ପୁନର୍ଦନ୍ତୋଦ୍ଭଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପ୍ରଚେତା ଦ୍ଵିଜରୂପଵାନ୍ । ଆଜଗାମ ଗୃହେ ତସ୍ଯ କୁରୁ କାର୍ଯମିତି ବ୍ରୁଵନ୍
ପୁଣି, ଦାନ୍ତ ଆସିଛି ବୋଲି ଜାଣି, ପ୍ରଚେତା (ବରୁଣ) ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପେ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଆସି, 'ଏବେ ତୁମେ କାମ କର' ବୋଲି କହିଲେ।
ଭୂପାଲୋଽପି ଜଲାଧୀଶଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଦ୍ଵିଜାକୃତିମ୍ । ପ୍ରଣମ୍ଯାସନସମ୍ମାନୈଃ ପୂଜଯାମାସ ସାଦରମ୍
ରାଜା ଜଳର ନାଥଙ୍କୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପରେ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ମାଥା ନମାଇଲେ ଏବଂ ଆସନ ଓ ସମ୍ମାନ ସହିତ ଆଦରରେ ପୂଜା କଲେ।
ସ୍ତୁତ୍ଵା ପ୍ରୋଵାଚ ଵଚନଂ ଵିନଯାନତକନ୍ଧରଃ । କରୋମି ଵିଧିଵତ୍କାମଂ ମଖଂ ପ୍ରବଲଦକ୍ଷିଣମ୍
ସେ ଗୁଣଗାନ କରି, ନମ୍ରତାରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, କହିଲେ—'ମୁଁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଏବଂ ଯଥେଷ୍ଟ ଦାନ ସହିତ ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛିତ ବଳି କରିବି।'
ବାଲୋଽପ୍ଯକୃତଚୌଲୋଽଯଂ ଗର୍ଭକେଶୋ ନ ସମ୍ମତଃ । ଯଜ୍ଞାର୍ଥେ ପଶୁକରଣେ ମଯା ଵୃଦ୍ଧମୁଖାଚ୍ଛ୍ରୁତମ୍
ଏହି ପିଲା ଏଯାଁ ଚୂଡ଼ାକର୍ମ ହୋଇନାହିଁ, ଗର୍ଭର କେଶ ଅଛି; ଏହା ବଳି ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ—ଏହି କଥା ମୁଁ ବଡ଼ମାନେଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିଛି।
ତାଵତ୍କ୍ଷମସ୍ଵ ଵାରୀଶ ଵିଧିଂ ଜାନାସି ଶାଶ୍ଵତମ୍ । କର୍ତଵ୍ଯଃ ସର୍ଵଥା ଯଜ୍ଞୋ ମୁଣ୍ଡନାନ୍ତେ ଶିଶୋଃ କିଲ
ତେଣୁ, ଜଳର ନାଥ, ଦୟାକରି ମୋତେ ଖ୍ଷମା କରନ୍ତୁ; ଆପଣ ଚିରନ୍ତନ ନିୟମ ଜାଣନ୍ତି। ପିଲାର ମୁଣ୍ଡନ ଶେଷରେ ବଳି କରିବା ଉଚିତ।
ତସ୍ଯେତି ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରଚେତାଃ ପ୍ରାହ ତଂ ପୁନଃ । ପ୍ରତାରଯସି ମାଂ ରାଜନ୍ ପୁନଃ ପୁନରିଦଂ ବ୍ରୁଵନ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରଚେତା (ବରୁଣ) ପୁଣି କହିଲେ—'ରାଜା, ତୁମେ ପୁନିପୁନି ଏହି କଥା କହି ମୋତେ ଠକାଉଛ।'
ଅପି ତେ ସର୍ଵସାମଗ୍ରୀ ଵର୍ତତେ ନୃପତେଽଧୁନା । ପୁତ୍ରସ୍ନେହନିବଦ୍ଧସ୍ତ୍ଵଂ ଵଞ୍ଚଯସ୍ଯେଵ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
'ରାଜା, ଏବେ ତୁମ ପାଖରେ ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ସାମଗ୍ରୀ ଅଛି କି? ପୁଅ ପ୍ରେମରେ ବନ୍ଧା ହୋଇ, ଏବେ ତୁମେ ମୋତେ ଠକାଉଛ।'
କ୍ଷୌରକର୍ମଵିଧିଂ କୃତ୍ଵା ନ କର୍ତାସି ମଖଂ ଯଦି । ତଦାହଂ ଦାରୁଣଂ ଶାପଂ ଦାସ୍ଯେ କୋପସମନ୍ଵିତଃ
'ମୁଣ୍ଡନ କରିବା ପରେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ବଳି କରିବାକୁ ଚାହୁଁନାହଁ, ତେବେ ମୁଁ କ୍ରୋଧରେ ଭୟଙ୍କର ଶାପ ଦେଇଦେବି।'
ଅଦ୍ଯ ଗଚ୍ଛାମି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଵଚନାତ୍ତଵ ମାନଦ । ନ ମୃଷା ଵଚନଂ କାର୍ଯଂ ତ୍ଵଯେକ୍ଷ୍ଵାକୁକୁଲୋଦ୍ଭଵ
'ରାଜା, ଆଜି ମୁଁ ତୁମ କଥା ଅନୁଯାୟୀ ଯାଉଛି, ମାନ୍ୟଦାତା। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶଜ, ତୁମେ ଦିଆ କଥା ଭଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।'
ଇତ୍ଯାଭାଷ୍ଯ ଯଯାଵାଶୁ ପ୍ରଚେତା ନୃପତେର୍ଗୃହାତ୍ । ରାଜା ପରମସନ୍ତୁଷ୍ଟୋ ନନନ୍ଦ ଭଵନେ ତଦା
ଏଭଳି କହି, ପ୍ରଚେତା (ବରୁଣ) ରାଜାଙ୍କ ଘରୁ ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଗଲେ; ସେତେବେଳେ ରାଜା ବହୁତ ଖୁସି ହେଇ ନିଜ ମହଳରେ ଆନନ୍ଦ କଲେ।
ଚୂଡାକରଣକାଲେ ତୁ ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ପରମୋତ୍ସଵେ । ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତରସା ପାଶୀ ଭଵନଂ ନୃପତେଃ ପୁନଃ
ଚୂଡ଼ାକର୍ମର ସମୟ ଆସି, ବଡ଼ ଉତ୍ସବ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ବରୁଣ ତୁରନ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ମହଳକୁ ପୁଣି ଆସିଲେ।
ଯଦାଙ୍କେ ସୁତମାଦାଯ ରାଜ୍ଞୀ ନୃପତିସନ୍ନିଧୌ । ଉପଵିଷ୍ଟା କ୍ରିଯାକାଲେ ତଦୈଵ ଵରୁଣୋଽଭ୍ଯଗାତ୍
ଯେତେବେଳେ ରାଜ୍ଞୀ ପୁଅକୁ ଆଂକ ଉପରେ ରଖି, ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କ୍ରିୟାର ସମୟରେ ବସିଥିଲେ, ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବରୁଣ ଆସିଲେ।
କୁରୁ କର୍ମେତି ଵିସ୍ପଷ୍ଟଂ ଵଚନଂ କଥଯନ୍ନୃପମ୍ । ଵିପ୍ରରୂପଧରଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷ ଇଵ ପାଵକଃ
ସ୍ପଷ୍ଟ କଥାରେ 'କାର୍ଯ୍ୟ କର' ବୋଲି କହି, ଶ୍ରୀମାନ ବରୁଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଅଗ୍ନି ପରି ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ନୃପତିସ୍ତ୍ଵଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ବଭୂଵାତୀଵ ଵିହ୍ଵଲଃ । ନମଶ୍ଚକାର ତଂ ଭୀତ୍ଯା କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟଃ ପୁରଃ
ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ବହୁତ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ; ଭୟରେ ହାତ ଜୋଡି ସେଠାରେ ମାଥା ନମାଇଲେ।
ଵିଧିଵତ୍ପୂଜଯିତ୍ଵା ତଂ ରାଜୋଵାଚ ଵିନୀତଵାନ୍ । ସ୍ଵାମିନ୍ କାର୍ଯଂ କରୋମ୍ଯଦ୍ଯ ମଖସ୍ଯ ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍
ଯଥାଯଥିକ ଭାବରେ ସେଠାରେ ପୂଜା କରି, ରାଜା ବିନମ୍ର ଭାବେ କହିଲେ, "ପ୍ରଭୁ, ଆଜି ମୁଁ ବିଧିମତ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଚାହେଁ।"
ଵକ୍ତଵ୍ଯମସ୍ତି ତତ୍ରାପି ଶୃଣୁଷ୍ଵୈକମନା ଵିଭୋ । ଯୁକ୍ତଂ ଚେନ୍ମନ୍ଯସେ ସ୍ଵାମିଂସ୍ତଦ୍ ବ୍ରଵୀମି ତଵାଗ୍ରତଃ
"ଏଠି ଆଉ କିଛି କହିବାକୁ ଅଛି—ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଯଦି ଏହା ଉଚିତ ମନେ କରନ୍ତି, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କହିବି।"
ବ୍ରାହ୍ମଣଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ଵୈଶ୍ଯସ୍ତ୍ରଯୋ ଵର୍ଣା ଦ୍ଵିଜାତଯଃ । ସଂସ୍କୃତାଶ୍ଚାନ୍ଯଥା ଶୂଦ୍ରା ଏଵଂ ଵେଦଵିଦୋ ଵିଦୁଃ
"ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟ—ଏହି ତିନି ଜାତି ଦ୍ୱିଜ; ଅନ୍ୟମାନେ ଶୂଦ୍ର। ବେଦ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଏହିପରି ଜାଣନ୍ତି।"
ତସ୍ମାଦଯଂ ସୁତୋ ମେଽଦ୍ଯ ଶୁଦ୍ରଵଦ୍ଵର୍ତତେ ଶିଶୁଃ । ଉପନୀତଃ କ୍ରିଯାର୍ହଃ ସ୍ଯାଦିତି ଵେଦେଷୁ ନିର୍ଣଯଃ
"ଏହିଠାରୁ, ମୋର ପୁଅ ଏବେ ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ପରି ରହୁଛି; କିନ୍ତୁ ବେଦରେ କହାଯାଇଛି, ଉପନୟନ ହେଲେ ସେ କ୍ରିୟା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।"
ରାଜ୍ଞାମେକାଦଶେ ଵର୍ଷେ ସଦୋପନଯନଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ଅଷ୍ଟମେ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଚ ଵୈଶ୍ଯାନାଂ ଦ୍ଵାଦଶେ କିଲ
"ରାଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକାଦଶ ବର୍ଷରେ ଉପନୟନ କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଷ୍ଟମ ବର୍ଷରେ, ବୈଶ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷରେ।"
ଦଯସେ ଯଦି ଦେଵେଶ ଦୀନଂ ମାଂ ସେଵକଂ ତଵ । ତଦୋପନୀଯ କର୍ତାସ୍ମି ପଶୁନା ଯଜ୍ଞମୁତ୍ତମମ୍
"ଦେବେଶ, ଯଦି ଆପଣ ମୋତେ, ଆପଣଙ୍କ ଦୁଃଖୀ ଦାସକୁ, କୃପା କରନ୍ତି, ତେବେ ଉପନୟନ କରାଇ, ମୁଁ ପଶୁଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତମ ଯଜ୍ଞ କରିବି।"
ଲୋକପାଲୋଽସି ଧର୍ମଜ୍ଞ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦ । ମନ୍ଯସେ ମଦ୍ଵଚଃ ସତ୍ଯଂ ତଦ୍ ଗଚ୍ଛ ଭଵନଂ ଵିଭୋ
"ଆପଣ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ରକ୍ଷକ, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅନୁଭବୀ। ଯଦି ମୋର କଥାକୁ ସତ୍ୟ ମନେ କରନ୍ତି, ତେବେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ନିଜ ଗୃହକୁ ଯାଆନ୍ତୁ।"
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦଯାଵାନ୍ ଯାଦସାଂ ପତିଃ । ଓମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଯଯାଵାଶୁ ପ୍ରସନ୍ନଵଦନୋ ନୃପଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ସେଠି ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦୟାଳୁ ଜଳର ଠାକୁର ହସୁଥିବା ମୁହଁରେ 'ଓଁ' ବୋଲି, ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଗଲେ, ରାଜା।
ଗତେଽଥ ଵରୁଣୋ ରାଜା ବଭୂଵାତିମୁଦାନ୍ଵିତଃ । ସୁଖଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସୁତସ୍ଯୈଵଂ ରାଜା ମୁଦମଵାପ ହ
ବରୁଣ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ରାଜା ବହୁତ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ; ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ସୁଖ ପାଇ, ରାଜା ଖୁସି ହେଲେ।
ଚକାର ରାଜକାର୍ଯାଣି ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ତଦା ନୃପଃ । କାଲେନ ଵ୍ରଜତା ପୁତ୍ରୋ ବଭୂଵ ଦଶଵାର୍ଷିକଃ
ତାପରେ ରାଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ନିଜ ରାଜକାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ସମୟ ବିତିବା ସହିତ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଦଶ ବର୍ଷରେ ପହଁଚିଲା।
ତସ୍ଯୋପଵୀତସାମଗ୍ରୀଂ ଵିଭୂତିସଦୃଶୀଂ ନୃପଃ । ଚକାର ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ଶିଷ୍ଟୈରନ୍ଵିତଃ ସଚିଵୈସ୍ତଥା
ରାଜା, ଶିଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ, ପୁଅ ପାଇଁ ଉପବୀତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ତାଙ୍କର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ।
ଏକାଦଶେ ସୁତାସ୍ଯାବ୍ଦେ ଵ୍ରତବନ୍ଧଵିଧୌ ନୃପଃ । ଵିଦଧେ ଵିଧିଵତ୍କାର୍ଯଂ ଚିତ୍ତେ ଚିନ୍ତାତୁରଃ ପୁନଃ
ପୁଅର ଏକାଦଶ ବର୍ଷରେ, ଉପନୟନ ସମୟରେ, ରାଜା ସମସ୍ତ ବିଧିମତ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, କିନ୍ତୁ ମନେ ପୁଣି ଚିନ୍ତା ରହିଲା।
ଵର୍ତମାନେ ତଥା କାର୍ଯେ ଉପନୀତେ କୁମାରକେ । ଆଜଗାମାଥ ଵରୁଣୋ ଵିପ୍ରଵେଷଧରସ୍ତଦା
ଏପରି ଉପନୟନ କାର୍ଯ୍ୟ ଚାଲିଥିବା ବେଳେ, ଶିଶୁ ଉପନୀତ ହେବା ପରେ, ସେତେବେଳେ ବରୁଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଶରେ ଆସିଲେ।
ତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ନୃପତିସ୍ତୂର୍ଣଂ ପ୍ରଣମ୍ଯ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତଃ । କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟଃ ପ୍ରୀତଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ସୁରୋତ୍ତମମ୍
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାଜା ତୁରନ୍ତ ନମସ୍କାର କରି, ସମ୍ମୁଖରେ ହାତ ଜୋଡି ଦଢ଼ ଆନନ୍ଦରେ ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦେଵ ଦତ୍ତୋପଵୀତୋଽଯଂ ପଶୁଯୋଗ୍ଯୋଽସ୍ତି ମେ ସୁତଃ । ପ୍ରସାଦାତ୍ତଵ ମେ ଶୋକୋ ଗତୋ ଵନ୍ଧ୍ଯାପଵାଦଜଃ
"ଦେବ, ମୋର ପୁଅ ଏବେ ଉପବୀତ ପାଇଛି, ପଶୁଯୋଗ୍ୟ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହୋଇଛି; ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ, ବନ୍ଧ୍ୟା ଅପବାଦର ଦୁଃଖ ମୋ ଉପରୁ ହଟିଯାଇଛି।"
କର୍ତୁମିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଯଜ୍ଞଂ ପ୍ରଭୂତଵରଦକ୍ଷିଣମ୍ । ସମଯେ ଶୃଣୁ ଧର୍ମଜ୍ଞ ସତ୍ଯମଦ୍ଯ ବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍
"ମୁଁ ବହୁତ ଦାନ ଓ ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଚାହେଁ; ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ଆଜି ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।"