ଜପସ୍ଯ ଚ ଦଶାଂଶେନ ହୋମଃ କାର୍ଯୋ ଵିଧାନତଃ । ଭଵଦ୍ଭିଃ କାର୍ଯସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ଵେଦଵିଦ୍ଭିଃ କୃପାପରୈଃ
ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ଜପର ଦଶମାଂଶ ହୋମରେ ଦେବା ଉଚିତ। ଆପଣମାନେ, ଦୟାଳୁ ଓ ବେଦଜ୍ଞ, ମୋର କାମ ସଫଳ ପାଇଁ ଏହା କରନ୍ତୁ।
ସତ୍ଯଵ୍ରତୋଽହଂ ନୃପତେଃ ପୁତ୍ରୋ ବ୍ରହ୍ମଵିଦାଂଵରାଃ । କାର୍ଯଂ ମମ ଵିଧାତଵ୍ଯଂ ସର୍ଵଥା ସୁଖହେତଵେ
ମୁଁ ସତ୍ୟବ୍ରତ, ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ, ହେ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାରେ ପ୍ରଧାନମାନେ, ମୋର କାମ ସମସ୍ତ ଭଳିରେ ସଫଳ କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ଆପଣମାନେ ନେବେ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ତତ୍ର ତମୂଚୁର୍ନୃପତେଃ ସୁତମ୍ । ଶପ୍ତସ୍ତ୍ଵଂ ଗୁରୁଣା ପ୍ରାପ୍ତଂ ପିଶାଚତ୍ଵଂ ତ୍ଵଯାଧୁନା
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେଠାରେ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ କହିଲେ — ତୁମେ ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାପିତ ହୋଇ, ବର୍ତ୍ତମାନ ପିଶାଚ ଦେହ ନେଇଛ।
ନ ଯାଗାର୍ହୋଽସି ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ଵେଦେଷ୍ଵନଧିକାରତଃ । ପିଶାଚତ୍ଵମନୁପ୍ରାପ୍ତଂ ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ଗର୍ହିତମ୍
ସେହିଠାରୁ, ବେଦରେ ଅଧିକାର ନଥିବାରୁ ତୁମେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ। ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଗଲିତ, ପିଶାଚ ଦେହ ତୁମେ ନେଇଛ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ତନ୍ନିଶମ୍ଯ ଵଚସ୍ତେଷାଂ ରାଜା ଦୁଃଖମଵାପ ହ । ଧିଗ୍ଜୀଵିତମିଦଂ ମେଽଦ୍ଯ କିଂ କରୋମି ଵନେ ସ୍ଥିତଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଦୁଃଖରେ ଭାସିଗଲେ। "ମୋ ଏଇ ଜୀବନକୁ ଅପମାନ! ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ମୁଁ କଣ କରିବି?"
ପିତ୍ରା ଚାହଂ ପରିତ୍ଯକ୍ତଃ ଶପ୍ତଶ୍ଚ ଗୁରୁଣା ଭୃଶମ୍ । ରାଜ୍ଯାଦ୍ଭ୍ରଷ୍ଟଃ ପିଶାଚତ୍ଵମନୁପ୍ରାପ୍ତଃ କରୋମି କିମ୍
"ପିତା ଛାଡିଦେଲେ, ଗୁରୁ ଭୟଙ୍କର ଶାପ ଦେଲେ, ରାଜ୍ୟ ହାରାଇଲି, ପିଶାଚ ଦେହ ପାଇଲି, ଏବେ ମୁଁ କଣ କରିବି?"
ତଦା ପୃଥୁତରାଂ କୃତ୍ଵା ଚିତାଂ କାଷ୍ଠୈର୍ନୃପାତ୍ମଜଃ । ସସ୍ମାର ଚଣ୍ଡିକାଂ ଦେଵୀଂ ପ୍ରଵେଶମନୁଚିନ୍ତଯନ୍
ତାପରେ, ରାଜପୁତ୍ର ବଡ଼ ଚିତା ଗଢିଲେ, ଚଣ୍ଡିକା ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ଏବଂ ଚିତାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଭାବିଲେ।
ସ୍ମୃତା ଦେଵୀଂ ମହାମାଯାଂ ଚିତାଂ ପ୍ରଜ୍ଵଲିତାଂ ପୁରଃ । କୃତ୍ଵା ସ୍ନାତ୍ଵା ପ୍ରଵେଶାର୍ଥଂ ସ୍ଥିତଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିରଗ୍ରତଃ
ମହାମାୟା ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଚିତାକୁ ଆଗରେ ଜଳାଇ, ସ୍ନାନ କରି, ହାତ ଜୋଡି ଚିତା ପ୍ରବେଶ ପାଇଁ ତିଆରି ହେଲେ।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଭଗଵତୀ ତଂ ତୁ ମର୍ତୁକାମଂ ମହୀପତିମ୍ । ଆଜଗାମ ତଦାଽଽକାଶଂ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ତସ୍ଯ ଚାଗ୍ରତଃ
ଭଗବତୀ ଜାଣିଲେ ଯେ ରାଜା ମୃତ୍ୟୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ତେଣୁ ସେ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଆକାଶରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହେଲେ।
ଦତ୍ତ୍ଵାଥ ଦର୍ଶନଂ ଦେଵୀ ତମୁଵାଚ ନୃପାତ୍ମଜମ୍ । ସିଂହାରୂଢା ମହାରାଜ ମେଘଗମ୍ଭୀରଯା ଗିରା
ଦେବୀ ଦର୍ଶନ ଦେଇ, ସିଂହ ଉପରେ ବସି, ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ମେଘ ଭଳି ଗମ୍ଭୀର କଣ୍ଠରେ କହିଲେ, ହେ ରାଜନ।
ଦେଵ୍ଯୁଵାଚ - କିଂ ତେ ଵ୍ଯଵସିତଂ ସାଧୋ ହୁତାଶେ ମା ତନୁଂ ତ୍ଯଜ । ସ୍ଥିରୋ ଭଵ ମହାଭାଗ ପିତା ତେ ଜରସାନ୍ଵିତଃ
ଦେବୀ କହିଲେ — "ହେ ସାଧୁ, କଣ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛ? ଅଗ୍ନିରେ ଦେହ ଛାଡିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନି। ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧର, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତୁମର ପିତା ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଛନ୍ତି।"
ରାଜ୍ଯଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଵନେ ତୁଭ୍ଯଂ ଗନ୍ତାସ୍ତି ତପସେ କିଲ । ଵିଷାଦଂ ତ୍ଯଜ ହେ ଵୀର ପରଶ୍ଵୋଽହନି ଭୂପତେ
"ସେ ତୁମକୁ ରାଜ୍ୟ ଦେଇ, ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବେ। ଦୁଃଖ ଛାଡ, ହେ ବୀର; ପରଦିନ ପରେ, ହେ ରାଜା।"
ନେତୁଂ ତ୍ଵାମାଗମିଷ୍ଯନ୍ତି ସଚିଵାଶ୍ଵ ପିତୁସ୍ତଵ । ମତ୍ପ୍ରସାଦାତ୍ପିତା ଚ ତ୍ଵାମଭିଷିଚ୍ଯ ନୃପାସନେ
ତୋର ପିତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତୋକୁ ନେଇଯିବା ପାଇଁ ଆସିବେ; ମୋର କୃପାରେ, ତୋର ପିତା ତୋକୁ ରାଜସିଂହାସନରେ ଅଭିଷେକ କରିବେ।
ଜିତ୍ଵା କାମଂ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ଗମିଷ୍ଯେତ୍ଯେଷ ନିଶ୍ଚଯଃ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତଂ ତଦା ଦେଵୀ ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ
ଇଚ୍ଛାକୁ ଜିତିବା ପରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଲୋକକୁ ଯିବେ—ଏହି କଥା ନିଶ୍ଚିତ। ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଦେବୀ ଏପରି କହି, ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ରାଜପୁତ୍ରୋ ଵିରମିତୋ ମରଣାତ୍ପାଵକାତ୍ତତଃ । ଅଯୋଧ୍ଯାଯାଂ ତଦାଽଽଗତ୍ଯ ନାରଦେନ ମହାତ୍ମନା
ପାଉଁଠି ଆଗୁନିରୁ ମୃତ୍ୟୁରୁ ରକ୍ଷା ପାଇଥିବା ରାଜପୁତ୍ର, ତାପରେ ମହାତ୍ମା ନାରଦଙ୍କ ସହିତ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଆସିଲେ।
ଵୃତ୍ତାନ୍ତଃ କଥିତଃ ସର୍ଵୋ ରାଜ୍ଞେ ସତ୍ଵରମାଦିତଃ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜାଥ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ତଂ ତଥା ମରଣୋଦ୍ଯମମ୍
ନାରଦ ରାଜାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଆରମ୍ଭରୁ ଶୀଘ୍ର କହିଦେଲେ; ପୁଅଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁଚେଷ୍ଟା ବିଷୟରେ ଶୁଣି, ରାଜା—
ଖେଦମାଧାଯ ମନସି ଶୁଶୋଚ ବହୁଧା ନୃପଃ । ସଚିଵାନାହ ଧର୍ମାତ୍ମା ପୁତ୍ରଶୋକପରିପ୍ଲୁତଃ
ମନରେ ଦୁଃଖ ଧରି, ବହୁ ଭାବରେ ଶୋକ କଲେ; ପୁଅଙ୍କ ଶୋକରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଜ୍ଞାତଂ ଭଵଦ୍ଭିରତ୍ଯୁଗ୍ରଂ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ମମ ଚେଷ୍ଟିତମ୍ । ତ୍ଯକ୍ତୋ ମଯା ଵନେ ଧୀମାନ୍ପୁତ୍ରଃ ସତ୍ଯଵ୍ରତୋ ମମ
ମୋ ପୁଅଙ୍କର ଅତି କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପର୍କରେ ତମେ ସମସ୍ତେ ଜାଣିଛ; ମୋର ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ସତ୍ୟବ୍ରତ ନାମକ ପୁଅ, ଯିଏ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ସେଠିପାଇଁ ମୁଁ ତାକୁ ଅରଣ୍ୟକୁ ପଠାଇଥିଲି।
ଆଜ୍ଞଯାସୌ ଗତଃ ସଦ୍ଯୋ ରାଜ୍ଯାର୍ହଃ ପରମାର୍ଥଵିତ୍ । ସ୍ଥିତସ୍ତତ୍ରୈଵ ଵିଜ୍ଞାନେ ଧନହୀନଃ କ୍ଷମାନ୍ଵିତଃ
ମୋ ଆଦେଶରେ, ସେ ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଗଲେ—ଯିଏ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ପରମ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣେ; ସେଠି ଅର୍ଥହୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଜ୍ଞାନରେ ଦୃଢ଼ ଏବଂ ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳ ରହିଲେ।
ଵସିଷ୍ଠେନ ତଥା ଶପ୍ତଃ ପିଶାଚସଦୃଶଃ କୃତଃ । ସୋଽଦ୍ଯ ଦୁଃଖେନ ସନ୍ତପ୍ତଃ ପ୍ରଵେଷ୍ଟୁଞ୍ଚ ହୁତାଶନମ୍
ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଶାପରେ, ସେ ପିଶାଚ ସଦୃଶ ହୋଇଯାଇଥିଲେ; ଆଜି ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ।
ଉଦ୍ଯତଃ ଶ୍ରୀମହାଦେଵ୍ଯା ନିଷିଦ୍ଧଃ ସଂସ୍ଥିତଃ ପୁନଃ । ତସ୍ମାଦ୍ ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ତଂ ଶୀଘ୍ରଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠପୁତ୍ରଂ ମହାବଲମ୍
ଶ୍ରୀମହାଦେବୀ ତାଙ୍କୁ ଏହା କରିବାରୁ ବଞ୍ଚାଇଦେଲେ ଏବଂ ସେ ଅଚଳ ରହିଲେ; ତେଣୁ, ମୋର ବଡ଼, ପ୍ରବଳ ପୁଅକୁ ଶୀଘ୍ର ଏଠାକୁ ନେଇଆଣ।
ଆଶ୍ଵାସ୍ଯ ଵଚନୈରତ୍ର ତରସୈଵାନଯନ୍ତ୍ଵିହ । ଅଭିଷିଚ୍ଯ ସୁତଂ ରାଜ୍ଯେ ଔରସଂ ପାଲନକ୍ଷମମ୍
ସେଠାରେ ଶବ୍ଦରେ ତାକୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, ତୁରନ୍ତ ଏଠାକୁ ନେଇଆଣ; ମୋର ଜନ୍ମଜ ପୁଅ, ଯିଏ ରାଜ୍ୟ ପାଳନକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷେକ କରିବା ପରେ—
ଵନଂ ଯାସ୍ଯାମି ଶାନ୍ତୋଽହଂ ତପସେ କୃତନିଶ୍ଚଯଃ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ମନ୍ତ୍ରିଣଃ ସର୍ଵାନ୍ପ୍ରେଷଯାମାସ ପାର୍ଥିଵଃ
ମୁଁ ଶାନ୍ତ ହୋଇ, ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବି। ଏପରି କହି, ରାଜା ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ।
ତସ୍ଯୈଵାନଯନାର୍ଥଂ ହି ପ୍ରୀତିପ୍ରଵଣମାନସଃ । ତେ ଗତ୍ଵା ତଂ ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ ପାର୍ଥିଵାତ୍ମଜମ୍
ତାଙ୍କୁ ନେଇଆଣିବା ପାଇଁ ସ୍ନେହଭାବ ନେଇ, ସେଇ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯାଇ, ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଭଲ ଭାବରେ ମନେ ଧାରଣ କରାଇଲେ।
ଅଯୋଧ୍ଯାଯାଂ ମହାତ୍ମାନଂ ମାନପୂର୍ଵଂ ସମାନଯନ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସତ୍ଯଵ୍ରତଂ ରାଜା ଦୁର୍ବଲଂ ମଲିନାମ୍ବରମ୍
ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ସହ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ନେଇଆସିଲେ; ସତ୍ୟବ୍ରତଙ୍କୁ ଦୁର୍ବଳ ଏବଂ ମେଳ ହୋଇଯାଇଥିବା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଦେଖି, ରାଜା—
ଜଟାଜୂଟଧରଂ କ୍ରୂରଂ ଚିନ୍ତାତୁରମଚିନ୍ତଯତ୍ । କିଂ କୃତଂ ନିଷ୍ଠୁରଂ କର୍ମ ମଯା ପୁତ୍ରୋ ଵିଵାସିତଃ
ଜଟା ଧାରଣ କରିଥିବା, କଠୋର ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଚିନ୍ତାରେ ଦୁଃଖିତ ପୁଅକୁ ଦେଖି, ରାଜା ଭାବିଲେ—ମୁଁ କଣ ଏତେ ନିଷ୍ଠୁର କାମ କରିଦେଲି, ପୁଅକୁ ବନବାସ ଦେଇ?
ରାଜ୍ଯାର୍ହଶ୍ଚାତିମେଧାଵୀ ଜାନତା ଧର୍ମନିଶ୍ଚଯମ୍ । ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ମନସା ତମାଲିଙ୍ଯ ମହୀପତିଃ
ଯିଏ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ଅତି ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ଧର୍ମର ମୂଳ ଅର୍ଥକୁ ଜାଣେ—ଏପରି ଭାବି, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ବାହୁଡ଼ିଆ ଲଗାଇଲେ।
ଆସନେ ସ୍ଵସମୀପଶେ ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯୋପଵେଶଯତ୍ । ଉପଵିଷ୍ଟଂ ସୁତଂ ରାଜା ପ୍ରେମପୂର୍ଵମୁଵାଚ ହ
ସେଠାରେ ନିଜ ପାଖରେ ଆସନରେ ବସାଇ, ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ; ପୁଅ ବସିଲାପରେ, ରାଜା ସ୍ନେହଭରା କଥାରେ କହିଲେ।
ପ୍ରେମଗଦ୍ଗଦଯା ଵାଚା ନୀତିଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦଃ । ରାଜୋଵାଚ - ପୁତ୍ର ଧର୍ମେ ମତିଃ କାର୍ଯା ମାନନୀଯା ମୁଖୋଦ୍ଭଵାଃ
ସ୍ନେହରେ ଭରିଥିବା କଣ୍ଠରେ, ନୀତିଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ରାଜା କହିଲେ—ପୁଅ, ଧର୍ମରେ ମନ ଲଗାଇବା ଉଚିତ; ମୁଖରୁ ଜନ୍ମିଥିବା (ବ୍ରାହ୍ମଣ) ମାନେକୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଦରକାର।
ନ୍ଯାଯାଗତଂ ଧନଂ ଗ୍ରାହ୍ଯଂ ରକ୍ଷଣୀଯାଃ ସଦା ପ୍ରଜାଃ । ନାସତ୍ଯଂ କ୍ଵାପି ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ନାମାର୍ଗେ ଗମନଂ କ୍ଵଚିତ୍
ନ୍ୟାୟରେ ଉପାର୍ଜିତ ଧନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ; ପ୍ରଜାମାନେକୁ ସଦା ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ଦରକାର। କେବେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କେବେ ଅନ୍ୟାୟ ପଥରେ ଚାଲିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।