ରାଜୋଵାଚ - ଦେଵ ମେ ମାସ୍ତୁ ଵନ୍ଧ୍ଯତ୍ଵଂ ଯଜିଷ୍ଯେଽହଂ ଜଲାଧିପ । ପଶୁଂ କୃତ୍ଵା ସୁତଂ ପୁତ୍ରଂ ସତ୍ଯମେତଦ୍ବ୍ରଵୀମି ତେ
ରାଜା କହିଲେ — 'ଦେବ, ମୋର ନିରସନ୍ତାନତା ନ ହେଉ। ମୁଁ ଜଳର ଅଧିପତିଙ୍କୁ, ପୁଅକୁ ପଶୁ ବନ୍ଦି ଯଜ୍ଞ କରିବି — ଏହା ସତ୍ୟ କହୁଛି।'
ଵନ୍ଧ୍ଯତ୍ଵେ ପରମଂ ଦୁଃଖମସହ୍ଯଂ ଭୁଵି ମାନଦ । ଶୋକାଗ୍ନିଶମନଂ ନୄଣାଂ ତସ୍ମାଦ୍ଦେହି ସୁତଂ ଶୁଭମ୍
ମାନ୍ୟତା ଦେଇଥିବା ପ୍ରଭୁ, ନିରସନ୍ତାନତା ଭୂମିରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଓ ଅସହ୍ୟ ଦୁଃଖ। ଏହା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଶୋକର ଅଗ୍ନି। ତେଣୁ, ମୋତେ ଏକ ଶୁଭ୍ର ପୁଅ ଦିଅ।
ଵରୁଣ ଉଵାଚ - ଭଵିଷ୍ଯତି ସୁତଃ କାମଂ ରାଜନ୍ ଗଚ୍ଛ ଗୃହାଯ ଵୈ । ସତ୍ଯଂ ତଦ୍ଵଚନଂ କାର୍ଯଂ ଯଦ୍ବ୍ରଵୀଷି ମମାଗ୍ରତଃ
ବରୁଣ କହିଲେ — 'ରାଜନ୍, ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ପୁଅ ପାଇବ। ଏବେ ଘରକୁ ଯାଅ। ତୁମେ ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଯାହା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଛ, ତାହା ପୂରଣ କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ।'
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଵରୁଣେନାସୌ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋ ଗୃହଂ ଯଯୌ । ଭାର୍ଯାଯୈ କଥଯାମାସ ଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ଵରଦାନଜମ୍
ବ୍ୟାସ କହୁଛନ୍ତି — ବରୁଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଘରକୁ ଗଲେ ଓ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ବର ମିଳିଥିବା ବିବରଣୀ କହିଲେ।
ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯାଶତଂ ପୂର୍ଣଂ ବଭୂଵାତିମନୋହରମ୍ । ପଟ୍ଟରାଜ୍ଞୀ ଶୁଭା ଶୈଵ୍ଯା ଧର୍ମପତ୍ନୀ ପତିଵ୍ରତା
ତାଙ୍କର ଏକଶଏ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଧାନ ରାଣୀ ଶୈବ୍ୟା ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଓ ପତିବ୍ରତା ଥିଲେ।
କାଲେ ଗତେଽଥ ସା ଗର୍ଭଂ ଦଧାର ଵରଵର୍ଣିନୀ । ବଭୂଵ ମୁଦିତୋ ରାଜା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୋହଦଚେଷ୍ଟିତମ୍
ସମୟ ଯିବା ସହ, ସେ ଅତି ସୁନ୍ଦରୀ ଗର୍ଭବତୀ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ଗର୍ଭାବସ୍ଥାର ଇଚ୍ଛା ଶୁଣି ରାଜା ଅତି ଖୁସି ହେଲେ।
କାରଯାମାସ ଵିଧିଵତ୍ସଂସ୍କାରାନ୍ନୃପତିସ୍ତଦା । ମାସେଽଥ ଦଶମେ ପୂର୍ଣେ ସୁଷୁଵେ ସା ଶୁଭେ ଦିନେ
ତାପରେ ରାଜା ବିଧିମତ ସମସ୍ତ ସଂସ୍କାର କରାଇଲେ। ଦଶମ ମାସ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ ଏକ ଶୁଭ୍ ଦିନେ ସେ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ତାରାଗ୍ରହବଲୋପେତେ ପୁତ୍ରଂ ଦେଵସୁତୋପମମ୍ । ପୁତ୍ରେ ଜାତେ ନୃପଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ପରିଵେଷ୍ଟିତଃ
ତାରା ଓ ଗ୍ରହମାନ୍ୟ ଶୁଭ ସମୟରେ ଦେବପୁତ୍ର ସମାନ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲା। ପୁଅ ଜନ୍ମିବା ପରେ, ରାଜା ସ୍ନାନ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହିଥିଲେ।
ଚକାର ଜାତକର୍ମାଦୌ ଦଦୌ ଦାନାନି ଭୂରିଶଃ । ରାଜ୍ଞଶ୍ଚାତିପ୍ରମୋଦୋଽଭୂତ୍ପୁତ୍ରଜନ୍ମସମୁଦ୍ଭଵଃ
ସେ ଜନ୍ମ ସଂସ୍କାର କରିଲେ ଏବଂ ବହୁତ ଦାନ ଦେଲେ। ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେବାରେ ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ।
ବଭୂଵ ପରମୋଦାରୋ ଧନଧାନ୍ଯସମନ୍ଵିତଃ । ଵିଶେଷଦାନସଂଯୁକ୍ତୋ ଗୀତଵାଦିତ୍ରସଂକୁଲଃ
ଏହି ଅବସରରେ ବହୁତ ଉଦାରତା ଦେଖାଗଲା, ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟର ଅଭାବ ନଥିଲା। ବିଶେଷ ଦାନ ହେଲା, ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟର ଶବ୍ଦରେ ପୂରା ଉତ୍ସବ ମୁଖରିତ ହେଇଯାଇଥିଲା।
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଜଲୋଦରଵ୍ଯାଧିପ୍ରାପ୍ତିଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ସଦନେ ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞଃ ପୁତ୍ରମହୋତ୍ସଵେ । ଆଜଗାମ ତଦା ପାଶୀ ଵିପ୍ରଵେଷଧରଃ ଶୁଭଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ରାଜାଙ୍କ ଗୃହରେ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଉତ୍ସବ ଆରମ୍ଭ ହେବା ସମୟରେ, ଏକ ଶୁଭ ଲୋକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଶରେ ଏବଂ ହାତରେ ପାଶ ନେଇ ଆସିଲେ।
ସ୍ଵସ୍ତୀତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ନୃପଂ ପ୍ରାହ ଵରୁଣୋଽହଂ ନିଶାମଯ । ପୁତ୍ରୋ ଜାତସ୍ତଵାଧୀଶ ଯଜାନେନ ନୃପାଶୁ ମାମ୍
ସେ 'ଶୁଭ ହେଉ' ବୋଲି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୁଁ ବରୁଣ। ତୁମର ପୁଅ ଜନ୍ମ ହୋଇଛି, ଏବେ ବିଳମ୍ବ ନକରି ମୋ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କର।'
ସତ୍ଯଂ କୁରୁ ଵଚୋ ରାଜନ୍ ଯତ୍ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଭଵତଃ ପୁରା । ଵନ୍ଧ୍ଯତ୍ଵଂ ତୁ ଗତଂ ତେଽଦ୍ଯ ଵରଦାନେନ ମେ କିଲ
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ପୂର୍ବେ ଯାହା କହିଥିଲ, ସେହି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ପୂରଣ କର। ଆଜି ମୋର କୃପାରେ ତୁମର ବନ୍ଧ୍ୟତ୍ୱ ଦୂର ହୋଇଛି।
ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜା ଚିନ୍ତାଂ ଚକାର ହ । କଥଂ ହନ୍ମି ସୁତଂ ଜାତଂ ଜଲଜେନ ସମାନନମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲେ: 'ଏମିତି ମନୋହର ପଦ୍ମ ସମାନ ପୁଅକୁ କିପରି ମୁଁ ବଳିଦାନ ଦେବି?'
ଲୋକପାଲଃ ସମାଯାତୋ ଵିପ୍ରଵେଷେଣ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ନ ଦେଵହେଲନଂ କାର୍ଯଂ ସର୍ଵଥା ଶୁଭମିଚ୍ଛତା
ଲୋକପାଳ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଶରେ ଆସିଛନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ଭଲ ଚାହାଯାଏ, ସେଠି ଦେବତାଙ୍କୁ ଅବମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ପୁତ୍ରସ୍ନେହଃ ସୁଦୁଶ୍ଛେଦ୍ଯଃ ସର୍ଵଥା ପ୍ରାଣିଭିଃ ସଦା । କିଂ କରୋମି କଥଂ ମେ ସ୍ଯାତ୍ସୁଖଂ ସନ୍ତତିସମ୍ଭଵମ୍
ପୁଅ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ଭାଙ୍ଗିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର। ମୁଁ କଣ କରିବି? କିପରି ସନ୍ତାନ ସହିତ ସୁଖ ପାଇବି?
ଧୈର୍ଯମାଲମ୍ବ୍ଯ ଭୂପାଲସ୍ତଂ ନତ୍ଵା ପ୍ରତିପୂଜ୍ଯ ଚ । ଉଵାଚ ଵଚନଂ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଂ ଯୁକ୍ତଂ ଵିନଯପୂର୍ଵକମ୍
ରାଜା ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରି, ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର ଏବଂ ସମ୍ମାନ କରି, ବିନୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ମୃଦୁ କଥା କହିଲେ।
ରାଜୋଵାଚ - ଦେଵଦେଵ ତଵାନୁଜ୍ଞାଂ କରୋମି କରୁଣାନିଧେ । ଵେଦୋକ୍ତେନ ଵିଧାନେନ ମଖଂ ଚ ବହୁଦକ୍ଷିଣମ୍
ରାଜା କହିଲେ: 'ହେ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ, ବେଦ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଏବଂ ବହୁତ ଦାନ ସହିତ ଯଜ୍ଞ କରିବି।'
ପୁତ୍ରେ ଜାତେ ଦଶାହେନ କର୍ମଯୋଗ୍ଯୋ ଭଵେତ୍ପିତା । ମାସେନ ଶୁଧ୍ଯେଜ୍ଜନନୀ ଦମ୍ପତୀ ତତ୍ର କାରଣମ୍
ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେଲେ, ଦଶ ଦିନ ପରେ ବାପା ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ। ମାଆ ଏକ ମାସ ପରେ ପବିତ୍ର ହୁଏ—ଏହି ହେଉଛି ଦମ୍ପତିଙ୍କ ନିୟମ।
ସର୍ଵଜ୍ଞୋଽସି ପ୍ରଚେତସ୍ତ୍ଵଂ ଧର୍ମଂ ଜାନାସି ଶାଶ୍ଵତମ୍ । କୃପାଂ କୁରୁ ତ୍ଵଂ ଵାରୀଶ କ୍ଷମସ୍ଵ ପରମେଶ୍ଵର
ଆପଣ ସବୁଠୁ ଜଣା, ହେ ପ୍ରଚେତା, ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମକୁ ବୁଝନ୍ତି। ହେ ଜଳର ଦେବତା, ଦୟା କରନ୍ତୁ, ମୋତେ ଖ୍ଷମା କରନ୍ତୁ, ହେ ପରମେଶ୍ୱର।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଇତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତୁ ପ୍ରଚେତାସ୍ତଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଜନାଧିପମ୍ । ସ୍ଵସ୍ତି ତେଽସ୍ତୁ ଗମିଷ୍ଯାମି କୁରୁ କାର୍ଯାଣି ପାର୍ଥିଵ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏପରି କହିବା ପରେ ପ୍ରଚେତା ରାଜାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ତୁମକୁ ଶୁଭ ହେଉ। ମୁଁ ଯାଉଛି, ତୁମେ ତୁମ କାମ କର।'
ଆଗମିଷ୍ଯାମି ମାସାନ୍ତେ ଯଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ସର୍ଵଥା ତ୍ଵଯା । କୃତ୍ଵୌତ୍ଥାନିକମାଚାରଂ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ନୃପସତ୍ତମ
'ମୁଁ ମାସ ଶେଷରେ ଆସିବି। ପୁଅଙ୍କ ଶୁଦ୍ଧି କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ କରି, ତୁମେ ତାହାପରେ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଚାଲିବ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଯା ଵାଚା ରାଜାନଂ ଯାଦସାଂ ପତିଃ । ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋ ମୁଦଂ ପ୍ରାପ ଗତେ ପାଶିନି ପାର୍ଥିଵଃ
ଏଭଳି ମୃଦୁ କଥା କହି, ଜଳର ଦେବତା ରାଜାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ। ପାଶଧାରୀ ଯିବା ପରେ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ।
କୋଟିଶଃ ପ୍ରଦଦୌ ଗାସ୍ତା ଘଟୋଧ୍ନୀର୍ହେମପୂରିତାଃ । ଵିପ୍ରେଭ୍ଯୋ ଵେଦଵିଦ୍ଭ୍ଯଶ୍ଚ ତଥୈଵ ତିଲପର୍ଵତାନ୍
ସେ କୋଟି କୋଟି ଗାଈ, ସୁନା ଭରା ଘଡ଼ା ଏବଂ ପାହାଡ଼ ପରି ତିଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ।
ରାଜା ପୁତ୍ରମୁଖଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁଖମାପ ମହତ୍ତରମ୍ । ନାମାସ୍ଯ ରୋହିତଶ୍ଚେତି ଚକାର ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍
ରାଜା ପୁଅର ମୁହଁ ଦେଖି ବଡ଼ ସୁଖ ଅନୁଭବ କଲେ। ବିଧି ଅନୁସାରେ ତାଙ୍କ ନାମ ରୋହିତ ରଖିଲେ।
ପୂର୍ଣେ ମାସେ ତତଃ ପାଶୀ ଵିପ୍ରଵେଷେଣ ଭୂପତେଃ । ଆଜଗାମ ଗୃହେ ସଦ୍ଯୋ ଯଜସ୍ଵେତି ବ୍ରୁଵନ୍ମୁହୁଃ
ମାସ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ପାଶଧାରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଶରେ ରାଜାଙ୍କ ଘରକୁ ତୁରନ୍ତ ଆସି, ପୁନିପୁନି 'ଏବେ ଯଜ୍ଞ କର' ବୋଲି କହିଲେ।
ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତଂ ନୃପତିର୍ଦେଵଂ ନିମଗ୍ନଃ ଶୋକସାଗରେ । ପ୍ରଣିପତ୍ଯ କୃତାତିଥ୍ଯଂ ତମୁଵାଚ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ
ସେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାଜା ଦୁଃଖର ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବିଯାଇଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ମାଥା ନମାଇଲେ, ଆଦରସହିତ ଅତିଥି ସ୍ୱୀକାର କଲେ ଏବଂ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ।
ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଦେଵ ତ୍ଵମାଯାତୋ ଗୃହଂ ମେ ପାଵିତଂ ପ୍ରଭୋ । ମଖଂ କରୋମି ଵାରୀଶ ଵିଧିଵଦ୍ଵାଞ୍ଛିତଂ ତଵ
ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଆସିଛନ୍ତି—ମୋ ଘର ପବିତ୍ର ହୋଇଗଲା, ଜଳର ନାଥ। ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଓ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ମୁଁ ବଳି କରିବି।
ଅଦନ୍ତୋ ନ ପଶୁଃ ଶ୍ଲାଘ୍ଯ ଇତ୍ଯାହୁର୍ଵେଦଵାଦିନଃ । ତସ୍ମାଦ୍ଦନ୍ତୋଦ୍ଭଵେ ତେଽହଂ କରିଷ୍ଯାମି ମହାମଖମ୍
ବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି ଯେ, ଦାନ୍ତ ନଥିବା ପଶୁ ବଳି ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ତେଣୁ, ଯେତେବେଳେ ଦାନ୍ତ ଆସିବ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ବଡ଼ ବଳି କରିବି।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଇତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତେନ ଵରୁଣସ୍ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଯଯାଵଥ । ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋ ମୁଦଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵିଜହାର ଗୃହାଶ୍ରମେ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ବରୁଣ ହଁ କହି ଚାଲିଗଲେ। ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଖୁସିରେ ନିଜ ଘରେ ଆନନ୍ଦରେ ବାସ କଲେ।