ଅନେନୈଵ ଶରୀରେଣ ଶକ୍ରଲୋକଂ ସୁଖାଲଯମ୍ । କୋପଂ କୃତ୍ଵା ଵସିଷ୍ଠୋଽସୌ ମାମାହେତି ସୁଦୁର୍ମତେ
ଏହି ଦେହରେ ଥିଲେ ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକ, ସୁଖର ସ୍ଥାନକୁ ଯିବାକୁ ଚାହେଁ। ବସିଷ୍ଠ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ମୋତେ କଠୋର କଥା କହିଥିଲେ।
ମାନୁଷେଣ ହି ଦେହେନ ସ୍ଵର୍ଗଵାସଃ କୁତସ୍ତଵ । ପୁନର୍ମଯୋକ୍ତୋ ଭଗଵାନ୍ସ୍ଵର୍ଗଲୁବ୍ଧେନ ଚାନଘ
ମାନବ ଦେହରେ ସ୍ୱର୍ଗବାସ କିପରି ସମ୍ଭବ? ପୁନି, ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଗି ଆଶା କରି, ପୁନିଥରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ କହିଥିଲି।
ଅନ୍ଯଂ ପୁରୋହିତଂ କୃତ୍ଵା ଯକ୍ଷ୍ଯେଽହଂ ଯଜ୍ଞମୁତ୍ତମମ୍ । ତଦା ତେନୈଵ ଶପ୍ତୋଽହଂ ଚାଣ୍ଡାଲୋ ଭଵ ପାମର
ଅନ୍ୟ ଏକ ପୁରୋହିତ ନିଯୁକ୍ତ କରି, ମୁଁ ଉତ୍ତମ ଯଜ୍ଞ କରିବି। ତାପରେ ସେ ମୋତେ ଶାପ ଦେଲେ— 'ପାପୀ, ଚଣ୍ଡାଳ ହେଇଯା।'
ଇତ୍ଯେତତ୍କଥିତଂ ସର୍ଵଂ କାରଣଂ ଶାପସମ୍ଭଵମ୍ । ମମ ଦୁଃଖଵିନାଶାଯ ସମର୍ଥୋଽସି ମୁନୀଶ୍ଵର
ଏହିପରି ଶାପର କାରଣ ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ କହିଦେଲି। ମୋର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବାକୁ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ସମର୍ଥ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଵିରରମାସୌ ରାଜା ଦୁଃଖରୁଜାର୍ଦିତଃ । କୌଶିକୋଽପି ନିରାକର୍ତୁଂ ଶାପଂ ତସ୍ଯ ଵ୍ଯଚିନ୍ତଯତ୍
ଏଭଳି କହି, ଦୁଃଖ ଓ ବେଦନାରେ ପୀଡିତ ରାଜା ଚୁପ୍ ହେଲେ; କୌଶିକ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଶାପ କିପରି ଦୂର କରିବେ ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରିଲେ।
ଵରୁଣକୃପଯା ଶୈଵ୍ଯାଯାଂ ପୁତ୍ରୋପ୍ତତ୍ତିଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ମନସା କୃତ୍ଯଂ ଗାଧିସୂନୁର୍ମହାତପାଃ । ପ୍ରକଲ୍ପ୍ଯ ଯଜ୍ଞସମ୍ଭାରାନ୍ମୁନୀନାମନ୍ତ୍ରଯତ୍ତଦା
ବରୁଣଙ୍କର କୃପାରେ ଶୈବ୍ୟାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ବ୍ୟାସ କହୁଛନ୍ତି— ମହାତପସ୍ବୀ ଗାଧିଙ୍କ ପୁଅ ମନରେ କଣ କରିବେ ବୋଲି ଭାବିଲେ, ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ଜିନିଷ ଯୋଗାଉଥିବା ପରେ, ମୁନିମାନେ ଆସନ୍ତି ବୋଲି ଡାକିଲେ।
ମୁନଯସ୍ତଂ ମଖଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରନିମନ୍ତ୍ରିତାଃ । ନାଗତାଃ ସର୍ଵ ଏଵୈତେ ଵସିଷ୍ଠେନ ନିଵାରିତାଃ
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ନିମନ୍ତ୍ରଣ ପାଇ ବିଭିନ୍ନ ମୁନିମାନେ ସେ ଯଜ୍ଞ ବିଷୟରେ ଜାଣିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ କେହି ଆସିଲେ ନାହିଁ; କାରଣ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ବାରଣ କରାଯାଇଥିଲେ।
ଗାଧିସୂନୁସ୍ତଦାଜ୍ଞାଯ ଵିମନାଶ୍ଚାତିଦୁଃଖିତଃ । ଆଜଗାମାଶ୍ରମଂ ତତ୍ର ଯତ୍ରାସୌ ନୃପତିଃ ସ୍ଥିତଃ
ଗାଧିଙ୍କ ପୁଅ ଏହି କଥା ଜାଣି ବେସ୍ତ ମନମରା ଓ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ସେ ରାଜା ଯେଉଁ ଆଶ୍ରମରେ ଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଗଲେ।
ତମାହ କୌଶିକଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵସିଷ୍ଠେନ ନିଵାରିତାଃ । ନାଗତାଃ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ସର୍ଵେ ଯଜ୍ଞାର୍ଥଂ ନୃପସତ୍ତମ
କୌଶିକ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ହେ ରାଜା, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାରଣ ହେବାରୁ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଆସିନାହାନ୍ତି।'
ପଶ୍ଯ ମେ ତପସଃ ସିଦ୍ଧିଂ ଯଥା ତ୍ଵାଂ ସୁରସଦ୍ମନି । ପ୍ରାପଯାମି ମହାରାଜ ଵାଞ୍ଛିତଂ ତେ କରୋମ୍ଯହମ୍
ମୋର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଦେଖ, ହେ ମହାରାଜ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଗୃହକୁ ପଠାଇବି; ତୁମର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଦେବି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଜଲମାଦାଯ ହସ୍ତେନ ମୁନିସତ୍ତମଃ । ଦଦୌ ପୁଣ୍ଯଂ ତଦା ତସ୍ମୈ ଗାଯତ୍ରୀଜପସମ୍ଭଵମ୍
ଏଭଳି କହି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାଙ୍କ ହାତରେ ପବିତ୍ର ଜଳ ନେଇ, ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ଜପର ଫଳରୂପ ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଜଳ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ଦତ୍ତ୍ଵାଥ ସୁକୃତଂ ରାଜ୍ଞେ ତମୁଵାଚ ମହୀପତିମ୍ । ଯଥେଷ୍ଟଂ ଗଚ୍ଛ ରାଜର୍ଷେ ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମତନ୍ଦ୍ରିତଃ
ସେହି ପବିତ୍ର ଜଳ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଇ, ସେ ମହୀପତିଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ହେ ରାଜା ଋଷି, ଚିନ୍ତା ନକର, ଇଚ୍ଛାମତେ ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଅ।'
ପୁଣ୍ଯେନ ମମ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ବହୁକାଲାର୍ଜିତେନ ଚ । ଯାହି ଶକ୍ରପୁରୀଂ ପ୍ରୀତଃ ସ୍ଵସ୍ତି ତେଽସ୍ତୁ ସୁରାଲଯେ
ମୋର ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ସଞ୍ଚିତ ପୁଣ୍ୟରେ, ହେ ରାଜାଧିରାଜ, ଆନନ୍ଦରେ ଶକ୍ରଙ୍କ ପୁରୀକୁ ଯାଅ; ଦେବତାମାନଙ୍କ ଗୃହରେ ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଇତ୍ଯୁକ୍ତଵତି ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରେ ତ୍ରିଶଙ୍କୁସ୍ତରସା ତତଃ । ଉତ୍ପପାତ ଯଥା ପକ୍ଷୀ ଵେଗଵାଂସ୍ତପସୋ ବଲାତ୍
ବ୍ୟାସ କହୁଛନ୍ତି— ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏଭଳି କହିବା ସହିତ, ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ପକ୍ଷୀ ପରି ତୁରନ୍ତ ଉପରକୁ ଉଡିଗଲେ।
ଉତ୍ପତ୍ଯ ଗଗନେ ରାଜା ଗତଃ ଶକ୍ରପୁରୀଂ ଯଦା । ଦୃଷ୍ଟୋ ଦେଵଗଣୈସ୍ତତ୍ର କ୍ରୂରଶ୍ଚାଣ୍ଡାଲଵେଷଭାକ୍
ରାଜା ଆକାଶରେ ଉଡି ଯେତେବେଳେ ଶକ୍ରଙ୍କ ପୁରୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ସେଠାରେ ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ— ସେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଚଣ୍ଡାଳ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
କଥିତୋଽସୌ ସୁରେନ୍ଦ୍ରାଯ କୋଽଯମାଯାତି ସତ୍ଵରଃ । ଗଗନେ ଦେଵଵଦ୍ଵା ଯୋ ଦୁର୍ଦର୍ଶଃ ଶ୍ଵପଚାକୃତିଃ
ସେଠାରେ ଦେବମାନେ ଦେବତାନାୟକଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ଏହି କିଏ ଆକାଶରେ ଦେବତା ପରି ଦେଖାଯାଉଛି, କିନ୍ତୁ ଭୟଙ୍କର ଓ ଶ୍ୱପଚ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛି?'
ସହସୋତ୍ଥାଯ ଶକ୍ରସ୍ତମପଶ୍ଯତ୍ପୁରୁଷାଧମମ୍ । ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତ୍ରିଶଙ୍କୁମପି ସ ନିର୍ଭର୍ତ୍ସ୍ଯ ତରସାବ୍ରଵୀତ୍
ଶକ୍ର ତୁରନ୍ତ ଉଠି, ସେ ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ତାଙ୍କୁ ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ବୋଲି ଚିହ୍ନି, କଠୋର ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ଡାଟିଲେ।
ଶ୍ଵପଚ କ୍ଵ ସମାଯାସି ଦେଵଲୋକେ ଜୁଗୁପ୍ସିତଃ । ଯାହି ଶୀଘ୍ରଂ ତତୋ ଭୂମୌ ନାତ୍ର ସ୍ଥାତୁଂ ତ୍ଵଯୋଚିତମ୍
'ହେ ଶ୍ୱପଚ, ତୁମେ କାହିଁକି ଏଠାକୁ ଆସିଛ? ଦେବଲୋକରେ ତୁମକୁ ଘୃଣା କରାଯାଏ; ତୁରନ୍ତ ଭୂମିକୁ ଚଳିଯାଅ, ଏଠାରେ ରହିବା ତୁମ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସ୍ଖଲିତଃ ସ୍ଵର୍ଗାଚ୍ଛକ୍ରେଣାମିତ୍ରକର୍ଶନ । ନିପପାତ ତଦା ରାଜା କ୍ଷୀଣପୁଣ୍ଯୋ ଯଥାମରଃ
ଏଭଳି କହି, ଶତ୍ରୁନାଶକ ଇନ୍ଦ୍ର ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଖସାଇଦେଲେ; ତାପରେ ରାଜା, ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇଯିବାରୁ, ଅମରତ୍ୱ ହରାଇଥିବା ଦେବତା ପରି ତଳକୁ ପଡ଼ିଗଲେ।
ପୁନଶ୍ଚୁକ୍ରୋଶ ଭୂପାଲୋ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରେତି ଚାସକୃତ୍ । ପତାମି ରକ୍ଷ ଦୁଃଖାର୍ତଂ ସ୍ଵର୍ଗାଚ୍ଚଲିତମାଶୁଗମ୍
ପୁଣିପୁଣି ରାଜା ଚିତ୍କାର କରି କହିଲେ— 'ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର! ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ି, ସ୍ୱର୍ଗରୁ ତୁରନ୍ତ ଖସୁଛି!'
ତସ୍ଯ ତତ୍କ୍ରନ୍ଦିତଂ ରାଜନ୍ ପତିତଃ କୌଶିକୋ ମୁନିଃ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତିଷ୍ଠେତି ହୋଵାଚ ପତନ୍ତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଭୂପତିମ୍
ରାଜା ଖସୁଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖର ଚିତ୍କାର ଶୁଣି, କୌଶିକ ମୁନି ତାଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ— 'ଥମ୍ବିଯାଅ!'
ଵଚନାତ୍ତସ୍ଯ ତତ୍ରୈଵ ସ୍ଥିତୋଽସୌ ଗଗନେ ନୃପଃ । ମୁନେସ୍ତପଃପ୍ରଭାଵେଣ ଚଲିତୋଽପି ସୁରାଲଯାତ୍
ମୁନିଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଗୃହରୁ ଖସି ଆସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ରାଜା ସେଠାରେ ଆକାଶରେ ଅଟୁଟ ରହିଗଲେ; ଏହା ସବୁ ମୁନିଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ହେଲା।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋଽପ୍ଯପଃ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚକାରେଷ୍ଟିଂ ସୁଵିସ୍ତରାମ୍ । ଵିଧାତୁଂ ନୂତନାଂ ସୃଷ୍ଟିଂ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକଂ ଦ୍ଵିତୀଯକମ୍
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମଧ୍ୟ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଏକ ବିସ୍ତୃତ ଯଜ୍ଞ କଲେ, ନୂତନ ସୃଷ୍ଟି ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ୱର୍ଗ ତିଆରି କରିବା ପାଇଁ।
ତସ୍ଯୋଦ୍ଯମଂ ତଥା ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତ୍ଵରିତସ୍ତୁ ଶଚୀପତିଃ । ତତ୍ରାଜଗାମ ସହସା ମୁନିଂ ପ୍ରତି ତୁ ଗାଧିଜମ୍
ତାଙ୍କର ଉଦ୍ୟମ ଜାଣି, ଶଚୀପତି ତୁରନ୍ତ ଗାଧିପୁତ୍ର ମୁନିଙ୍କ ପାଖକୁ ଝଟି ଆସିଲେ।
କିଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ କ୍ରିଯତେ ସାଧୋ କସ୍ମାତ୍କୋପସମାକୁଲଃ । ଅଲଂ ସୃଷ୍ଟ୍ଯା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରୂହି କିଂ କରଵାଣି ତେ
‘ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ କଣ କରୁଛନ୍ତି? କାହିଁକି ଏତେ କ୍ରୋଧିତ? ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଚାଲିବ ନାହିଁ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ କଣ କରିପାରିବି?’
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ର ଉଵାଚ - ସ୍ଵଂ ନିଵାସଂ ମହୀପାଲଂ ଚ୍ଯୁତଂ ତ୍ଵଦ୍ଭୁଵନାଦ୍ ଵିଭୋ । ନଯସ୍ଵ ପ୍ରୀତିଯୋଗେନ ତ୍ରିଶଙ୍କୁଂ ଚାତିଦୁଃଖିତମ୍
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ: ‘ମୋ ନିଜ ନିବାସ ଆପଣଙ୍କ ଲୋକରୁ ବାହାରି ଯାଇଛି। ଦୟାକରି, ଅତି ଦୁଃଖିତ ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ନିବାସକୁ ନେଇଯିବେ।’
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ତସ୍ଯ ତଂ ନିଶ୍ଚଯଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତୁରାଷାଡତିଶଙ୍କିତଃ । ତପୋବଲଂ ଵିଦିତ୍ଵୋଗ୍ରମୋମିତ୍ଯୋଵାଚ ଵାସଵଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ତାଙ୍କ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ଜାଣି, ଇନ୍ଦ୍ର ଭୟଭିତ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ତପୋବଳ ଦେଖି, ଏଭଳି କହିଲେ।
ଦିଵ୍ଯଦେହଂ ନୃପଂ କୃତ୍ଵା ଵିମାନଵରସଂସ୍ଥିତମ୍ । ଆପୃଚ୍ଛ୍ଯ କୌଶିକଂ ଶକ୍ରୋଽଗମନ୍ନିଜପୁରୀଂ ତଦା
ରାଜାଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ଦେହ ଦେଇ ଏବଂ ଅଦ୍ଭୁତ ବିମାନରେ ବସାଇ, ଶକ୍ର କୌଶିକଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ନିଜ ସ୍ୱର୍ଗପୁରୀକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଗତେ ଶକ୍ରେ ତୁ ଵୈ ସ୍ଵର୍ଗଂ ତ୍ରିଶଙ୍କୁସହିତେ ତତଃ । ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଃ ସୁଖଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସ୍ଵାଶ୍ରମେ ସୁସ୍ଥିରୋଽଭଵତ୍
ଶକ୍ର ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇବା ପରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ନିଜ ଆଶ୍ରମରେ ଶାନ୍ତି ଓ ସୁଖରେ ଅବିଚଳ ରହିଲେ।
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋଽଥ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋପକାରକମ୍ । ପିତୁଃ ସ୍ଵର୍ଗମନଂ କାମଂ ମୁଦିତୋ ରାଜ୍ଯମନ୍ଵଶାତ୍
ତାପରେ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଉପକାର ଓ ପିତାଙ୍କ ସ୍ୱର୍ଗଗମନ ଶୁଣି, ଆନନ୍ଦରେ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କଲେ।