତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାପିତ ହୋଇ, ରାଜା ଏହି ଯନ୍ତ୍ରଣାଦାୟକ ରୋଗରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୁବ୍ଧ ଓ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ଏଵଂ ଶପ୍ତ୍ଵା ନୃପଂ ପାଶୀ ଜଗାମ ନିଜମାସ୍ପଦମ୍ । ରାଜା ପ୍ରାପ୍ଯ ମହାଵ୍ଯାଧିଂ ବଭୂଵାତୀଵ ଦୁଃଖିତଃ
ଏପରି ଭାବେ ରାଜାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇ, ପାଶୀ ନିଜ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ; ରାଜା ଭୟଙ୍କର ରୋଗରେ ପଡ଼ି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ଯଜ୍ଞପଶୁଭୂତସ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵଧକରଣାଯ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରନିଷେଧଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଗତେଽଥ ଵରୁଣେ ରାଜା ରୋଗେଣାତୀଵ ପୀଡିତଃ । ଦୁଃଖାଦ୍ଦୁଃଖଂ ପରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵ୍ଯଥିତୋଽଭୂଦ୍ ଭୃଶଂ ତଦା
ବ୍ୟାସ କହୁଛନ୍ତି - ବରୁଣ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ରାଜା ଭୟଙ୍କର ରୋଗରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡିତ ହେଲେ; ଦୁଃଖ ପରେ ଆଉ ଦୁଃଖ ଭୋଗି, ସେ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଅସ୍ୱସ୍ଥ ହେଲେ।
କୁମାରୋଽସୌ ଵନେ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପିତରଂ ରୋଗପୀଡିତମ୍ । ଗମନାଯ ମତିଂ ରାଜଂଶ୍ଚକାର ସ୍ନେହଯନ୍ତ୍ରିତଃ
ଜଙ୍ଗଲରେ ରହୁଥିବା ରାଜକୁମାର ଜାଣିଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ପିତା ରୋଗରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି; ସ୍ନେହରେ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ ସେ ଘରକୁ ଫେରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ସଂଵତ୍ସରେ ଵ୍ଯତୀତେ ତୁ ପିତରଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମାଦରାତ୍ । ଗନ୍ତୁକାମଂ ତୁ ତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶକ୍ରସ୍ତତ୍ରାଜଗାମ ହ
ଏକ ବର୍ଷ କଟିଯିବା ପରେ, ପୁଅ ଭଲପାଇ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଲେ; ଏହି କଥା ଜାଣି, ଇନ୍ଦ୍ର ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।
ଵାସଵସ୍ତୁ ତଦା ରୂପଂ କୃତ୍ଵା ଵିପ୍ରସ୍ଯ ସତ୍ଵରଃ । ଵାରଯାମାସ ଯୁକ୍ତ୍ଯା ଵୈ କୁମାରଂ ଗନ୍ତୁମୁଦ୍ଯତମ୍
ବାସବ, ଏହି ସମୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଚଟ୍କରେ ରାଜକୁମାରଙ୍କୁ ଯାଇବାରୁ ବାରଣ କରିବାକୁ ଉପାୟ ଦେଖିଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ର ଉଵାଚ - ରାଜପୁତ୍ର ନ ଜାନାସି ରାଜନୀତିଂ ସୁଦୁର୍ଲଭାମ୍ । ଅତଃ କରୋଷି ମୂଢସ୍ତ୍ଵଂ ଗମନାଯ ମତିଂ ଵୃଥା
ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ — ରାଜକୁମାର, ତୁମେ ରାଜନୀତିର ଗୁପ୍ତ ଅଭିଜ୍ଞତା ଜଣାନାହିଁ, ଯାହା ଅତି ଦୁର୍ଲଭ। ଏହି ଅଜ୍ଞାନରେ, ତୁମେ ଅନ୍ୟଥା ଭାବରେ ଘରକୁ ଫେରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରୁଛ।
ପିତା ତଵ ମହାଭାଗ ବ୍ରାହ୍ମଣୈର୍ଵେଦପାରଗୈଃ । କାରଯିଷ୍ଯତି ହୋମଂ ତେ ଜ୍ଵଲିତେଽଥ ଵିଭାଵସୌ
ତୁମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପିତା, ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦ୍ୱାରା, ତୁମ ପାଇଁ ଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନିରେ ହୋମ କରାଇବେ।
ଆତ୍ମା ହି ଵଲ୍ଲଭସ୍ତାତ ସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରାଣିନାଂ ଖଲୁ । ତଦର୍ଥେ ଵଲ୍ଲଭାଃ ସନ୍ତି ପୁତ୍ରଦାରଧନାଦଯଃ
ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ଆତ୍ମା ସବୁଠୁ ପ୍ରିୟ। ଏହି ଆତ୍ମାର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ, ପୁତ୍ର, ପତ୍ନୀ, ଧନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ ପ୍ରିୟ ହୋଇଥାଏ।
ଆତ୍ମନୋ ଦେହରକ୍ଷାର୍ଥଂ ହତ୍ଵା ତ୍ଵାଂ ଵଲ୍ଲଭଂ ସୁତମ୍ । ହଵନଂ କାରଯିତ୍ଵାସୌ ରୋଗମୁକ୍ତୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ନିଜ ଦେହକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ, ସେ ତୁମେ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ରକୁ ମାରିବେ, ଏବଂ ହୋମ କରିବା ପରେ ରୋଗମୁକ୍ତ ହେବେ।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଯା ନ ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ରାଜପୁତ୍ର ପିତୁର୍ଗୃହେ । ମୃତେ ପିତରି ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ରାଜ୍ଯାର୍ଥେ ସର୍ଵଥା ପୁନଃ
ତେଣୁ, ରାଜକୁମାର, ତୁମେ ପିତାଙ୍କ ଘରକୁ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ପିତା ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା ପରେ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଫେରିବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ ନିଷେଧିତସ୍ତତ୍ର ଵାସଵେନ ନୃପାତ୍ମଜଃ । ଵନମଧ୍ଯେ ସ୍ଥିତଃ କାମଂ ପୁନଃ ସଂଵତ୍ସରଂ ନୃପ
ଏଭଳି ଭାବେ ବାସବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଷେଧିତ ହେଇ, ରାଜପୁତ୍ର ଇଚ୍ଛାରେ ଏକ ବର୍ଷ ଅଧିକ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିଲେ।
ଅତ୍ଯନ୍ତଂ ଦୁଃଖିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଂ ତଦାଽଽତ୍ମଜଃ । ଗମନାଯ ମତିଂ ଚକ୍ରେ ମରଣେ କୃତନିଶ୍ଚଯଃ
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ଶୁଣି, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଯିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ତୁଷାରାଡ୍ ଦ୍ଵିଜରୂପେଣ ତତ୍ରାଗତ୍ଯ ଚ ରୋହିତମ୍ । ନିଵାରଯାମାସ ସୁତଂ ଯୁକ୍ତିଵାକ୍ଯୈଃ ପୁନଃ ପୁନଃ
ତୁଷାରାଡ଼ ବ୍ରାହ୍ମଣର ରୂପ ଧରି ଏଠାକୁ ଆସି, ରୋହିତକୁ ବାରମ୍ବାର ଯୁକ୍ତି ଦେଇ ନିବାରଣ କଲେ।
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋଽତିଦୁଃଖାର୍ତୋ ଵସିଷ୍ଠଂ ସ୍ଵପୁରୋହିତମ୍ । ପପ୍ରଚ୍ଛ ରୋଗନାଶାଯ ତତ୍ରୋପାଯଂ ସୁନିଶ୍ଚିତମ୍
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଅତି ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କ ପୁରୋହିତ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ — ରୋଗ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ନିଶ୍ଚିତ ଉପାୟ କଣ?
ତମାହ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପୁତ୍ରୋ ଯଜ୍ଞଂ କୁରୁ ନୃପୋତ୍ତମ । କ୍ରଯକ୍ରୀତେନ ପୁତ୍ରେଣ ଶାପମୋକ୍ଷୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ତାଙ୍କୁ କହିଲେ — ରାଜା, କ୍ରୟ କରାଯାଇଥିବା ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ କର; ଏହାରେ ଶାପ ମୁକ୍ତି ହେବ।