ତତ୍ର ତେନ ଶରୀରେଣ ବଭୂଵ ଶ୍ଵପଚାକୃତିଃ । କୁଣ୍ଡଲେଽଶ୍ମମଯେ ଵାପି ଜାତେ ତସ୍ଯ ଚ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍
ସେ ଦେହରେ ଶ୍ୱପଚ ଆକୃତି ହେଲେ; ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତାଙ୍କ କାନରେ ପଥରର କୁଣ୍ଡଳ ଜନ୍ମିଗଲା।
ଦେହେ ଚନ୍ଦନଗନ୍ଧଶ୍ଚ ଵିଗନ୍ଧୋ ହ୍ଯଭଵତ୍ତଦା । ନୀଲଵର୍ଣେଽଥ ସଞ୍ଜାତେ ଦିଵ୍ଯେ ପୀତାମ୍ବରେ ତନୌ
ତାଙ୍କ ଦେହରେ ଥିବା ଚନ୍ଦନର ସୁଗନ୍ଧ ବିଲୁପ୍ତ ହୋଇ, ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ହେଲା; ଦିବ୍ୟ ପୀତ ବସ୍ତ୍ର ନୀଳ ରଙ୍ଗରେ ପରିଣତ ହେଲା।
ରାଜଵର୍ଣୋଽଭଵଦ୍ଦେହଃ ଶାପାତ୍ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଶକ୍ତ୍ଯୁପାସକରୋଷେଣ ଫଲମେତଦଭୂନ୍ନୃପ
ତାଙ୍କ ଦେହର ରାଜସିକ ରୂପ ଶାପରେ ହରାଇଗଲା; ଶକ୍ତିଭକ୍ତ ପ୍ରତି କ୍ରୋଧର ଏହି ଫଳ ହେଲା।
ତସ୍ମାଚ୍ଛ୍ରୀଶକ୍ତିଭକ୍ତୋ ହି ନାଵମାନ୍ଯଃ କଦାଚନ । ଗାଯତ୍ରୀଜପନିଷ୍ଠୋ ହି ଵସିଷ୍ଠୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ
ସେଇଠାରୁ, ଶ୍ରୀଶକ୍ତିର ଭକ୍ତକୁ କେବେ ଅବମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ଗାୟତ୍ରୀ ଜପରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଥିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିନ୍ଦ୍ଯଂ ନିଜଂ ଦେହଂ ରାଜା ଦୁଃଖମଵାପ୍ତଵାନ୍ । ନ ଜଗାମ ଗୃହେ ଦୀନୋ ଵନମେଵାଭିତୋ ଯଯୌ
ନିଜ ଦେହକୁ ଏତେ ନିଚ୍ଚିନ୍ତା ଦେଖି ରାଜା ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ସେ ଘରକୁ ଫେରିଲେ ନାହିଁ, ମନ ଭାଙ୍ଗି ହେଇ ସିଧା ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଚିନ୍ତଯାମାସ ଦୁଃଖାର୍ତାସ୍ତ୍ରିଶଙ୍କୁଃ ଶୋକଵିହ୍ଵଲଃ । କିଂ କରୋମି କ୍ଵ ଗଚ୍ଛାମି ଦେହୋ ମେଽତୀଵ ନିନ୍ଦିତଃ
ତିନି ଶଙ୍କୁ ଦୁଃଖରେ ଭାସି, ଶୋକରେ ଭାରି ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ଭାବିଲେ—'ମୁଁ କଣ କରିବି? କେଉଁଠି ଯିବି? ମୋ ଦେହ ଏତେ ଅପମାନ ହୋଇଯାଇଛି।'
କର୍ତଵ୍ଯଂ ନୈଵ ପଶ୍ଯାମି ଯେନ ମେ ଦୁଃଖସଂକ୍ଷଯଃ । ଗୃହେ ଗଚ୍ଛାମି ଚେତ୍ପୁତ୍ରଃ ପୀଡିତୋଽଦ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତି
'ମୋ ଦୁଃଖ କେମିତି ଶେଷ ହେବ, ଏହା ପାଇଁ କିଛି ଉପାୟ ଦେଖୁନାହିଁ; ଯଦି ମୁଁ ଘରକୁ ଯିବି, ତେବେ ମୋ ପୁଅ ଆଜି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଯିବ।'
ଭାର୍ଯାପି ଶ୍ଵପଚଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନାଙ୍ଗୀକାରଂ କରିଷ୍ଯତି । ସଚିଵା ନାଦରିଷ୍ଯନ୍ତି ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ମାମୀଦୃଶଂ ପୁନଃ
'ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟା ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି ଗ୍ରହଣ କରିବେ ନାହିଁ; ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ଦେଖି ମୋତେ ସମ୍ମାନ କରିବେ ନାହିଁ।'
ଜ୍ଞାତଯୋ ବନ୍ଧୁଵର୍ଗଶ୍ଚ ସଙ୍ଗତୋ ନ ଭଜିଷ୍ଯତି । ସର୍ଵୈସ୍ତକ୍ତସ୍ଯ ମେ ନୂନଂ ଜୀଵିତାନ୍ମରଣଂ ଵରମ୍
'ନିଜ ଆତ୍ମୀୟ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋ ସହିତ ରହିବେ ନାହିଁ; ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ ହେଲେ, ଜୀବନଠାରୁ ମୃତ୍ୟୁ ଭଲ।'
ଵିଷଂ ଵା ଭକ୍ଷଯିତ୍ଵାଦ୍ଯ ପତିତ୍ଵା ଵା ଜଲାଶଯେ । କୃତ୍ଵା ଵା କଣ୍ଠପାଶଂ ଚ ଦେହତ୍ଯାଗଂ କରୋମ୍ଯହମ୍
'ଆଜି ମୁଁ ବିଷ ଖାଇ, କିମ୍ବା ଜଳରେ ଡୁବି, କିମ୍ବା ଗଳାରେ ଦାଡ଼ି ଦେଇ ଏହି ଦେହକୁ ଛାଡ଼ିଦେବି।'
ଅଗ୍ନୌ ଵା ଜ୍ଵଲିତେ ଦେହଂ ଜୁହୋମି ଵିଧିଵଦ୍ ବଲାତ୍ । କୃତ୍ଵା ଵାନଶନଂ ପ୍ରାଣାଂସ୍ତ୍ଯଜାମି ଦୂଷିତାନ୍ଭୃଶମ୍
'କିମ୍ବା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ଏହି ଦେହକୁ ନିୟମ ମାନି ଛାଡ଼ିଦେବି, କିମ୍ବା ଉପବାସ କରି ଏହି ଦୁଷିତ ପ୍ରାଣକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି।'
ଆତ୍ମହତ୍ଯା ଭଵେନ୍ନୂନଂ ପୁନର୍ଜନ୍ମନି ଜନ୍ମନି । ଶ୍ଵପଚତ୍ଵଂ ଚ ଶାପଶ୍ଚ ହତ୍ଯାଦୋଷାଦ୍ଭଵେଦପି
'କିନ୍ତୁ ନିଶ୍ଚିତ ଯେ, ଆତ୍ମହତ୍ୟା କଲେ ପୁଣି ପୁଣି ଜନ୍ମ ହେବ; ଏହି ପାପ ଦ୍ୱାରା ଶାପ ଓ ଶ୍ୱପଚ ହେବାର ଭୟ ଅଛି।'
ପୁନର୍ଵିଚାର୍ଯ ଭୂପାଲଶ୍ଚେତସା ସମଚିନ୍ତଯତ୍ । ଆତ୍ମହତ୍ଯା ନ କର୍ତଵ୍ଯା ସର୍ଵଥୈଵ ମଯାଧୁନା
ପୁଣି ଭାବି ରାଜା ମନେ ଠାରେ ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କଲେ—'ମୁଁ କେବେ ବି ଆତ୍ମହତ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।'
ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ସ୍ଵକୃତଂ କର୍ମ ଦେହେନାନେନ କାନନେ । ଭୋଗେନାସ୍ଯ ଵିପାକସ୍ଯ ଭଵିତା ସର୍ଵଥା କ୍ଷଯଃ
'ଏହି ଦେହରେ ରହି ଜଙ୍ଗଲରେ ମୋ ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିବ; ଏହି ଦୁଃଖର ଫଳ ଭୋଗିଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଶେଷ ହେବ।'
ପ୍ରାରବ୍ଧକର୍ମଣାଂ ଭୋଗାଦନ୍ଯଥା ନ କ୍ଷଯୋ ଭଵେତ୍ । ତସ୍ମାନ୍ମଯାତ୍ର ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ କୃତଂ କର୍ମ ଶୁଭାଶୁଭମ୍
'ଯେଉଁ କର୍ମ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି, ତାହାର ଫଳ ଭୋଗିଲେ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ; ତେଣୁ ମୁଁ ନିଜ କର୍ମର ଭଲ ମନ୍ଦ ଫଳ ଭୋଗିବି।'
କୁର୍ଵନ୍ପୁଣ୍ଯାଶ୍ରମାଭ୍ଯାଶେ ତୀର୍ଥାନାଂ ସେଵନଂ ତଥା । ସ୍ମରଣଂ ଚାମ୍ବିକାଯାସ୍ତୁ ସାଧୂନାଂ ସେଵନଂ ତଥା
'ପୁଣ୍ୟ ଆଶ୍ରମ ନିକଟରେ ରହି, ତୀର୍ଥସ୍ଥଳର ସେବା କରି, ଅମ୍ବିକାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ସେବା କରିବି—'
ଏଵଂ କର୍ମକ୍ଷଯଂ ନୂନଂ କରିଷ୍ଯାମି ଵନେ ଵସନ୍ । ଭାଗ୍ଯଯୋଗାତ୍କଦାଚିତ୍ତୁ ଭଵେତ୍ସାଧୁସମାଗମଃ
'ଏଭଳି ଜଙ୍ଗଲରେ ରହି ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ମୋ କର୍ମ ଶେଷ କରିପାରିବି; ଭାଗ୍ୟରେ ଲେଖା ଥିଲେ କେବେ ନା କେବେ ସାଧୁଙ୍କ ସଙ୍ଗ ମିଳିପାରେ।'
ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ମନସା ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଵନଗରଂ ନୃପଃ । ଗଙ୍ଗାତୀରେ ଗତଃ କାମଂ ଶୋଚଂସ୍ତତ୍ରୈଵ ସଂସ୍ଥିତଃ
ଏପରି ଭାବି ରାଜା ନିଜ ସହର ଛାଡ଼ି ଗଲେ ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଯାଇ, ଯେଉଁଭଳି ଇଚ୍ଛା କଲେ, ସେଠାରେ ଦୁଃଖ କରି ରହିଲେ।
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ତଦା ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପିତୁଃ ଶାପସ୍ଯ କାରଣମ୍ । ଦୁଃଖିତଃ ସଚିଵାଂସ୍ତତ୍ର ପ୍ରେଷଯାମାସ ପାର୍ଥିଵଃ
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ତାପରେ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ଶାପର କାରଣ ବୁଝି, ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ସେଠାକୁ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଂକୁ ପଠାଇଲେ।
ସଚିଵାସ୍ତତ୍ର ଗତ୍ଵାଽଽଶୁ ତମୂଚୁଃ ପ୍ରଶ୍ରଯାନ୍ଵିତାଃ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶ୍ଵପଚାକାରଂ ନିଃଶ୍ଵସନ୍ତଂ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଶୀଘ୍ର ସେଠାକୁ ଯାଇ, ଶ୍ୱପଚ ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଥିବା ଏବଂ ବାରମ୍ବାର ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ।
ରାଜନ୍ ପୁତ୍ରେଣ ତେ ନୂନଂ ପ୍ରେଷିତାନ୍ସମୁପାଗତାନ୍ । ଅଵେହି ସଚିଵାଂସ୍ତ୍ଵଂ ନୋ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରାଜ୍ଞଯା ସ୍ଥିତାନ୍
'ହେ ରାଜନ୍, ଆମେ ତୁମର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ତୁମ ପୁଅ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛୁ, ଏହା ଜାଣ।'
ଯୁଵରାଜସୁତଃ ପ୍ରାହ ଯତ୍ତଚ୍ଛୃଣୁ ନରାଧିପ । ଆନଯଧ୍ଵଂ ନୃପଂ ଯୂଯଂ ସମ୍ମାନ୍ଯ ପିତରଂ ମମ
'ଯୁବରାଜଙ୍କ ପୁଅ କହିଛନ୍ତି, ହେ ନରପତି, ମୋ କଥା ଶୁଣ; ତୁମେମାନେ ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି ରାଜାଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣ।'
ତସ୍ମାଦ୍ରାଜନ୍ ସମାଗଚ୍ଛ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରତି ଗତଵ୍ଯଥଃ । ସେଵାଂ ସର୍ଵେ କରିଷ୍ଯନ୍ତି ସଚିଵାଶ୍ଚ ପ୍ରଜାସ୍ତଥା
ତେଣୁ ରାଜା, ତୁମେ ଚିନ୍ତା ଛାଡି ଆପଣଙ୍କ ରାଜ୍ୟକୁ ଫେରିଯାଅ। ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପ୍ରଜା ତୁମର ସେବା କରିବେ।
ଗୁରୁଂ ପ୍ରସାଦଯିଷ୍ଯାମଃ ସ ଯଥା ତୁ ଦଯେତ ଵୈ । ପ୍ରସନ୍ନୋଽସୌ ମହାତେଜା ଦୁଃଖସ୍ଯାନ୍ତଂ କରିଷ୍ଯତି
ଆମେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା। ତାଙ୍କର ଦୟା ହେଲେ, ସେ ଏହି ଦୁଃଖର ଶେଷ କରିଦେବେ।
ଇତି ପୁତ୍ରେଣ ତେ ରାଜନ୍ କଥିତଂ ବହୁଧା କିଲ । ତସ୍ମାଦ୍ ଗମନମେଵାଶୁ ରୋଚତାଂ ନିଜସଦ୍ମନି
ଏଭଳି ତୁମ ପୁଅ ତୁମକୁ ଅନେକ ଭାବରେ କହିଥିଲା, ତେଣୁ ତୁମ ମନ ଶୀଘ୍ର ଆପଣ ଘରକୁ ଫେରିବା ପାଇଁ ଲାଗିଯାଉ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଇତି ତେଷାଂ ନୃପଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭାଷିତଂ ଶ୍ଵପଚାକୃତିଃ । ସ୍ଵଗୃହଂ ଗମନାଯାସୌ ନ ମତିଂ କୃତଵାନତଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ - ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ରାଜା, ଶ୍ୱପଚ ରୂପ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ଆପଣ ଘରକୁ ଫେରିବା ନିଶ୍ଚୟ କଲେନି।
ତାନୁଵାଚ ତଦା ଵାକ୍ଯଂ ଵ୍ରଜନ୍ତୁ ସଚିଵାଃ ପୁରମ୍ । ଗତ୍ଵା ପୁରଂ ମହାଭାଗା ବ୍ରୁଵନ୍ତୁ ଵଚନାଚ୍ଚ ମେ
ତାପରେ ସେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ କହିଲେ - ତମେ ସମସ୍ତେ ପୁରକୁ ଯାଅ। ପୁରକୁ ଯାଇ, ମୋର କଥା ସେଠି କହିବା।
ନାଗମିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ପୁତ୍ର କୁରୁ ରାଜ୍ଯମତନ୍ଦ୍ରିତଃ । ମାନଯନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଦେଵାନ୍ଯଜନ୍ଯଜ୍ଞୈରନେକଶଃ
ମୁଁ ଫେରିବି ନାହିଁ, ପୁଅ। ତୁମେ ଅତି ଚେତନାରେ ରାଜ୍ୟ ଚାଲାଅ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅନେକ ବଳି ଦେଇ ସମ୍ମାନ କର।
ନାହଂ ଶ୍ଵପଚଵେଷେଣ ଗର୍ହିତେନ ମହାତ୍ମଭିଃ । ଆଗମିଷ୍ଯାମ୍ଯଯୋଧ୍ଯାଯାଂ ସର୍ଵେ ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ମା ଚିରମ୍
ମୁଁ ଶ୍ୱପଚ ଭୂଷାରେ, ମହାତ୍ମାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅବହେଳିତ ହୋଇ, ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି ନାହିଁ। ତମେ ସମସ୍ତେ ଦେରି ନକରି ଯାଅ।
ପୁତ୍ରଂ ସିଂହାସନେ ସ୍ଥାପ୍ଯ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଂ ମହାବଲମ୍ । କୁର୍ଵନ୍ତୁ ରାଜ୍ଯକର୍ମାଣି ଯୂଯଂ ତତ୍ର ମମାଜ୍ଞଯା
ମୋର ପୁଅ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସିଂହାସନରେ ବସାଅ। ତମେ ସମସ୍ତେ ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ସେଠି ରାଜ୍ୟର କାମ କର।