ସର୍ଵଂ ଦୃଶ୍ଯଂ ମହାଦେଵୀ ଦ୍ରଷ୍ଟା ସାକ୍ଷୀ ଚ ସୈଵ ହି । ଇତି ତଦ୍ଭାଵଭରିତସ୍ତିଷ୍ଠେନ୍ନିର୍ଭଯଚେତସା
ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ଅଛି, ସେ ସବୁ ମହାଦେବୀଙ୍କ ଅଟୁଟ ରୂପ। ଦେଖୁଥିବା ଓ ସାକ୍ଷୀ ମଧ୍ୟ ସେଉଁଠି। ଏହି ଭାବନାରେ ଭରିଯାଇ, ଭୟହୀନ ମନେ ରହିବା ଉଚିତ୍।
କୃତ୍ଵା ନିତ୍ଯଵିଧିଂ ସମ୍ଯଗ୍ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ସଦସି ଦ୍ଵିଜାନ୍ । ସମାହୂଯ ଚ ପ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯୋ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରଵିନିର୍ଣଯଃ
ନିତ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସଠିକ୍ ଭାବେ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଡାକି ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରର ନିଷ୍ପତ୍ତି ପଚାରିବା ଦରକାର।
ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ପୂଜ୍ଯାନ୍ଵେଦଵେଦାନ୍ତପାରଗାନ୍ । ଗୋଭୂହିରଣ୍ଯାଦିକଂ ଚ ଦେଯଂ ପାତ୍ରେଷୁ ସର୍ଵଦା
ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେଦ ଓ ବେଦାନ୍ତରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେକୁ ଯଥାଯଥ ମାନ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍। ଗାଈ, ଜମି, ସୁନା ଓ ଏହା ସହ ଅନ୍ୟ ଦାନ ଯୋଗ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ ସଦା ଦେବା ଦରକାର।
ଅଵିଦ୍ଵାନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣଃ କୋଽପି ନୈଵ ପୂଜ୍ଯଃ କଦାଚନ । ଆହାରାଦଧିକଂ ନୈଵ ଦେଯଂ ମୂର୍ଖାଯ କର୍ହିଚିତ୍
ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଜ୍ଞାନୀ, ସେକୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମୂର୍ଖଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଅଧିକ କିଛି ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନ ଵା ଲୋଭାତ୍ତ୍ଵଯା ପୁତ୍ର କର୍ତଵ୍ଯଂ ଧର୍ମଲଙ୍ଘନମ୍ । ଅତଃ ପରଂ ନ କର୍ତଵ୍ଯଂ କ୍ଵଚିଦ୍ଵିପ୍ରାଵମାନନମ୍
ପୁଅ, ଲୋଭରେ ପଡ଼ି ଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ କେବେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହା ଛାଡ଼ି କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ବ୍ରାହ୍ମଣା ଭୂମିଦେଵାଶ୍ଚ ମାନନୀଯାଃ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ । କାରଣଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ଚ ଦ୍ଵିଜା ଏଵ ନ ସଂଶଯଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଭୂମିର ଦେବତାମାନେକୁ ବିଶେଷ ଚେଷ୍ଟାରେ ସମ୍ମାନ କରିବା ଦରକାର। କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ପାଇଁ ମୂଳ କାରଣ ହେଉଛନ୍ତି ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଅଦ୍ଭ୍ଯୋଽଗ୍ନିର୍ବ୍ରହ୍ମଣଃ କ୍ଷତ୍ରମଶ୍ମନୋ ଲୋହମୁତ୍ଥିତମ୍ । ତେଷାଂ ସର୍ଵତ୍ରଗଂ ତେଜଃ ସ୍ଵାସୁ ଯୋନିଷୁ ଶାମ୍ଯତି
ଜଳରୁ ଅଗ୍ନି, ବ୍ରାହ୍ମଣରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ପାଥରରୁ ଲୋହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ସେମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ସମସ୍ତଠାରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଜ ମୂଳରେ ଶାନ୍ତ ହୁଏ।
ତସ୍ମାଦ୍ରାଜ୍ଞା ଵିଶେଷେଣ ମାନନୀଯା ମୁଖୋଦ୍ଭଵାଃ । ଦାନେନ ଵିନଯେନୈଵ ସର୍ଵଥା ଭୂତିମିଚ୍ଛତା
ଏହି କାରଣରୁ, ରାଜା ଯଦି ଭୂତି ଚାହେଁ, ତେବେ ମୁଖରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବାମାନେକୁ ବିଶେଷ ଭାବେ ଦାନ ଓ ବିନୟ ସହିତ ସମ୍ମାନ କରିବା ଦରକାର।
ଦଣ୍ଡନୀତିଃ ସଦା କାର୍ଯା ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରତଃ । କୋଶସ୍ଯ ସଂଗ୍ରହଃ କାର୍ଯୋ ନୂନଂ ନ୍ଯାଯାଗତସ୍ଯ ହ
ଦଣ୍ଡ ନୀତି ସଦା ଧର୍ମ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ କରିବା ଉଚିତ୍। ଧନ ଆହରଣ ସଦା ନ୍ୟାୟ ଭାବେ କରିବା ଦରକାର।
ତ୍ରିଶଙ୍କୂପାଖ୍ଯାନଵର୍ଣନମ୍ ଏଵଂ ପ୍ରବୋଧିତଃ ପିତ୍ରା ତ୍ରିଶଙ୍କୁଃ ପ୍ରଣତୋ ନୃପଃ । ତଥେତି ପିତରଂ ପ୍ରାହ ପ୍ରେମଗଦ୍ଗଦଯା ଗିରା
ଏଭଳି ଭାବେ ପିତାଙ୍କ ଉପଦେଶ ପାଇ ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ରାଜା ଶିର ନମାଇ, ପ୍ରେମରେ କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ 'ଏମିତି ହେଉ' ବୋଲି ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵିପ୍ରାନାହୂଯ ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନ୍ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦାନ୍ । ଅଭିଷେକାଯ ସମ୍ଭାରାନ୍ କାରଯାମାସ ସତ୍ଵରମ୍
ସେ ଶୀଘ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ବେଦ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଡାକି, ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ତିଆରି କରିଲେ।
ସଲିଲଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥାନାଂ ସମାନାଯ୍ଯ ଵିଶାଂପତିଃ । ପ୍ରକୃତୀଶ୍ଚ ସମାହୂଯ ସାମନ୍ତାନ୍ଭୂପତୀଂସ୍ତଥା
ଲୋକମାନଙ୍କ ଠାରୁ ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ଜଳ ଆଣିଲେ, ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରୀ, ସାମନ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେକୁ ଡାକିଲେ।
ପୁଣ୍ଯେଽହ୍ନି ଵିଧିଵତ୍ତସ୍ମୈ ଦଦାଵାସନମୁତ୍ତମମ୍ । ଅଭିଷିଚ୍ଯ ସୁତଂ ରାଜ୍ଯେ ତ୍ରିଶଙ୍କୁଂ ଵିଧିଵତ୍ପିତା
ଶୁଭ ଦିନରେ ଯଥାବିଧିରେ ସେ ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନ ଦେଲେ। ପିତା ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିଲେ।
ତୃତୀଯମାଶ୍ରମଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଜଗ୍ରାହ ଭାର୍ଯଯା ଯୁତଃ । ଵନେ ତ୍ରିପଥଗାକୂଲେ ଚଚାର ଦୁଶ୍ଚରଂ ତପଃ
ସେ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ପବିତ୍ର ତୃତୀୟ ଆଶ୍ରମ ଗ୍ରହଣ କଲେ ଏବଂ ତିନି ମୁଖି ନଦୀ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅତି କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ।
କାଲେ ପ୍ରାପ୍ତେ ଯଯୌ ସ୍ଵର୍ଗଂ ପୂଜିତସ୍ତ୍ରିଦଶୈରପି । ଇନ୍ଦ୍ରାସନସମୀପସ୍ଥୋ ରରାଜ ରଵିଵତ୍ସଦା
ସମୟ ଆସିଲାପରେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସିଂହାସନ ନିକଟରେ ବସି, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚିରକାଳ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ।
ରାଜୋଵାଚ ପୂର୍ଵଂ ଭଗଵତା ପ୍ରୋକ୍ତଂ କଥାଯୋଗେନ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ସତ୍ଯଵ୍ରତୋ ଵସିଷ୍ଠେନ ଶପ୍ତୋ ଦୋଗ୍ଧ୍ରୀଵଧାତ୍କିଲ
ରାଜା କହିଲେ: ପୂର୍ବରୁ ଭଗବାନ୍ ଯେପରି ଗଳ୍ପରେ କହିଥିଲେ, ସତ୍ୟବ୍ରତଙ୍କୁ ବସିଷ୍ଠ ଦୋହନ କରୁଥିବା ଗାଈ ମାରିବା ପାଇଁ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ।
କୁପିତେନେ ପିଶାଚତ୍ଵଂ ପ୍ରାପିତୋ ଗୁରୁଣା ତତଃ । କଥଂ ମୁକ୍ତଃ ପିଶାଚତ୍ଵାଦିତ୍ଯେତତ୍ସଂଶଯଃ ପ୍ରଭୋ
ଗୁରୁ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ପିଶାଚ ରୂପ ଦେଇଥିଲେ। ସେ କିପରି ସେହି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ? ଏହି ଆମର ପ୍ରଶ୍ନ, ପ୍ରଭୁ।
ନ ସିଂହାସନଯୋଗ୍ଯୋ ହି ଭଵେଚ୍ଛାପସମନ୍ଵିତଃ । ମୁନିନା ମୋଚିତଃ ଶାପାତ୍କେନାନ୍ଯେନ ଚ କର୍ମଣା
ଯେଉଁଠାରେ ଶାପ ଲାଗିଥାଏ, ସେ ରାଜସିଂହାସନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେ ଶାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ।
ଏତନ୍ମେ ବ୍ରୂହି ଵିପ୍ରର୍ଷେ ଶାପମୋକ୍ଷଣକାରଣମ୍ । ଆନୀତସ୍ତୁ କଥଂ ପିତ୍ରା ସ୍ଵଗୃହେ ତାଦୃଶାକୃତିଃ
ଏହା ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ଶାପ ମୁକ୍ତିର କାରଣ କ'ଣ? ଏବଂ ସେଉଁଠି ରୂପରେ ପିତା କିପରି ତାଙ୍କୁ ଘରକୁ ଆଣିଥିଲେ?
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଵସିଷ୍ଠେନ ଚ ଶପ୍ତୋଽସୌ ସଦ୍ଯଃ ପୈଶାଚତାଂ ଗତଃ । ଦୁର୍ଵେଷଶ୍ଚାତିଦୁର୍ଧର୍ଷଃ ସର୍ଵଲୋକଭଯଙ୍କରଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାପିତ ହୋଇ, ସେ ସତ୍ୟବ୍ରତ ସତେଜ ପିଶାଚ ହେଲେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥିଲେ।
ଯଦୈଵୋପାସିତା ଦେଵୀ ଭକ୍ତ୍ଯା ସତ୍ଯଵ୍ରତେନ ହ । ତଯା ପ୍ରସନ୍ନଯା ରାଜନ୍ ଦିଵ୍ଯଦେହଃ କୃତଃ କ୍ଷଣାତ୍
ଯେତେବେଳେ ସତ୍ୟବ୍ରତ ଭକ୍ତି ସହିତ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ସେ ଦେବୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଦିବ୍ୟ ଶରୀର ଦେଲେ।
ପିଶାଚତ୍ଵଂ ଗତଂ ତସ୍ଯ ପାପଂ ଚୈଵ କ୍ଷଯଂ ଗତମ୍ । ଵିପାପ୍ମା ଚାତିତେଜସ୍ଵୀ ସମ୍ଭୂତସ୍ତତ୍କୃପାମୃତାତ୍
ତାଙ୍କର ପିଶାଚ ଭାବ ଶେଷ ହେଲା, ପାପ ନଶ୍ଟ ହେଲା, ଦେବୀଙ୍କ କୃପାର ଅମୃତ ଦ୍ୱାରା ସେ ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ ହେଲେ।
ଵସିଷ୍ଠୋଽପି ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ଜାତଃ ଶକ୍ତିପ୍ରସାଦତଃ । ପିତାପି ଚ ବଭୂଵାସ୍ଯ ପ୍ରେମଯୁକ୍ତସ୍ତ୍ଵନୁଗ୍ରହାତ୍
ବସିଷ୍ଠ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତିଙ୍କ କୃପାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ପିତା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରେମରେ ଅନୁଗ୍ରହ କରିଲେ।
ରାଜ୍ଯଂ ଶଶାସ ଧର୍ମାତ୍ମା ମୃତେ ପିତରି ପାର୍ଥିଵଃ । ଈଜେ ଚ ଵିଵିଧୈର୍ଯଜ୍ଞୈର୍ଦେଵଦେଵୀଂ ସନାତନୀମ୍
ପିତା ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କଲେ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ସନାତନ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ।
ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ବଭୂଵାଥ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଃ ସୁଶୋଭନଃ । ଲକ୍ଷଣୈଃ ଶାସ୍ତ୍ରନିର୍ଦିଷ୍ଟୈଃ ସଂଯୁତଶ୍ଚାତିସୁନ୍ଦରଃ
ତାଙ୍କର ପୁଅ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଅତି ଶୋଭାମୟ ଥିଲେ, ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଲକ୍ଷଣ ଥିଲା ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଥିଲେ।
ଯୁଵରାଜଂ ସୁତଂ କୃତ୍ଵା ତ୍ରିଶଙ୍କୁଃ ପୃଥିଵୀପତିଃ । ମାନୁଷେଣ ଶରୀରେଣ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଭୋକ୍ତୁଂ ମନୋ ଦଧେ
ପୃଥିବୀର ନାଥ ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ କରି, ମାନବ ଶରୀରରେ ସ୍ୱର୍ଗ ସୁଖ ଭୋଗ କରିବାକୁ ମନସ୍କାମନା କଲେ।
ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯାଶ୍ରମଂ ଗତ୍ଵା ପ୍ରଣମ୍ଯ ଵିଧିଵନ୍ନୃପଃ । ଉଵାଚ ଵଚନଂ ପ୍ରୀତଃ କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟସ୍ତଦା
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ରାଜା ପ୍ରଣାମ କଲେ ଏବଂ ନମ୍ରତାର ସହିତ ହାତ ଯୋଡି ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ।
ରାଜୋଵାଚ - ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ମହାଭାଗ ସର୍ଵମନ୍ତ୍ରଵିଶାରଦ । ଵିଜ୍ଞପ୍ତିଂ ମେ ସୁମନସା ଶ୍ରୋତୁମର୍ହସି ତାପସ
ରାଜା କହିଲେ — ହେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମହାଭାଗ, ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରରେ ଦକ୍ଷ, ମୋ ଏହି ହୃଦୟର ଅନୁରୋଧ ଆପଣ ଶୁଣିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
ଇଚ୍ଛା ମେଽଦ୍ଯ ସମୁତ୍ପନ୍ନା ସ୍ଵର୍ଗଲୋକସୁଖାଯ ଚ । ଅନେନୈଵ ଶରୀରେଣ ଭୋଗାନ୍ଭୋକ୍ତୁମମାନୁଷାନ୍
ଆଜି ମୋ ମନରେ ସ୍ୱର୍ଗର ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ କରିବା ଇଚ୍ଛା ଜନ୍ମିଛି, ଏହି ଦେହରେ ଅମାନବୀୟ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଅପ୍ସରୋଭିଶ୍ଚ ସଂଵାସଃ କ୍ରୀଡିତୁଂ ନନ୍ଦନେ ଵନେ । ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵଗାନଂ ଚ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଂ ମଧୁରଂ କିଲ
ମୁଁ ଅପ୍ସରାମାନେ ସହିତ ରହିବା, ନନ୍ଦନ କାନନରେ ଖେଳିବା ଏବଂ ଦେବଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କର ମଧୁର ଗୀତ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।