ଅଗ୍ନୌ ଵା ଜ୍ଵଲିତେ ଦେହଂ ଜୁହୋମି ଵିଧିଵଦ୍ ବଲାତ୍ । କୃତ୍ଵା ଵାନଶନଂ ପ୍ରାଣାଂସ୍ତ୍ଯଜାମି ଦୂଷିତାନ୍ଭୃଶମ୍
'କିମ୍ବା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ଏହି ଦେହକୁ ନିୟମ ମାନି ଛାଡ଼ିଦେବି, କିମ୍ବା ଉପବାସ କରି ଏହି ଦୁଷିତ ପ୍ରାଣକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି।'
ଆତ୍ମହତ୍ଯା ଭଵେନ୍ନୂନଂ ପୁନର୍ଜନ୍ମନି ଜନ୍ମନି । ଶ୍ଵପଚତ୍ଵଂ ଚ ଶାପଶ୍ଚ ହତ୍ଯାଦୋଷାଦ୍ଭଵେଦପି
'କିନ୍ତୁ ନିଶ୍ଚିତ ଯେ, ଆତ୍ମହତ୍ୟା କଲେ ପୁଣି ପୁଣି ଜନ୍ମ ହେବ; ଏହି ପାପ ଦ୍ୱାରା ଶାପ ଓ ଶ୍ୱପଚ ହେବାର ଭୟ ଅଛି।'
ପୁନର୍ଵିଚାର୍ଯ ଭୂପାଲଶ୍ଚେତସା ସମଚିନ୍ତଯତ୍ । ଆତ୍ମହତ୍ଯା ନ କର୍ତଵ୍ଯା ସର୍ଵଥୈଵ ମଯାଧୁନା
ପୁଣି ଭାବି ରାଜା ମନେ ଠାରେ ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କଲେ—'ମୁଁ କେବେ ବି ଆତ୍ମହତ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।'
ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ସ୍ଵକୃତଂ କର୍ମ ଦେହେନାନେନ କାନନେ । ଭୋଗେନାସ୍ଯ ଵିପାକସ୍ଯ ଭଵିତା ସର୍ଵଥା କ୍ଷଯଃ
'ଏହି ଦେହରେ ରହି ଜଙ୍ଗଲରେ ମୋ ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିବ; ଏହି ଦୁଃଖର ଫଳ ଭୋଗିଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଶେଷ ହେବ।'
ପ୍ରାରବ୍ଧକର୍ମଣାଂ ଭୋଗାଦନ୍ଯଥା ନ କ୍ଷଯୋ ଭଵେତ୍ । ତସ୍ମାନ୍ମଯାତ୍ର ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ କୃତଂ କର୍ମ ଶୁଭାଶୁଭମ୍
'ଯେଉଁ କର୍ମ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି, ତାହାର ଫଳ ଭୋଗିଲେ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ; ତେଣୁ ମୁଁ ନିଜ କର୍ମର ଭଲ ମନ୍ଦ ଫଳ ଭୋଗିବି।'
କୁର୍ଵନ୍ପୁଣ୍ଯାଶ୍ରମାଭ୍ଯାଶେ ତୀର୍ଥାନାଂ ସେଵନଂ ତଥା । ସ୍ମରଣଂ ଚାମ୍ବିକାଯାସ୍ତୁ ସାଧୂନାଂ ସେଵନଂ ତଥା
'ପୁଣ୍ୟ ଆଶ୍ରମ ନିକଟରେ ରହି, ତୀର୍ଥସ୍ଥଳର ସେବା କରି, ଅମ୍ବିକାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ସେବା କରିବି—'
ଏଵଂ କର୍ମକ୍ଷଯଂ ନୂନଂ କରିଷ୍ଯାମି ଵନେ ଵସନ୍ । ଭାଗ୍ଯଯୋଗାତ୍କଦାଚିତ୍ତୁ ଭଵେତ୍ସାଧୁସମାଗମଃ
'ଏଭଳି ଜଙ୍ଗଲରେ ରହି ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ମୋ କର୍ମ ଶେଷ କରିପାରିବି; ଭାଗ୍ୟରେ ଲେଖା ଥିଲେ କେବେ ନା କେବେ ସାଧୁଙ୍କ ସଙ୍ଗ ମିଳିପାରେ।'
ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ମନସା ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଵନଗରଂ ନୃପଃ । ଗଙ୍ଗାତୀରେ ଗତଃ କାମଂ ଶୋଚଂସ୍ତତ୍ରୈଵ ସଂସ୍ଥିତଃ
ଏପରି ଭାବି ରାଜା ନିଜ ସହର ଛାଡ଼ି ଗଲେ ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଯାଇ, ଯେଉଁଭଳି ଇଚ୍ଛା କଲେ, ସେଠାରେ ଦୁଃଖ କରି ରହିଲେ।
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ତଦା ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପିତୁଃ ଶାପସ୍ଯ କାରଣମ୍ । ଦୁଃଖିତଃ ସଚିଵାଂସ୍ତତ୍ର ପ୍ରେଷଯାମାସ ପାର୍ଥିଵଃ
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ତାପରେ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ଶାପର କାରଣ ବୁଝି, ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ସେଠାକୁ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଂକୁ ପଠାଇଲେ।
ସଚିଵାସ୍ତତ୍ର ଗତ୍ଵାଽଽଶୁ ତମୂଚୁଃ ପ୍ରଶ୍ରଯାନ୍ଵିତାଃ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶ୍ଵପଚାକାରଂ ନିଃଶ୍ଵସନ୍ତଂ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଶୀଘ୍ର ସେଠାକୁ ଯାଇ, ଶ୍ୱପଚ ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଥିବା ଏବଂ ବାରମ୍ବାର ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ।
ରାଜନ୍ ପୁତ୍ରେଣ ତେ ନୂନଂ ପ୍ରେଷିତାନ୍ସମୁପାଗତାନ୍ । ଅଵେହି ସଚିଵାଂସ୍ତ୍ଵଂ ନୋ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରାଜ୍ଞଯା ସ୍ଥିତାନ୍
'ହେ ରାଜନ୍, ଆମେ ତୁମର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ତୁମ ପୁଅ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛୁ, ଏହା ଜାଣ।'
ଯୁଵରାଜସୁତଃ ପ୍ରାହ ଯତ୍ତଚ୍ଛୃଣୁ ନରାଧିପ । ଆନଯଧ୍ଵଂ ନୃପଂ ଯୂଯଂ ସମ୍ମାନ୍ଯ ପିତରଂ ମମ
'ଯୁବରାଜଙ୍କ ପୁଅ କହିଛନ୍ତି, ହେ ନରପତି, ମୋ କଥା ଶୁଣ; ତୁମେମାନେ ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି ରାଜାଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣ।'
ତସ୍ମାଦ୍ରାଜନ୍ ସମାଗଚ୍ଛ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରତି ଗତଵ୍ଯଥଃ । ସେଵାଂ ସର୍ଵେ କରିଷ୍ଯନ୍ତି ସଚିଵାଶ୍ଚ ପ୍ରଜାସ୍ତଥା
ତେଣୁ ରାଜା, ତୁମେ ଚିନ୍ତା ଛାଡି ଆପଣଙ୍କ ରାଜ୍ୟକୁ ଫେରିଯାଅ। ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପ୍ରଜା ତୁମର ସେବା କରିବେ।
ଗୁରୁଂ ପ୍ରସାଦଯିଷ୍ଯାମଃ ସ ଯଥା ତୁ ଦଯେତ ଵୈ । ପ୍ରସନ୍ନୋଽସୌ ମହାତେଜା ଦୁଃଖସ୍ଯାନ୍ତଂ କରିଷ୍ଯତି
ଆମେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା। ତାଙ୍କର ଦୟା ହେଲେ, ସେ ଏହି ଦୁଃଖର ଶେଷ କରିଦେବେ।
ଇତି ପୁତ୍ରେଣ ତେ ରାଜନ୍ କଥିତଂ ବହୁଧା କିଲ । ତସ୍ମାଦ୍ ଗମନମେଵାଶୁ ରୋଚତାଂ ନିଜସଦ୍ମନି
ଏଭଳି ତୁମ ପୁଅ ତୁମକୁ ଅନେକ ଭାବରେ କହିଥିଲା, ତେଣୁ ତୁମ ମନ ଶୀଘ୍ର ଆପଣ ଘରକୁ ଫେରିବା ପାଇଁ ଲାଗିଯାଉ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଇତି ତେଷାଂ ନୃପଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭାଷିତଂ ଶ୍ଵପଚାକୃତିଃ । ସ୍ଵଗୃହଂ ଗମନାଯାସୌ ନ ମତିଂ କୃତଵାନତଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ - ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ରାଜା, ଶ୍ୱପଚ ରୂପ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ଆପଣ ଘରକୁ ଫେରିବା ନିଶ୍ଚୟ କଲେନି।
ତାନୁଵାଚ ତଦା ଵାକ୍ଯଂ ଵ୍ରଜନ୍ତୁ ସଚିଵାଃ ପୁରମ୍ । ଗତ୍ଵା ପୁରଂ ମହାଭାଗା ବ୍ରୁଵନ୍ତୁ ଵଚନାଚ୍ଚ ମେ
ତାପରେ ସେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ କହିଲେ - ତମେ ସମସ୍ତେ ପୁରକୁ ଯାଅ। ପୁରକୁ ଯାଇ, ମୋର କଥା ସେଠି କହିବା।
ନାଗମିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ପୁତ୍ର କୁରୁ ରାଜ୍ଯମତନ୍ଦ୍ରିତଃ । ମାନଯନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଦେଵାନ୍ଯଜନ୍ଯଜ୍ଞୈରନେକଶଃ
ମୁଁ ଫେରିବି ନାହିଁ, ପୁଅ। ତୁମେ ଅତି ଚେତନାରେ ରାଜ୍ୟ ଚାଲାଅ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅନେକ ବଳି ଦେଇ ସମ୍ମାନ କର।
ନାହଂ ଶ୍ଵପଚଵେଷେଣ ଗର୍ହିତେନ ମହାତ୍ମଭିଃ । ଆଗମିଷ୍ଯାମ୍ଯଯୋଧ୍ଯାଯାଂ ସର୍ଵେ ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ମା ଚିରମ୍
ମୁଁ ଶ୍ୱପଚ ଭୂଷାରେ, ମହାତ୍ମାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅବହେଳିତ ହୋଇ, ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି ନାହିଁ। ତମେ ସମସ୍ତେ ଦେରି ନକରି ଯାଅ।
ପୁତ୍ରଂ ସିଂହାସନେ ସ୍ଥାପ୍ଯ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଂ ମହାବଲମ୍ । କୁର୍ଵନ୍ତୁ ରାଜ୍ଯକର୍ମାଣି ଯୂଯଂ ତତ୍ର ମମାଜ୍ଞଯା
ମୋର ପୁଅ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସିଂହାସନରେ ବସାଅ। ତମେ ସମସ୍ତେ ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ସେଠି ରାଜ୍ୟର କାମ କର।
ଇତ୍ଯାଦିଷ୍ଟାସ୍ତତସ୍ତେ ତୁ ରୁରୁଦୁଶ୍ଚାତୁରା ଭୃଶମ୍ । ସଚିଵା ନିର୍ଯଯୁସ୍ତୂର୍ଣଂ ନତ୍ଵା ତଂ ଚ ଵନାଶ୍ରମାତ୍
ଏଭଳି ଆଜ୍ଞା ମିଳିଲା ପରେ, ସେ ଚତୁର୍ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦୁଃଖରେ ବହୁତ କାନ୍ଦିଲେ, ତାପରେ ଶୀଘ୍ର ଭବନକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କୁ ବନାଶ୍ରମରେ ନମସ୍କାର କରି ଚାଲିଗଲେ।
ଅଯୋଧ୍ଯାଯାମୁପାଗତ୍ଯ ପୁଣ୍ଯେଽହ୍ନି ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍ । ଅଭିଷେକଂ ତଦା ଚକ୍ରୁର୍ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ମୂର୍ଧ୍ନି ତେ
ସେମାନେ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଶୁଭ ଦିନରେ ପହଞ୍ଚି, ବିଧିମତ ରୀତିରେ, ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଅଭିଷେକ କରିଲେ।
ଅଭିଷିକ୍ତସ୍ତୁ ତେଜସ୍ଵୀ ସଚିଵୈଶ୍ଚ ନୃପାଜ୍ଞଯା । ରାଜ୍ଯଂ ଚକାର ଧର୍ମିଷ୍ଠଃ ପିତରଂ ଚିନ୍ତଯନ୍ଭୃଶମ୍
ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଅଭିଷିକ୍ତ କରିବା ପରେ, ତେଜସ୍ବୀ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଧର୍ମରେ ରାଜ୍ୟ ଚାଲାଇଲେ, ସଦା ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଗଭୀର ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ।
ତ୍ରିଶଙ୍କୁଶାପୋଦ୍ଧାରାଯ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସାନ୍ତ୍ଵନଵର୍ଣନମ୍ ରାଜୋଵାଚ - ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଃ କୃତୋ ରାଜା ସଚିଵୈର୍ନୃପଶାସନାତ୍ । ତ୍ରିଶଙ୍କୁସ୍ତୁ କଥଂ ମୁକ୍ତସ୍ତସ୍ମାଚ୍ଚାଣ୍ଡାଲଦେହତଃ
ରାଜା ପଚ୍ଛିଲେ - ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ରାଜା କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ତ୍ରିଶଙ୍କୁ କିପରି ଚଣ୍ଡାଳ ଶରୀରରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ?
ମୃତୋ ଵା ଵନମଧ୍ଯେ ତୁ ଗଙ୍ଗାତୀରେ ପରିପ୍ଲୁତଃ । ଗୁରୁଣା ଵା କୃପାଂ କୃତ୍ଵା ଶାପାତ୍ତସ୍ମାଦ୍ଵିମୋଚିତଃ
ସେ ବନ ମଧ୍ୟରେ ମରିଗଲେ କି, ଗଙ୍ଗା ତୀରେ ଜଳରେ ଭାସିଗଲେ କି, ନାକି ଗୁରୁଙ୍କ ଦୟାରେ ଶାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ?
ଏତଦ୍ ଵୃତ୍ତାନ୍ତମଖିଲଂ କଥଯସ୍ଵ ମମାଗ୍ରତଃ । ଚରିତଂ ତସ୍ଯ ନୃପତେଃ ଶ୍ରୋତୁକାମୋଽସ୍ମି ସର୍ଵଥା
ଏହି ସମସ୍ତ ଘଟଣା ମୋ ଠାରେ କହ, ମୁଁ ସେ ରାଜାଙ୍କର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଅଭିଷିକ୍ତଂ ସୁତଂ କୃତ୍ଵା ରାଜା ସନ୍ତୁଷ୍ଟମାନସଃ । କାଲାତିକ୍ରମଣଂ ତତ୍ର ଚକାର ଚିନ୍ତଯଞ୍ଛିଵାମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ - ପୁଅଙ୍କୁ ଅଭିଷିକ୍ତ କରି ରାଜା ମନରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ତାଉଁଠାରେ ସମୟ କାଟିବା ସହ ବଡ଼ ଭଲ ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ।
ଏଵଂ ଗଚ୍ଛତି କାଲେ ତୁ ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ସମାହିତଃ । ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଦାରାନ୍ସୁତାଦୀଂଶ୍ଚ ତଦାଗାତ୍କୌଶିକୋ ମୁନିଃ
ଏଭଳି ସମୟ ଯାଇଥିଲା, ତପସ୍ୟା କରି ଏକାଗ୍ର ହେଇ, କୌଶିକ ମୁନି ତାଙ୍କ ଜନା, ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟମାନେକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ।
ଆଗତ୍ଯ ସ୍ଵଜନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁସ୍ଥିତଂ ମୁଦମାପ୍ତଵାନ୍ । ଭାର୍ଯାଂ ପପ୍ରଚ୍ଛ ମେଧାଵୀ ସ୍ଥିତାମଗ୍ରେ ସପର୍ଯଯା
ସେ ଆସି ନିଜ ପରିବାରକୁ ଭଲ ଦେଖି ଖୁସି ହେଲେ; ଜ୍ଞାନୀ ସେ ଭକ୍ତି ସହ ଆଗରେ ଦଉଁଥିବା ପତ୍ନୀକୁ ପଚ୍ଛିଲେ।
ଦୁର୍ଭିକ୍ଷେ ତୁ କଥଂ କାଲସ୍ତଯା ନୀତଃ ସୁଲୋଚନେ । ଅନ୍ନଂ ଵିନା ତ୍ଵିମେ ବାଲାଃ ପାଲିତା କେନ ତଦ୍ଵଦ
ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ତୁମେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ସମୟ କିପରି କାଟିଲା? ଖାଦ୍ୟ ନଥିବାବେଳେ ଏହି ପିଲାମାନେକୁ କିଏ ଦେଖିଥିଲା? କହ।