ହୃଦଯଂ କଠିନଂ କୃତ୍ଵା ସଂଚିଂତ୍ଯ ମନସା ସତୀ
ମନରେ ଭାବି, ହୃଦୟକୁ କଠିନ କରି, ସତୀ ଜଣେ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ।
ମୁନିପତ୍ନୀ ଗଲେ ବଦ୍ଧ୍ଵା ମଧ୍ଯମଂ ପୁତ୍ରମୌରସମ୍
ମୁନିଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ନିଜ ମଧ୍ୟମ ପୁଅଙ୍କ ଗଲାରେ ଦୂଢ଼ା ଆଟି ଦେଲେ।
ଦୃଷ୍ଟା ସତ୍ଯଵ୍ରତେନାଽଽର୍ତା ତାପସୀ ଶୋକସଂଯୁତା
ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା ତାପସୀକୁ, ଶୋକରେ ଡୁବିଥିବା, ସତ୍ୟବ୍ରତ ଦେଖିଲେ।
ରୁଦଂତଂ ବାଲକଂ କଂଠେ ବଦ୍ଧ୍ଵା ନଯସି କାଽଧୁନା
“ଏହି କାନ୍ଦୁଥିବା ପୁଅକୁ ଗଲାରେ ବାନ୍ଧି ଆପଣ କେଉଁଠି ନେଉଛନ୍ତି, ମହିଳା?”
ଋଷିପତ୍ନ୍ଯୁଵାଚ ଵିକ୍ରେତୁମୌରସଂ କାମଂ ଗମିଷ୍ଯେ ଵିଷମେଽ ସୁତମ୍
ମୁନିଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା କହିଲେ: “ଏଇ ଦୁଃଖରେ, ମୋ ଇଚ୍ଛାରେ ନିଜ ପୁଅକୁ ବେଚିବାକୁ ଯାଉଛି।”
ଅନ୍ନଂ ନାସ୍ତି ପତିର୍ମୁକ୍ତ୍ଵା ଗତସ୍ତପ୍ତଂ ନୃପ କ୍ଵଚିତ୍
“ଖାଦ୍ୟ ନାହିଁ, ଏବଂ ମୋ ସ୍ୱାମୀ ଛାଡି ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ କେଉଁଠି ଯାଇଛନ୍ତି, ରାଜା।”
ରାଜୋଵାଚ ତାଵଦେଵ ପତିସ୍ତେଽତ୍ର ଵନାଚ୍ଚୈଵାଽଽଗମିଷ୍ଯତି
ରାଜା କହିଲେ, ତୁମର ସ୍ୱାମୀ ବହୁତ ଶୀଘ୍ର ଏଠାରେ ଅରଣ୍ୟରୁ ଫେରି ଆସିବେ।
ଵୃକ୍ଷେ ତଵାଽଽଶ୍ରମାଭ୍ଯାଶେ ଭକ୍ଷ୍ଯଂ କିଂଚିନ୍ନିରଂତରମ୍ 7.10.
ତୁମ ଆଶ୍ରମ ନିକଟରେ ଗଛରେ ସବୁବେଳେ କିଛି ଖାଦ୍ୟ ମିଳିଥାଏ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ସା ତଦା ତେନ ରାଜ୍ଞା କୌଶିକକାମିନୀ
ସେତେବେଳେ ରାଜାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, କୌଶିକଙ୍କୁ ଚାହାଁଥିବା ସେ ନାରୀ—
ସୋଽଭଵଦ୍ଗାଲଵୋ ନାମ ଗଲବଂଧାନ୍ମହାତପାଃ
ସେ ପରେ ଗଳାରେ ବନ୍ଧା ଥିବା, ମହାତପସ୍ବୀ ଗାଳବ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ।
ସତ୍ଯଵ୍ରତସ୍ତୁ ଭକ୍ତ୍ଯା ଚ କୃପଯା ଚ ପରିପ୍ଲୁତଃ
ସତ୍ୟବ୍ରତ ଭକ୍ତି ଓ କୃପାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ।
ଵନେ ସ୍ଥିତାନ୍ମୃଗାନ୍ହତ୍ଵା ଵରାହାନ୍ମହିଷାଂସ୍ତଥା
ସେ ଅରଣ୍ୟରେ ରହୁଥିବା ହରିଣ, ବନ୍ଦର, ମହିଷ ଓ ଶୁଆଁକୁ ମାରିଥିଲେ।
ଋଷିପତ୍ନୀ ଗୃହୀତ୍ଵା ତନ୍ମାଂସଂ ପୁତ୍ରାନଦା ତ୍ତତଃ
ଋଷିଙ୍କ ଘରବାଳୀ ସେ ମାଂସ ନେଇ, ପରେ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେକୁ ଦେଇଥିଲେ।
ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ଚୈଵ ରାଜ୍ଯଂ ଚ ତଥୈଵାଂତଃ ପୁରଂ ମୁନିଃ
ମୁନି ଅୟୋଧ୍ୟା, ରାଜ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ମଧ୍ୟ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିଥିଲେ।
ସତ୍ଯଵ୍ରତୋଽପି ଧର୍ମାତ୍ମା ହ୍ଯତିଷ୍ଠନ୍ନଗରାଦ୍ବହିଃ
କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟବ୍ରତ ଧାର୍ମିକ ହୋଇ, ସହରର ବାହାରେ ରହିଥିଲେ।
ସତ୍ଯଵ୍ରତୋ ହ୍ଯକସ୍ମାଚ୍ଚ କସ୍ଯଚିତ୍କାରଣାନ୍ନୃପଃ
ହେ ରାଜା, ଅପେକ୍ଷା କରିନଥିବା କିଛି କାରଣରୁ ସତ୍ୟବ୍ରତ—
ତ୍ଯାଜ୍ଯମାନଂ ଵନେ ପିତ୍ରା ଧର୍ମିଷ୍ଠଂ ଚ ପ୍ରିଯଂ ସୁତମ୍
ତାଙ୍କ ପିତା ତାଙ୍କୁ, ଯେଉଁଠି ସେ ଧାର୍ମିକ ଓ ପ୍ରିୟ ପୁଅ ଥିଲେ, ତଥାପି ଅରଣ୍ୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଲେ।
ପାଣିଗ୍ରହଣମଂତ୍ରାଣାଂ ନିଷ୍ଠା ସ୍ଯାତ୍ସପ୍ତମେ ପଦେ 7.10.
ବିବାହ ମନ୍ତ୍ରର ସମାପ୍ତି ସପ୍ତମ ପଦକୁ ଦେଇ ହୁଏ।
କସ୍ମିଂଶ୍ଚିଦ୍ଦିଵସେଽରଣ୍ଯେ ମୃଗାଭାଵଂ ମହୀପତିଃ
ଏକ ଦିନ ଅରଣ୍ୟରେ, ରାଜା ଦେଖିଲେ ମୃଗ ରହିଲେ ନାହିଁ।
ତାଂ ଜଘାନ କ୍ଷୁଧାର୍ତସ୍ଯ କ୍ରୋଧାନ୍ମୋହାଚ୍ଚ ଦସ୍ଯୁଵତ୍
ଭୋକ, କ୍ରୋଧ ଓ ମୁହଁଝାଳିରେ, ସେ ତାକୁ ଚୋର ଭଳି ମାରିଦେଲେ।
ଋଷିଷତ୍ନୀ ସୁତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଭୋଜଯାମାସ ତତ୍ତଦା
ପରେ ଋଷିଙ୍କ ଘରବାଳୀ ସେ ମାଂସ ନେଇ ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେକୁ ଖାଇବାକୁ ଦେଲେ।
ଵସିଷ୍ଠସ୍ତୁ ହତାଂ ଦୋଗ୍ଧ୍ରୀଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା କୁଦ୍ଧସ୍ତମବ୍ରଵୀତ୍
ବସିଷ୍ଠ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଗାଈ ମରିଗଲା ବୋଲି ଜାଣି, କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—
ଏଵଂ ତେ ଶଂକଵଃ କ୍ରୂରା ପତଂତୁ ତ୍ଵରିତାସ୍ତ୍ରଯଃ
ଏଭଳି, ତୁମ ଉପରେ ତିନିଟି କ୍ରୁର ଲୋହାର କାଠି ତୁରନ୍ତ ପଡ଼ୁ।
ତ୍ରିଶଂକୁରିତି ନାମ୍ନା ଵୈ ଭୁଵି ଖ୍ଯାତୋ ଭଵିଷ୍ଯସି
ପୃଥିବୀରେ ତୁମେ 'ତ୍ରିଶଙ୍କୁ' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଚଚାର ଚ ତପସ୍ତୀଵ୍ରଂ ତସ୍ମିନ୍ନେଵାଽଽଶ୍ରମେ ଥିତଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ସେ ଏହି ଆଶ୍ରମରେ ରୁହି, ଖୁବ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିଲେ।
କସ୍ମାଚ୍ଚିନ୍ମୁନିପୁତ୍ରାତ୍ତୁ ପ୍ରାପ୍ଯ ମଂତ୍ରମନୁତ୍ତମମ୍
କିଛି କାରଣରୁ, ଏକ ମୁନିଙ୍କ ପୁଅଠାରୁ ଉତ୍ତମ ମନ୍ତ୍ର ପାଇଲେ।
ସତ୍ଯଵ୍ରତାଯ ରାଜନୀତ୍ଯୁପଦେଶଵର୍ଣନମ୍ ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ - ଵସିଷ୍ଠେନ ଚ ଶପ୍ତୋଽସୌ ତ୍ରିଶଙ୍କୁର୍ନୃପତେଃ ସୁତଃ । କଥଂ ଶାପାଦ୍ଵିନିର୍ମୁକ୍ତସ୍ତନ୍ମେ ବ୍ରୂହି ମହାମତେ
ସତ୍ୟବ୍ରତଙ୍କୁ ନୀତି ଶିକ୍ଷା ଦିଆଯିବା କଥା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଉଛି। ଜନମେଯୟ ପଚାରିଲେ — ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଶାପରେ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ତ୍ରିଶଙ୍କୁ କିପରି ଶାପମୁକ୍ତ ହେଲେ? ଦୟାକରି ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ସତ୍ଯଵ୍ରତସ୍ତଥା ଶପ୍ତଃ ପିଶାଚତ୍ଵମଵାପ୍ତଵାନ୍ । ତସ୍ମିନ୍ନେଵାଶ୍ରମେ ତସ୍ଥୌ ଦେଵୀଭକ୍ତିପରାଯଣଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଏଭଳି ଶାପ ପାଇ ସତ୍ୟବ୍ରତ ପିଶାଚ ଦେହ ନେଇଲେ। ସେ ଏହି ଆଶ୍ରମରେ ରହି, ଦେବୀଙ୍କ ଭକ୍ତିରେ ଲଗି ରହିଲେ।
କଦାଚିନ୍ନୃପତିସ୍ତତ୍ର ଜପ୍ତ୍ଵା ମନ୍ତ୍ରଂ ନଵାକ୍ଷରମ୍ । ହୋମାର୍ଥଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଗତ୍ଵା ପ୍ରଣମ୍ଯୋଵାଚ ଭକ୍ତିତଃ
କେବେ ଏକଥର, ସେଠାରେ ରାଜା ନବଅକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି, ହୋମ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଖକୁ ଗଲେ, ସମ୍ମାନ ସହ କୁଣ୍ଡଳି ହୋଇ ଭକ୍ତିରେ କହିଲେ।
ଭୂମିଦେଵାଃ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ଵୈ ଵଚନଂ ପ୍ରଣତସ୍ଯ ମେ । ଋତ୍ଵିଜୋ ମମ ସର୍ଵେଽତ୍ର ଭଵନ୍ତଃ ପ୍ରଭଵନ୍ତୁ ହ
ହେ ପୃଥିବୀର ଦେବତାମାନେ, ମୋର ନମ୍ର ବିନନ୍ତି ଶୁଣନ୍ତୁ। ଏଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତେ ମୋର ଯଜ୍ଞର ଋତ୍ବିଜ୍ ହେଉନ୍ତୁ।