ଶିଷ୍ଟପ୍ରୋକ୍ତଂ ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯଂ ପୂଜନୀଯାସ୍ତପସ୍ଵିନଃ । ହନ୍ତଵ୍ଯା ଦସ୍ଯଵଃ କ୍ରୂରା ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ତଥା ଜଯଃ
ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକମାନେ ଯେଉଁଠି କହନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ତପସ୍ଵୀମାନେ ସମ୍ମାନିତ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ଦୁଷ୍ଟ ଚୋରମାନେ ଦଣ୍ଡିତ ହେବା ଉଚିତ୍, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ଜୟ କରିବା ଦରକାର।
କର୍ତଵ୍ଯଂ କାର୍ଯସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ରାଜ୍ଞା ପୁତ୍ର ସଦୈଵ ହି । ମନ୍ତ୍ରସ୍ତୁ ସର୍ଵଥା ଗୋପ୍ଯଃ କର୍ତଵ୍ଯଃ ସଚିଵୈଃ ସହ
ପୁଅ, ରାଜା ସଦା ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ କାମ କରିବା ଦରକାର। ମନ୍ତ୍ରଣା ସବୁବେଳେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଗୁପ୍ତ ରଖିବା ଉଚିତ୍।
ନୋପେକ୍ଷ୍ଯୋଽଲ୍ପୋଽପି କୃତିନା ରିପୁଃ ସର୍ଵାତ୍ମନା ସୁତ । ନ ଵିଶ୍ଵସେତ୍ପରାସକ୍ତଂ ସଚିଵଂ ଚ ତଥା ନତମ୍
ପୁଅ, ଜେତେ ଛୋଟ ଶତ୍ରୁ ହେଉ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକେ କେବେ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ରୀ ଅନ୍ୟଠାରେ ଆସକ୍ତ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ଚାଲେ, ସେଠାରେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଚାରାଃ ସର୍ଵତ୍ର ଯୋକ୍ତଵ୍ଯାଃ ଶତ୍ରୁମିତ୍ରେଷୁ ସର୍ଵଥା । ଧର୍ମେ ମତିଃ ସଦା କାର୍ଯା ଦାନଂ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚ ନିତ୍ଯଶଃ
ଶତ୍ରୁ ଓ ବନ୍ଧୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠି ଗୁପ୍ତଚର ରଖିବା ଦରକାର। ମନ ସଦା ଧର୍ମରେ ଲଗାଇ ରଖିବା ଓ ନିତ୍ୟ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଶୁଷ୍କଵାଦୋ ନ କର୍ତଵ୍ଯୋ ଦୁଷ୍ଟସଙ୍ଗଂ ଚ ଵର୍ଜଯେତ୍ । ଯଷ୍ଟଵ୍ଯା ଵିଵିଧା ଯଜ୍ଞାଃ ପୂଜନୀଯା ମହର୍ଷଯଃ
ଅର୍ଥହୀନ କଥା କେବେ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ସଙ୍ଗ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଦରକାର। ବିଭିନ୍ନ ପୂଜା ଓ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଏବଂ ମହାର୍ଷିମାନେକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ନ ଵିଶ୍ଵସେତ୍ସ୍ତ୍ରିଯଂ କ୍ଵାପି ସ୍ତ୍ରୈଣଂ ଦ୍ଯୂତରତଂ ନରମ୍ । ଅତ୍ଯାଦରୋ ନ କର୍ତଵ୍ଯୋ ମୃଗଯାଯାଂ କଦାଚନ
କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଜଣେ ଜନାନୀ ଉପରେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ନାହିଁ ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ଜନାନୀ ଓ ଜୁଆରେ ଆସକ୍ତ। ଶିକାର ପ୍ରତି ଅତିରିକ୍ତ ଆସକ୍ତି କେବେ ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଦ୍ଯୂତେ ମଦ୍ଯେ ତଥା ଗେଯେ ନୂନଂ ଵାରଵଧୂଷୁ ଚ । ସ୍ଵଯଂ ତଦ୍ଵିମୁଖୋ ଭୂଯାତ୍ ପ୍ରଜାସ୍ତେଭ୍ଯଶ୍ଚ ରକ୍ଷଯେତ୍
ଜୁଆ, ମଦ୍ୟପାନ, ଗୀତ ଓ ବେଶ୍ୟାଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍। ନିଜେ ଏହାଠାରୁ ଦୂରେ ରହିବା ଓ ପ୍ରଜାମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ଏହାରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଦରକାର।
ବ୍ରାହ୍ମେ ମୁହୂର୍ତେ କର୍ତଵ୍ଯମୁତ୍ଥାନଂ ସର୍ଵଥା ସଦା । ସ୍ନାନାଦିକଂ ସର୍ଵଵିଧିଂ ଵିଧାଯ ଵିଧିଵଦ୍ଯଥା
ବ୍ରହ୍ମମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସଦା ଉଠିବା ଉଚିତ୍। ପରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟ ନିତ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସଠିକ୍ ଭାବେ କରିବା ଦରକାର।
ପରାଶକ୍ତେଃ ପରାଂ ପୂଜାଂ ଭକ୍ତ୍ଯା କୁର୍ଯାତ୍ସୁଦୀକ୍ଷିତଃ । ପୁତ୍ରୈତଜ୍ଜନ୍ମସାଫଲ୍ଯଂ ପରାଶକ୍ତେଃ ପଦାର୍ଚନମ୍
ପୁଅ, ଗଭୀର ଭକ୍ତି ସହିତ ପରାଶକ୍ତିଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମନୋଯୋଗରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ପରାଶକ୍ତିଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମର ପୂଜା ହେଉଛି ଏହି ଜନ୍ମର ସଫଳତା।
ସକୃତ୍କୃତ୍ଵା ମହାପୂଜାଂ ଦୈଵୀପାଦଜଲଂ ପିବନ୍ । ନ ଜାତୁ ଜନନୀଗର୍ଭେ ଗଚ୍ଛେଦିତି ଵିନିଶ୍ଚଯଃ
ଏକଥର ମହାପୂଜା କରି ଦେବୀଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମର ଜଳ ପିଇଲେ, ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ଯେ, ସେ କେବେ ମାଆର ଗର୍ଭକୁ ଫେରିବେ ନାହିଁ।
ସର୍ଵଂ ଦୃଶ୍ଯଂ ମହାଦେଵୀ ଦ୍ରଷ୍ଟା ସାକ୍ଷୀ ଚ ସୈଵ ହି । ଇତି ତଦ୍ଭାଵଭରିତସ୍ତିଷ୍ଠେନ୍ନିର୍ଭଯଚେତସା
ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ଅଛି, ସେ ସବୁ ମହାଦେବୀଙ୍କ ଅଟୁଟ ରୂପ। ଦେଖୁଥିବା ଓ ସାକ୍ଷୀ ମଧ୍ୟ ସେଉଁଠି। ଏହି ଭାବନାରେ ଭରିଯାଇ, ଭୟହୀନ ମନେ ରହିବା ଉଚିତ୍।
କୃତ୍ଵା ନିତ୍ଯଵିଧିଂ ସମ୍ଯଗ୍ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ସଦସି ଦ୍ଵିଜାନ୍ । ସମାହୂଯ ଚ ପ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯୋ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରଵିନିର୍ଣଯଃ
ନିତ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସଠିକ୍ ଭାବେ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଡାକି ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରର ନିଷ୍ପତ୍ତି ପଚାରିବା ଦରକାର।
ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ପୂଜ୍ଯାନ୍ଵେଦଵେଦାନ୍ତପାରଗାନ୍ । ଗୋଭୂହିରଣ୍ଯାଦିକଂ ଚ ଦେଯଂ ପାତ୍ରେଷୁ ସର୍ଵଦା
ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେଦ ଓ ବେଦାନ୍ତରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେକୁ ଯଥାଯଥ ମାନ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍। ଗାଈ, ଜମି, ସୁନା ଓ ଏହା ସହ ଅନ୍ୟ ଦାନ ଯୋଗ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ ସଦା ଦେବା ଦରକାର।
ଅଵିଦ୍ଵାନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣଃ କୋଽପି ନୈଵ ପୂଜ୍ଯଃ କଦାଚନ । ଆହାରାଦଧିକଂ ନୈଵ ଦେଯଂ ମୂର୍ଖାଯ କର୍ହିଚିତ୍
ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଜ୍ଞାନୀ, ସେକୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମୂର୍ଖଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଅଧିକ କିଛି ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନ ଵା ଲୋଭାତ୍ତ୍ଵଯା ପୁତ୍ର କର୍ତଵ୍ଯଂ ଧର୍ମଲଙ୍ଘନମ୍ । ଅତଃ ପରଂ ନ କର୍ତଵ୍ଯଂ କ୍ଵଚିଦ୍ଵିପ୍ରାଵମାନନମ୍
ପୁଅ, ଲୋଭରେ ପଡ଼ି ଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ କେବେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହା ଛାଡ଼ି କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ବ୍ରାହ୍ମଣା ଭୂମିଦେଵାଶ୍ଚ ମାନନୀଯାଃ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ । କାରଣଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ଚ ଦ୍ଵିଜା ଏଵ ନ ସଂଶଯଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଭୂମିର ଦେବତାମାନେକୁ ବିଶେଷ ଚେଷ୍ଟାରେ ସମ୍ମାନ କରିବା ଦରକାର। କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ପାଇଁ ମୂଳ କାରଣ ହେଉଛନ୍ତି ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଅଦ୍ଭ୍ଯୋଽଗ୍ନିର୍ବ୍ରହ୍ମଣଃ କ୍ଷତ୍ରମଶ୍ମନୋ ଲୋହମୁତ୍ଥିତମ୍ । ତେଷାଂ ସର୍ଵତ୍ରଗଂ ତେଜଃ ସ୍ଵାସୁ ଯୋନିଷୁ ଶାମ୍ଯତି
ଜଳରୁ ଅଗ୍ନି, ବ୍ରାହ୍ମଣରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ପାଥରରୁ ଲୋହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ସେମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ସମସ୍ତଠାରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଜ ମୂଳରେ ଶାନ୍ତ ହୁଏ।
ତସ୍ମାଦ୍ରାଜ୍ଞା ଵିଶେଷେଣ ମାନନୀଯା ମୁଖୋଦ୍ଭଵାଃ । ଦାନେନ ଵିନଯେନୈଵ ସର୍ଵଥା ଭୂତିମିଚ୍ଛତା
ଏହି କାରଣରୁ, ରାଜା ଯଦି ଭୂତି ଚାହେଁ, ତେବେ ମୁଖରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବାମାନେକୁ ବିଶେଷ ଭାବେ ଦାନ ଓ ବିନୟ ସହିତ ସମ୍ମାନ କରିବା ଦରକାର।
ଦଣ୍ଡନୀତିଃ ସଦା କାର୍ଯା ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରତଃ । କୋଶସ୍ଯ ସଂଗ୍ରହଃ କାର୍ଯୋ ନୂନଂ ନ୍ଯାଯାଗତସ୍ଯ ହ
ଦଣ୍ଡ ନୀତି ସଦା ଧର୍ମ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ କରିବା ଉଚିତ୍। ଧନ ଆହରଣ ସଦା ନ୍ୟାୟ ଭାବେ କରିବା ଦରକାର।
ତ୍ରିଶଙ୍କୂପାଖ୍ଯାନଵର୍ଣନମ୍ ଏଵଂ ପ୍ରବୋଧିତଃ ପିତ୍ରା ତ୍ରିଶଙ୍କୁଃ ପ୍ରଣତୋ ନୃପଃ । ତଥେତି ପିତରଂ ପ୍ରାହ ପ୍ରେମଗଦ୍ଗଦଯା ଗିରା
ଏଭଳି ଭାବେ ପିତାଙ୍କ ଉପଦେଶ ପାଇ ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ରାଜା ଶିର ନମାଇ, ପ୍ରେମରେ କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ 'ଏମିତି ହେଉ' ବୋଲି ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵିପ୍ରାନାହୂଯ ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନ୍ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦାନ୍ । ଅଭିଷେକାଯ ସମ୍ଭାରାନ୍ କାରଯାମାସ ସତ୍ଵରମ୍
ସେ ଶୀଘ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ବେଦ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଡାକି, ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ତିଆରି କରିଲେ।
ସଲିଲଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥାନାଂ ସମାନାଯ୍ଯ ଵିଶାଂପତିଃ । ପ୍ରକୃତୀଶ୍ଚ ସମାହୂଯ ସାମନ୍ତାନ୍ଭୂପତୀଂସ୍ତଥା
ଲୋକମାନଙ୍କ ଠାରୁ ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ଜଳ ଆଣିଲେ, ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରୀ, ସାମନ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେକୁ ଡାକିଲେ।
ପୁଣ୍ଯେଽହ୍ନି ଵିଧିଵତ୍ତସ୍ମୈ ଦଦାଵାସନମୁତ୍ତମମ୍ । ଅଭିଷିଚ୍ଯ ସୁତଂ ରାଜ୍ଯେ ତ୍ରିଶଙ୍କୁଂ ଵିଧିଵତ୍ପିତା
ଶୁଭ ଦିନରେ ଯଥାବିଧିରେ ସେ ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନ ଦେଲେ। ପିତା ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିଲେ।
ତୃତୀଯମାଶ୍ରମଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଜଗ୍ରାହ ଭାର୍ଯଯା ଯୁତଃ । ଵନେ ତ୍ରିପଥଗାକୂଲେ ଚଚାର ଦୁଶ୍ଚରଂ ତପଃ
ସେ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ପବିତ୍ର ତୃତୀୟ ଆଶ୍ରମ ଗ୍ରହଣ କଲେ ଏବଂ ତିନି ମୁଖି ନଦୀ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅତି କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ।
କାଲେ ପ୍ରାପ୍ତେ ଯଯୌ ସ୍ଵର୍ଗଂ ପୂଜିତସ୍ତ୍ରିଦଶୈରପି । ଇନ୍ଦ୍ରାସନସମୀପସ୍ଥୋ ରରାଜ ରଵିଵତ୍ସଦା
ସମୟ ଆସିଲାପରେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସିଂହାସନ ନିକଟରେ ବସି, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚିରକାଳ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ।
ରାଜୋଵାଚ ପୂର୍ଵଂ ଭଗଵତା ପ୍ରୋକ୍ତଂ କଥାଯୋଗେନ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ସତ୍ଯଵ୍ରତୋ ଵସିଷ୍ଠେନ ଶପ୍ତୋ ଦୋଗ୍ଧ୍ରୀଵଧାତ୍କିଲ
ରାଜା କହିଲେ: ପୂର୍ବରୁ ଭଗବାନ୍ ଯେପରି ଗଳ୍ପରେ କହିଥିଲେ, ସତ୍ୟବ୍ରତଙ୍କୁ ବସିଷ୍ଠ ଦୋହନ କରୁଥିବା ଗାଈ ମାରିବା ପାଇଁ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ।
କୁପିତେନେ ପିଶାଚତ୍ଵଂ ପ୍ରାପିତୋ ଗୁରୁଣା ତତଃ । କଥଂ ମୁକ୍ତଃ ପିଶାଚତ୍ଵାଦିତ୍ଯେତତ୍ସଂଶଯଃ ପ୍ରଭୋ
ଗୁରୁ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ପିଶାଚ ରୂପ ଦେଇଥିଲେ। ସେ କିପରି ସେହି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ? ଏହି ଆମର ପ୍ରଶ୍ନ, ପ୍ରଭୁ।
ନ ସିଂହାସନଯୋଗ୍ଯୋ ହି ଭଵେଚ୍ଛାପସମନ୍ଵିତଃ । ମୁନିନା ମୋଚିତଃ ଶାପାତ୍କେନାନ୍ଯେନ ଚ କର୍ମଣା
ଯେଉଁଠାରେ ଶାପ ଲାଗିଥାଏ, ସେ ରାଜସିଂହାସନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେ ଶାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ।
ଏତନ୍ମେ ବ୍ରୂହି ଵିପ୍ରର୍ଷେ ଶାପମୋକ୍ଷଣକାରଣମ୍ । ଆନୀତସ୍ତୁ କଥଂ ପିତ୍ରା ସ୍ଵଗୃହେ ତାଦୃଶାକୃତିଃ
ଏହା ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ଶାପ ମୁକ୍ତିର କାରଣ କ'ଣ? ଏବଂ ସେଉଁଠି ରୂପରେ ପିତା କିପରି ତାଙ୍କୁ ଘରକୁ ଆଣିଥିଲେ?
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଵସିଷ୍ଠେନ ଚ ଶପ୍ତୋଽସୌ ସଦ୍ଯଃ ପୈଶାଚତାଂ ଗତଃ । ଦୁର୍ଵେଷଶ୍ଚାତିଦୁର୍ଧର୍ଷଃ ସର୍ଵଲୋକଭଯଙ୍କରଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାପିତ ହୋଇ, ସେ ସତ୍ୟବ୍ରତ ସତେଜ ପିଶାଚ ହେଲେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥିଲେ।