ଵିପ୍ରାନାହୂଯ ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନ୍ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦାନ୍ । ଅଭିଷେକାଯ ସମ୍ଭାରାନ୍ କାରଯାମାସ ସତ୍ଵରମ୍
ସେ ଶୀଘ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ବେଦ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଡାକି, ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ତିଆରି କରିଲେ।
ସଲିଲଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥାନାଂ ସମାନାଯ୍ଯ ଵିଶାଂପତିଃ । ପ୍ରକୃତୀଶ୍ଚ ସମାହୂଯ ସାମନ୍ତାନ୍ଭୂପତୀଂସ୍ତଥା
ଲୋକମାନଙ୍କ ଠାରୁ ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ଜଳ ଆଣିଲେ, ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରୀ, ସାମନ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେକୁ ଡାକିଲେ।
ପୁଣ୍ଯେଽହ୍ନି ଵିଧିଵତ୍ତସ୍ମୈ ଦଦାଵାସନମୁତ୍ତମମ୍ । ଅଭିଷିଚ୍ଯ ସୁତଂ ରାଜ୍ଯେ ତ୍ରିଶଙ୍କୁଂ ଵିଧିଵତ୍ପିତା
ଶୁଭ ଦିନରେ ଯଥାବିଧିରେ ସେ ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନ ଦେଲେ। ପିତା ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିଲେ।
ତୃତୀଯମାଶ୍ରମଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଜଗ୍ରାହ ଭାର୍ଯଯା ଯୁତଃ । ଵନେ ତ୍ରିପଥଗାକୂଲେ ଚଚାର ଦୁଶ୍ଚରଂ ତପଃ
ସେ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ପବିତ୍ର ତୃତୀୟ ଆଶ୍ରମ ଗ୍ରହଣ କଲେ ଏବଂ ତିନି ମୁଖି ନଦୀ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅତି କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ।
କାଲେ ପ୍ରାପ୍ତେ ଯଯୌ ସ୍ଵର୍ଗଂ ପୂଜିତସ୍ତ୍ରିଦଶୈରପି । ଇନ୍ଦ୍ରାସନସମୀପସ୍ଥୋ ରରାଜ ରଵିଵତ୍ସଦା
ସମୟ ଆସିଲାପରେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସିଂହାସନ ନିକଟରେ ବସି, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚିରକାଳ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ।
ରାଜୋଵାଚ ପୂର୍ଵଂ ଭଗଵତା ପ୍ରୋକ୍ତଂ କଥାଯୋଗେନ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ସତ୍ଯଵ୍ରତୋ ଵସିଷ୍ଠେନ ଶପ୍ତୋ ଦୋଗ୍ଧ୍ରୀଵଧାତ୍କିଲ
ରାଜା କହିଲେ: ପୂର୍ବରୁ ଭଗବାନ୍ ଯେପରି ଗଳ୍ପରେ କହିଥିଲେ, ସତ୍ୟବ୍ରତଙ୍କୁ ବସିଷ୍ଠ ଦୋହନ କରୁଥିବା ଗାଈ ମାରିବା ପାଇଁ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ।
କୁପିତେନେ ପିଶାଚତ୍ଵଂ ପ୍ରାପିତୋ ଗୁରୁଣା ତତଃ । କଥଂ ମୁକ୍ତଃ ପିଶାଚତ୍ଵାଦିତ୍ଯେତତ୍ସଂଶଯଃ ପ୍ରଭୋ
ଗୁରୁ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ପିଶାଚ ରୂପ ଦେଇଥିଲେ। ସେ କିପରି ସେହି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ? ଏହି ଆମର ପ୍ରଶ୍ନ, ପ୍ରଭୁ।
ନ ସିଂହାସନଯୋଗ୍ଯୋ ହି ଭଵେଚ୍ଛାପସମନ୍ଵିତଃ । ମୁନିନା ମୋଚିତଃ ଶାପାତ୍କେନାନ୍ଯେନ ଚ କର୍ମଣା
ଯେଉଁଠାରେ ଶାପ ଲାଗିଥାଏ, ସେ ରାଜସିଂହାସନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେ ଶାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ।
ଏତନ୍ମେ ବ୍ରୂହି ଵିପ୍ରର୍ଷେ ଶାପମୋକ୍ଷଣକାରଣମ୍ । ଆନୀତସ୍ତୁ କଥଂ ପିତ୍ରା ସ୍ଵଗୃହେ ତାଦୃଶାକୃତିଃ
ଏହା ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ଶାପ ମୁକ୍ତିର କାରଣ କ'ଣ? ଏବଂ ସେଉଁଠି ରୂପରେ ପିତା କିପରି ତାଙ୍କୁ ଘରକୁ ଆଣିଥିଲେ?
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଵସିଷ୍ଠେନ ଚ ଶପ୍ତୋଽସୌ ସଦ୍ଯଃ ପୈଶାଚତାଂ ଗତଃ । ଦୁର୍ଵେଷଶ୍ଚାତିଦୁର୍ଧର୍ଷଃ ସର୍ଵଲୋକଭଯଙ୍କରଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାପିତ ହୋଇ, ସେ ସତ୍ୟବ୍ରତ ସତେଜ ପିଶାଚ ହେଲେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥିଲେ।
ଯଦୈଵୋପାସିତା ଦେଵୀ ଭକ୍ତ୍ଯା ସତ୍ଯଵ୍ରତେନ ହ । ତଯା ପ୍ରସନ୍ନଯା ରାଜନ୍ ଦିଵ୍ଯଦେହଃ କୃତଃ କ୍ଷଣାତ୍
ଯେତେବେଳେ ସତ୍ୟବ୍ରତ ଭକ୍ତି ସହିତ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ସେ ଦେବୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଦିବ୍ୟ ଶରୀର ଦେଲେ।
ପିଶାଚତ୍ଵଂ ଗତଂ ତସ୍ଯ ପାପଂ ଚୈଵ କ୍ଷଯଂ ଗତମ୍ । ଵିପାପ୍ମା ଚାତିତେଜସ୍ଵୀ ସମ୍ଭୂତସ୍ତତ୍କୃପାମୃତାତ୍
ତାଙ୍କର ପିଶାଚ ଭାବ ଶେଷ ହେଲା, ପାପ ନଶ୍ଟ ହେଲା, ଦେବୀଙ୍କ କୃପାର ଅମୃତ ଦ୍ୱାରା ସେ ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ ହେଲେ।
ଵସିଷ୍ଠୋଽପି ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ଜାତଃ ଶକ୍ତିପ୍ରସାଦତଃ । ପିତାପି ଚ ବଭୂଵାସ୍ଯ ପ୍ରେମଯୁକ୍ତସ୍ତ୍ଵନୁଗ୍ରହାତ୍
ବସିଷ୍ଠ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତିଙ୍କ କୃପାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ପିତା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରେମରେ ଅନୁଗ୍ରହ କରିଲେ।
ରାଜ୍ଯଂ ଶଶାସ ଧର୍ମାତ୍ମା ମୃତେ ପିତରି ପାର୍ଥିଵଃ । ଈଜେ ଚ ଵିଵିଧୈର୍ଯଜ୍ଞୈର୍ଦେଵଦେଵୀଂ ସନାତନୀମ୍
ପିତା ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କଲେ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ସନାତନ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ।
ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ବଭୂଵାଥ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଃ ସୁଶୋଭନଃ । ଲକ୍ଷଣୈଃ ଶାସ୍ତ୍ରନିର୍ଦିଷ୍ଟୈଃ ସଂଯୁତଶ୍ଚାତିସୁନ୍ଦରଃ
ତାଙ୍କର ପୁଅ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଅତି ଶୋଭାମୟ ଥିଲେ, ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଲକ୍ଷଣ ଥିଲା ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଥିଲେ।
ଯୁଵରାଜଂ ସୁତଂ କୃତ୍ଵା ତ୍ରିଶଙ୍କୁଃ ପୃଥିଵୀପତିଃ । ମାନୁଷେଣ ଶରୀରେଣ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଭୋକ୍ତୁଂ ମନୋ ଦଧେ
ପୃଥିବୀର ନାଥ ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ କରି, ମାନବ ଶରୀରରେ ସ୍ୱର୍ଗ ସୁଖ ଭୋଗ କରିବାକୁ ମନସ୍କାମନା କଲେ।
ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯାଶ୍ରମଂ ଗତ୍ଵା ପ୍ରଣମ୍ଯ ଵିଧିଵନ୍ନୃପଃ । ଉଵାଚ ଵଚନଂ ପ୍ରୀତଃ କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟସ୍ତଦା
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ରାଜା ପ୍ରଣାମ କଲେ ଏବଂ ନମ୍ରତାର ସହିତ ହାତ ଯୋଡି ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ।
ରାଜୋଵାଚ - ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ମହାଭାଗ ସର୍ଵମନ୍ତ୍ରଵିଶାରଦ । ଵିଜ୍ଞପ୍ତିଂ ମେ ସୁମନସା ଶ୍ରୋତୁମର୍ହସି ତାପସ
ରାଜା କହିଲେ — ହେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମହାଭାଗ, ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରରେ ଦକ୍ଷ, ମୋ ଏହି ହୃଦୟର ଅନୁରୋଧ ଆପଣ ଶୁଣିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
ଇଚ୍ଛା ମେଽଦ୍ଯ ସମୁତ୍ପନ୍ନା ସ୍ଵର୍ଗଲୋକସୁଖାଯ ଚ । ଅନେନୈଵ ଶରୀରେଣ ଭୋଗାନ୍ଭୋକ୍ତୁମମାନୁଷାନ୍
ଆଜି ମୋ ମନରେ ସ୍ୱର୍ଗର ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ କରିବା ଇଚ୍ଛା ଜନ୍ମିଛି, ଏହି ଦେହରେ ଅମାନବୀୟ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଅପ୍ସରୋଭିଶ୍ଚ ସଂଵାସଃ କ୍ରୀଡିତୁଂ ନନ୍ଦନେ ଵନେ । ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵଗାନଂ ଚ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଂ ମଧୁରଂ କିଲ
ମୁଁ ଅପ୍ସରାମାନେ ସହିତ ରହିବା, ନନ୍ଦନ କାନନରେ ଖେଳିବା ଏବଂ ଦେବଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କର ମଧୁର ଗୀତ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଯାଜଯ ତ୍ଵଂ ମଖେନାଶୁ ତାଦୃଶେନ ମହାମୁନେ । ଯଥାନେନ ଶରୀରେଣ ଵସେ ଲୋକଂ ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମ୍
ହେ ମହାମୁନି, ଏମିତି ଏକ ଯଜ୍ଞ ଶୀଘ୍ର କରନ୍ତୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏହି ଦେହରେ ମୁଁ ଦେବଲୋକରେ ବସିପାରିବି।
ସମର୍ଥୋଽସି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁରୁ କାର୍ଯଂ ମମାଧୁନା । ପ୍ରାପଯାଶୁ ମଖଂ କୃତ୍ଵା ଦେଵଲୋକଂ ଦୁରାସଦମ୍
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ସମର୍ଥ, ଏବେ ମୋର କାମ ସାରନ୍ତୁ। ଶୀଘ୍ର ଯଜ୍ଞ କରି, ମୋତେ ଦୁର୍ଲଭ ଦେବଲୋକରେ ପହଞ୍ଚାନ୍ତୁ।
ଵସିଷ୍ଠ ଉଵାଚ - ରାଜନ୍ ମାନୁଷଦେହେନ ସ୍ଵର୍ଗେ ଵାସଃ ସୁଦୁର୍ଲଭଃ । ମୃତସ୍ଯ ହି ଧ୍ରୁଵଂ ସ୍ଵର୍ଗଃ କଥିତଃ ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣା
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ — ରାଜା, ମାନବ ଦେହରେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସିବା ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ; ଯେଉଁମାନେ ପୁଣ୍ୟ କାମ କରି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପାଆନ୍ତି।
ତସ୍ମାଦ୍ ବିଭେମି ସର୍ଵଜ୍ଞ ଦୁର୍ଲଭାଚ୍ଚ ମନୋରଥାତ୍ । ଅପ୍ସରୋଭିଶ୍ଚ ସଂଵାସୋ ଜୀଵମାନସ୍ଯ ଦୁର୍ଲଭଃ
ତେଣୁ, ହେ ସବୁଜାଣି, ମୁଁ ଭୟଭିତ, କାରଣ ଏହି ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବା ଦୁର୍ଲଭ; ଜୀବନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅପ୍ସରାମାନେ ସହିତ ରହିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର।
କୁରୁ ଯଜ୍ଞାନ୍ମହାଭାଗ ମୃତଃ ସ୍ଵର୍ଗମଵାପ୍ସ୍ଯସି । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ରାଜା ପରମଦୁର୍ମନାଃ
ହେ ମହାଭାଗ, ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତୁ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଆପଣ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପାଇବେ। ବ୍ୟାସ କହୁଛନ୍ତି — ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ଉଵାଚ ଵଚନଂ ଭୂଯୋ ଵସିଷ୍ଠଂ ପୂର୍ଵରୋଷିତମ୍ । ନ ତ୍ଵଂ ଯାଜଯସେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଗର୍ଵାଵେଶାଚ୍ଚ ମାଂ ଯଦି
ସେ ପୁନି ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ରୋଷ ହୋଇଥିଲେ — ଯଦି ଆପଣ ଗର୍ବରେ ମୋ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରିନାହାନ୍ତି, ତେବେ—
ଅନ୍ଯଂ ପୁରୋହିତଂ କୃତ୍ଵା ଯକ୍ଷ୍ଯେଽହଂ କିଲ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ଵସିଷ୍ଠଃ କୋପସଂଯୁତଃ
ମୁଁ ଅନ୍ୟ ପୁରୋହିତକୁ ନିଯୁକ୍ତ କରି, ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଯଜ୍ଞ କରିବି। ଏହି କଥା ଶୁଣି ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧ ହେଲା।
ଶଶାପ ଭୂପତିଂ ଚେତି ଚାଣ୍ଡାଲୋ ଭଵ ଦୁର୍ମତେ । ଅନେନ ତ୍ଵଂ ଶରୀରେଣ ଶ୍ଵପଚୋ ଭଵ ସତ୍ଵରମ୍
ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ — ହେ ଦୁଷ୍ଟମନା, ତୁମେ ଚଣ୍ଡାଳ ହେଉ। ଏହି ଦେହରେ ତୁମେ ତୁରନ୍ତ ଶ୍ୱପଚ ହେଉ।
ସ୍ଵର୍ଗକୃନ୍ତନ ପାପିଷ୍ଠ ସୁରଭୀଵଧଦୂଷିତ । ବ୍ରହ୍ମପତ୍ନୀହରୋଚ୍ଛିନ୍ନ ଧର୍ମମାର୍ଗଵିଦୂଷକ
ହେ ପାପୀ, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା, ଗୋହତ୍ୟାରେ ଦୁଷିତ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପତ୍ନୀକୁ ହରିଥିବା, ଧର୍ମର ମାର୍ଗକୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ କରୁଥିବା—
ନ ତେ ସ୍ଵର୍ଗଗତିଃ ପାପ ମୃତସ୍ଯାପି କଥଞ୍ଚନ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଗୁରୁଣା ରାଜଂସ୍ତ୍ରିଶଙ୍କୁସ୍ତତ୍କ୍ଷଣାଦପି
ତୁମ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗ ମିଳିବ ନାହିଁ, ପାପୀ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ବ୍ୟାସ କହୁଛନ୍ତି — ଏଭଳି ଗୁରୁଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ରାଜା ସେ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ—