ରାଜନ୍ ପୁତ୍ରେଣ ତେ ନୂନଂ ପ୍ରେଷିତାନ୍ସମୁପାଗତାନ୍ । ଅଵେହି ସଚିଵାଂସ୍ତ୍ଵଂ ନୋ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରାଜ୍ଞଯା ସ୍ଥିତାନ୍
'ହେ ରାଜନ୍, ଆମେ ତୁମର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ତୁମ ପୁଅ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛୁ, ଏହା ଜାଣ।'
ଯୁଵରାଜସୁତଃ ପ୍ରାହ ଯତ୍ତଚ୍ଛୃଣୁ ନରାଧିପ । ଆନଯଧ୍ଵଂ ନୃପଂ ଯୂଯଂ ସମ୍ମାନ୍ଯ ପିତରଂ ମମ
'ଯୁବରାଜଙ୍କ ପୁଅ କହିଛନ୍ତି, ହେ ନରପତି, ମୋ କଥା ଶୁଣ; ତୁମେମାନେ ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି ରାଜାଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣ।'
ତସ୍ମାଦ୍ରାଜନ୍ ସମାଗଚ୍ଛ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରତି ଗତଵ୍ଯଥଃ । ସେଵାଂ ସର୍ଵେ କରିଷ୍ଯନ୍ତି ସଚିଵାଶ୍ଚ ପ୍ରଜାସ୍ତଥା
ତେଣୁ ରାଜା, ତୁମେ ଚିନ୍ତା ଛାଡି ଆପଣଙ୍କ ରାଜ୍ୟକୁ ଫେରିଯାଅ। ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପ୍ରଜା ତୁମର ସେବା କରିବେ।
ଗୁରୁଂ ପ୍ରସାଦଯିଷ୍ଯାମଃ ସ ଯଥା ତୁ ଦଯେତ ଵୈ । ପ୍ରସନ୍ନୋଽସୌ ମହାତେଜା ଦୁଃଖସ୍ଯାନ୍ତଂ କରିଷ୍ଯତି
ଆମେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା। ତାଙ୍କର ଦୟା ହେଲେ, ସେ ଏହି ଦୁଃଖର ଶେଷ କରିଦେବେ।
ଇତି ପୁତ୍ରେଣ ତେ ରାଜନ୍ କଥିତଂ ବହୁଧା କିଲ । ତସ୍ମାଦ୍ ଗମନମେଵାଶୁ ରୋଚତାଂ ନିଜସଦ୍ମନି
ଏଭଳି ତୁମ ପୁଅ ତୁମକୁ ଅନେକ ଭାବରେ କହିଥିଲା, ତେଣୁ ତୁମ ମନ ଶୀଘ୍ର ଆପଣ ଘରକୁ ଫେରିବା ପାଇଁ ଲାଗିଯାଉ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଇତି ତେଷାଂ ନୃପଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭାଷିତଂ ଶ୍ଵପଚାକୃତିଃ । ସ୍ଵଗୃହଂ ଗମନାଯାସୌ ନ ମତିଂ କୃତଵାନତଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ - ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ରାଜା, ଶ୍ୱପଚ ରୂପ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ଆପଣ ଘରକୁ ଫେରିବା ନିଶ୍ଚୟ କଲେନି।
ତାନୁଵାଚ ତଦା ଵାକ୍ଯଂ ଵ୍ରଜନ୍ତୁ ସଚିଵାଃ ପୁରମ୍ । ଗତ୍ଵା ପୁରଂ ମହାଭାଗା ବ୍ରୁଵନ୍ତୁ ଵଚନାଚ୍ଚ ମେ
ତାପରେ ସେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ କହିଲେ - ତମେ ସମସ୍ତେ ପୁରକୁ ଯାଅ। ପୁରକୁ ଯାଇ, ମୋର କଥା ସେଠି କହିବା।
ନାଗମିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ପୁତ୍ର କୁରୁ ରାଜ୍ଯମତନ୍ଦ୍ରିତଃ । ମାନଯନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଦେଵାନ୍ଯଜନ୍ଯଜ୍ଞୈରନେକଶଃ
ମୁଁ ଫେରିବି ନାହିଁ, ପୁଅ। ତୁମେ ଅତି ଚେତନାରେ ରାଜ୍ୟ ଚାଲାଅ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅନେକ ବଳି ଦେଇ ସମ୍ମାନ କର।
ନାହଂ ଶ୍ଵପଚଵେଷେଣ ଗର୍ହିତେନ ମହାତ୍ମଭିଃ । ଆଗମିଷ୍ଯାମ୍ଯଯୋଧ୍ଯାଯାଂ ସର୍ଵେ ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ମା ଚିରମ୍
ମୁଁ ଶ୍ୱପଚ ଭୂଷାରେ, ମହାତ୍ମାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅବହେଳିତ ହୋଇ, ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି ନାହିଁ। ତମେ ସମସ୍ତେ ଦେରି ନକରି ଯାଅ।
ପୁତ୍ରଂ ସିଂହାସନେ ସ୍ଥାପ୍ଯ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଂ ମହାବଲମ୍ । କୁର୍ଵନ୍ତୁ ରାଜ୍ଯକର୍ମାଣି ଯୂଯଂ ତତ୍ର ମମାଜ୍ଞଯା
ମୋର ପୁଅ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସିଂହାସନରେ ବସାଅ। ତମେ ସମସ୍ତେ ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ସେଠି ରାଜ୍ୟର କାମ କର।
ଇତ୍ଯାଦିଷ୍ଟାସ୍ତତସ୍ତେ ତୁ ରୁରୁଦୁଶ୍ଚାତୁରା ଭୃଶମ୍ । ସଚିଵା ନିର୍ଯଯୁସ୍ତୂର୍ଣଂ ନତ୍ଵା ତଂ ଚ ଵନାଶ୍ରମାତ୍
ଏଭଳି ଆଜ୍ଞା ମିଳିଲା ପରେ, ସେ ଚତୁର୍ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦୁଃଖରେ ବହୁତ କାନ୍ଦିଲେ, ତାପରେ ଶୀଘ୍ର ଭବନକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କୁ ବନାଶ୍ରମରେ ନମସ୍କାର କରି ଚାଲିଗଲେ।
ଅଯୋଧ୍ଯାଯାମୁପାଗତ୍ଯ ପୁଣ୍ଯେଽହ୍ନି ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍ । ଅଭିଷେକଂ ତଦା ଚକ୍ରୁର୍ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ମୂର୍ଧ୍ନି ତେ
ସେମାନେ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଶୁଭ ଦିନରେ ପହଞ୍ଚି, ବିଧିମତ ରୀତିରେ, ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଅଭିଷେକ କରିଲେ।
ଅଭିଷିକ୍ତସ୍ତୁ ତେଜସ୍ଵୀ ସଚିଵୈଶ୍ଚ ନୃପାଜ୍ଞଯା । ରାଜ୍ଯଂ ଚକାର ଧର୍ମିଷ୍ଠଃ ପିତରଂ ଚିନ୍ତଯନ୍ଭୃଶମ୍
ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଅଭିଷିକ୍ତ କରିବା ପରେ, ତେଜସ୍ବୀ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଧର୍ମରେ ରାଜ୍ୟ ଚାଲାଇଲେ, ସଦା ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଗଭୀର ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ।
ତ୍ରିଶଙ୍କୁଶାପୋଦ୍ଧାରାଯ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସାନ୍ତ୍ଵନଵର୍ଣନମ୍ ରାଜୋଵାଚ - ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଃ କୃତୋ ରାଜା ସଚିଵୈର୍ନୃପଶାସନାତ୍ । ତ୍ରିଶଙ୍କୁସ୍ତୁ କଥଂ ମୁକ୍ତସ୍ତସ୍ମାଚ୍ଚାଣ୍ଡାଲଦେହତଃ
ରାଜା ପଚ୍ଛିଲେ - ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ରାଜା କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ତ୍ରିଶଙ୍କୁ କିପରି ଚଣ୍ଡାଳ ଶରୀରରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ?
ମୃତୋ ଵା ଵନମଧ୍ଯେ ତୁ ଗଙ୍ଗାତୀରେ ପରିପ୍ଲୁତଃ । ଗୁରୁଣା ଵା କୃପାଂ କୃତ୍ଵା ଶାପାତ୍ତସ୍ମାଦ୍ଵିମୋଚିତଃ
ସେ ବନ ମଧ୍ୟରେ ମରିଗଲେ କି, ଗଙ୍ଗା ତୀରେ ଜଳରେ ଭାସିଗଲେ କି, ନାକି ଗୁରୁଙ୍କ ଦୟାରେ ଶାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ?
ଏତଦ୍ ଵୃତ୍ତାନ୍ତମଖିଲଂ କଥଯସ୍ଵ ମମାଗ୍ରତଃ । ଚରିତଂ ତସ୍ଯ ନୃପତେଃ ଶ୍ରୋତୁକାମୋଽସ୍ମି ସର୍ଵଥା
ଏହି ସମସ୍ତ ଘଟଣା ମୋ ଠାରେ କହ, ମୁଁ ସେ ରାଜାଙ୍କର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଅଭିଷିକ୍ତଂ ସୁତଂ କୃତ୍ଵା ରାଜା ସନ୍ତୁଷ୍ଟମାନସଃ । କାଲାତିକ୍ରମଣଂ ତତ୍ର ଚକାର ଚିନ୍ତଯଞ୍ଛିଵାମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ - ପୁଅଙ୍କୁ ଅଭିଷିକ୍ତ କରି ରାଜା ମନରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ତାଉଁଠାରେ ସମୟ କାଟିବା ସହ ବଡ଼ ଭଲ ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ।
ଏଵଂ ଗଚ୍ଛତି କାଲେ ତୁ ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ସମାହିତଃ । ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଦାରାନ୍ସୁତାଦୀଂଶ୍ଚ ତଦାଗାତ୍କୌଶିକୋ ମୁନିଃ
ଏଭଳି ସମୟ ଯାଇଥିଲା, ତପସ୍ୟା କରି ଏକାଗ୍ର ହେଇ, କୌଶିକ ମୁନି ତାଙ୍କ ଜନା, ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟମାନେକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ।
ଆଗତ୍ଯ ସ୍ଵଜନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁସ୍ଥିତଂ ମୁଦମାପ୍ତଵାନ୍ । ଭାର୍ଯାଂ ପପ୍ରଚ୍ଛ ମେଧାଵୀ ସ୍ଥିତାମଗ୍ରେ ସପର୍ଯଯା
ସେ ଆସି ନିଜ ପରିବାରକୁ ଭଲ ଦେଖି ଖୁସି ହେଲେ; ଜ୍ଞାନୀ ସେ ଭକ୍ତି ସହ ଆଗରେ ଦଉଁଥିବା ପତ୍ନୀକୁ ପଚ୍ଛିଲେ।
ଦୁର୍ଭିକ୍ଷେ ତୁ କଥଂ କାଲସ୍ତଯା ନୀତଃ ସୁଲୋଚନେ । ଅନ୍ନଂ ଵିନା ତ୍ଵିମେ ବାଲାଃ ପାଲିତା କେନ ତଦ୍ଵଦ
ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ତୁମେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ସମୟ କିପରି କାଟିଲା? ଖାଦ୍ୟ ନଥିବାବେଳେ ଏହି ପିଲାମାନେକୁ କିଏ ଦେଖିଥିଲା? କହ।
ଅହଂ ତପସି ସନ୍ନଦ୍ଧୋ ନାଗତଃ ଶୃଣୁ ସୁନ୍ଦରି । କିଂ କୃତଂ ତୁ ତ୍ଵଯା କାନ୍ତେ ଵିନା ଦ୍ରଵ୍ଯେଣ ଶୋଭନେ
ମୁଁ ତପସ୍ୟାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲି, ତେଣୁ ଆସିପାରିଲି ନାହିଁ । ଶୁଣ, ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ ଧନ ବିନା କଣ କରିଛ ?
ମଯା ଚିନ୍ତା କୃତା ତତ୍ର ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୁର୍ଭିକ୍ଷମଦ୍ଭୁତମ୍ । ନାଗତୋଽହଂ ଵିଚାର୍ଯୈଵଂ କିଂ କରିଷ୍ଯାମି ନିର୍ଧନଃ
ସେଠାରେ ଭୟଙ୍କର ଅନାବୃଷ୍ଟି ହେବାକୁ ଶୁଣି ମୁଁ ଚିନ୍ତା ହେଲି । ଏପରି ପରିସ୍ଥିତିରେ ମୁଁ ଦରିଦ୍ର ଥିଲି, କଣ କରିପାରିବି ବୋଲି ଭାବି ଆସିଲି ନାହିଁ ।
ଅହମପ୍ଯତି ଵାମୋରୁ ପୀଡିତଃ କ୍ଷୁଧଯା ଵନେ । ପ୍ରଵିଷ୍ଟଶ୍ଚୌରଭାଵେନ କୁତ୍ରଚିଚ୍ଛ୍ଵପଚାଲଯେ
ମୁଁ ମଧ୍ୟ, ହେ ସୁସ୍ଥ ଜଂଘାବତୀ, ଅତି ଭୋକରେ ବନରେ ଦୁଃଖିତ ହେଇଥିଲି । ଚୋର ଭାବେ ଏକ ଶ୍ୱପଚଙ୍କ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲି ।
ଶ୍ଵପଚଂ ନିଦ୍ରିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ଷୁଧଯା ପୀଡିତୋ ଭୃଶମ୍ । ମହାନସଂ ପରିଜ୍ଞାଯ ଭକ୍ଷ୍ଯାର୍ଥଂ ସମୁପସ୍ଥିତଃ
ଶ୍ୱପଚଟିଏ ଘୁମାଉଥିବାକୁ ଦେଖି ଏବଂ ମୁଁ ଭୋକରେ ବହୁତ କଷ୍ଟ ପାଉଥିଲି । ରସୋଇଘରକୁ ଚିହ୍ନି, ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ସେଠାକୁ ଯାଇଥିଲି ।
ଯଦା ଭାଣ୍ଡଂ ସମୁଦ୍ଘାଟ୍ଯ ପକ୍ଵଂ ଶ୍ଵତନୁଜାମିଷମ୍ । ଗୃହ୍ଣାମି ଭକ୍ଷଣାର୍ଥାଯ ତଦା ଦୃଷ୍ଟସ୍ତୁ ତେନ ଵୈ
ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଭାଣ୍ଡା ଖୋଲି, ଶ୍ୱପଚର ପକା ମାଂସ ଖାଇବାକୁ ନେଉଥିଲି, ସେ ସମୟରେ ସେ ମୋତେ ଦେଖିଲା ।
ପୃଷ୍ଟଃ କସ୍ତ୍ଵଂ କଥଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଗୃହେ ମେ ନିଶି ସାଦରମ୍ । ବ୍ରୂହି କାର୍ଯଂ କିମର୍ଥଂ ତ୍ଵମୁଦ୍ଘାଟଯସି ଭାଣ୍ଡକମ୍
ସେ ପଚାରିଲା, 'ତୁମେ କିଏ? ଏ ରାତିରେ କିପରି ମୋ ଘରକୁ ଆସିଛ? କଣ କାମ ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛ? ଏହି ଭାଣ୍ଡା କାହିଁକି ଖୋଲୁଛ?'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ଶ୍ଵପଚେନାହଂ କ୍ଷୁଧଯା ପୀଡିତୋ ଭୃଶମ୍ । ତମଵୋଚଂ ସୁକେଶାନ୍ତେ କାମଂ ଗଦ୍ଗଦଯା ଗିରା
ଶ୍ୱପଚ ଏପରି କହିଲେ, ମୁଁ ଭୋକରେ ବହୁତ କଷ୍ଟ ପାଉଥିଲି । ହେ ସୁକେଶା, ମୁଁ ଅନ୍ତର୍ଗଳ କଣ୍ଠରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲି ।
ବ୍ରାହ୍ମଣୋଽହଂ ମହାଭାଗ ତାପସଃ କ୍ଷୁଧଯାର୍ଦିତଃ । ଚୌରଭାଵମନୁପ୍ରାପ୍ତୋ ଭକ୍ଷ୍ଯଂ ପଶ୍ଯାମି ଭାଣ୍ଡକେ
ମୁଁ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ଲୋକ, ଭୋକରେ ଦୁଃଖିତ । ଚୋର ଭାବେ ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ଭାଣ୍ଡାରେ ଖାଦ୍ୟ ଦେଖୁଛି ।
ଚୌରଭାଵେନ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋଽସ୍ମ୍ଯତିଥିସ୍ତେ ମହାମତେ । କ୍ଷୁଧିତୋଽସ୍ମି ଦଦସ୍ଵାଜ୍ଞାଂ ମାଂସମଦ୍ମି ସୁସଂସ୍କୃତମ୍
ମୁଁ ଚୋର ଭାବେ ତୁମ ଘରକୁ ଆସିଛି, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ତୁମ ଅତିଥି । ମୋତେ ଭୋକ ଲାଗିଛି, ଭଲ ଭାବେ ପକାଯାଇଥିବା ମାଂସ ଖାଇବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅ ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ର ଉଵାଚ - ଶ୍ଵପଚସ୍ତୁ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମାମୁଵାଚ ସୁନିଶ୍ଚିତମ୍ । ଭକ୍ଷଂ ମା କୁରୁ ଵର୍ଣାଗ୍ର୍ଯ ଜାନୀହି ଶ୍ଵପଚାଲଯମ୍
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ — ଶ୍ୱପଚ ମୋ କଥା ଶୁଣି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କହିଲେ, 'ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏଠାରେ ଖାଇନିଅ, ଏହା ଶ୍ୱପଚଙ୍କ ଘର ବୋଲି ଜାଣ ।'