ଅପତ୍ଯାର୍ଥେ ଯୌଵନାଶ୍ଵୋ ଦୁଃଖିତସ୍ତୁ ଵନଂ ଗତଃ । ଋଷୀଣାମାଶ୍ରମେ ପୁଣ୍ଯେ ନିର୍ଵିଣ୍ଣଃ ସ ଚ ପାର୍ଥିଵଃ
ସନ୍ତାନ ପାଇବା ଆଶାରେ ଯୌବନାଶ୍ୱ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ । ସେ ରାଜା ଋଷିମାନେ ଥିବା ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମରେ ନିରାଶ ହୋଇ ରହିଲେ ।
ମୁମୋଚ ଦୁଃଖିତଃ ଶ୍ଵାସାଂସ୍ତାପସାନାଂ ଚ ପଶ୍ଯତାମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ଦୁଃଖିତଂ ଵିପ୍ରା ବଭୂଵୁଶ୍ଚ କୃପାଲଵଃ
ଦୁଃଖରେ ଥିବା ସେ ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିଲେ ଏବଂ ତାପସମାନେ ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ । ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖିତ ଦେଖି ଦୟାଶୀଳ ହେଲେ ।
ତମୂଚୁର୍ବ୍ରାହ୍ମଣା ରାଜନ୍କସ୍ମାଚ୍ଛୋଚସି ପାର୍ଥିଵ । କିଂ ତେ ଦୁଃଖଂ ମହାରାଜ ବ୍ରୂହି ସତ୍ଯଂ ମନୋଗତମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ, 'ହେ ରାଜା, ଆପଣ କାହିଁକି ଏତେ ଦୁଃଖିତ? କଣ ଦୁଃଖ ଆପଣଙ୍କୁ ଭାରି ପୀଡ଼ା ଦେଉଛି? ଆପଣଙ୍କ ମନରେ ଯାହା ଅଛି, ସେଥିରେ ସତ୍ୟ କହନ୍ତୁ।'
ପ୍ରତୀକାରଂ କରିଷ୍ଯାମୋ ଦୁଃଖସ୍ଯ ତଵ ସର୍ଵଥା । ଯୌଵନାଶ୍ଵ ଉଵାଚ - ରାଜ୍ଯଂ ଧନଂ ସଦଶ୍ଵାଶ୍ଚ ଵର୍ତନ୍ତେ ମୁନଯୋ ମମ
'ଆମେ ନିଶ୍ଚୟ ଆପଣଙ୍କ ଦୁଃଖର ଉପାୟ ଖୋଜିବା,' ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ। ଯୁବନାଶ୍ୱ କହିଲେ: 'ମୋ ପାଖରେ ରାଜ୍ୟ, ଧନ, ଓ ଭଲ ଘୋଡ଼ା ଅଛି, ମୁନିବରମାନେ।'
ଭାର୍ଯାଣାଂ ଚ ଶତଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ଵର୍ତତେ ଵିଶଦପ୍ରଭମ୍ । ନାରାତିସ୍ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ କୋଽପ୍ଯସ୍ତି ବଲଵାନ୍ମମ
'ମୋର ଶତମାନେ ପବିତ୍ର ଓ ସୁନ୍ଦର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଅଛନ୍ତି। ଏହି ତିନି ଲୋକରେ ମୋ ଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୌଣସି ଶତ୍ରୁ ନାହିଁ।'
ଆଜ୍ଞାକରାସ୍ତୁ ସାମନ୍ତା ଵର୍ତନ୍ତେ ମନ୍ତ୍ରିଣସ୍ତଥା । ଏକଂ ସନ୍ତାନଜଂ ଦୁଃଖଂ ନାନ୍ଯତ୍ପଶ୍ଯାମି ତାପସାଃ
'ମୋର ସମସ୍ତ ସାମନ୍ତ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଆଜ୍ଞାକାରୀ। ମୁନିବରମାନେ, ମୁଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦୁଃଖ ଦେଖୁନି, କେବଳ ଏକ, ସନ୍ତାନ ନଥିବାର ଦୁଃଖ।'
ଅପୁତ୍ରସ୍ଯ ଗତିର୍ନାସ୍ତି ସ୍ଵର୍ଗୋ ନୈଵ ଚ ନୈଵ ଚ । ତସ୍ମାଚ୍ଛୋଚାମି ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରାଃ ସନ୍ତାନାର୍ଥଂ ଭୃଶଂ ତତଃ
'ଯାହାଙ୍କର ସନ୍ତାନ ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ଗତି ନାହିଁ, ସ୍ୱର୍ଗ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଏହିକାରଣରୁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ମୁଁ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଅଛି, ସନ୍ତାନ ପାଇଁ।'
ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞାସ୍ତାପସାଶ୍ଚ କୃତଶ୍ରମାଃ । ଇଷ୍ଟିଂ ସନ୍ତାନକାମସ୍ଯ ଯୁକ୍ତାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦିଶନ୍ତୁ ମେ
'ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା ତପସ୍ୱୀମାନେ, ଦୟାକରି, ସନ୍ତାନ ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ କ୍ରିୟା କଣ ହେବ, ମୋତେ କହନ୍ତୁ।'
କୁର୍ଵନ୍ତୁ ମମ କାର୍ଯଂ ଵୈ କୃପା ଚେଦସ୍ତି ତାପସାଃ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ରାଜ୍ଞଃ କୃପଯା ପୂର୍ଣମାନସାଃ
'ତପସ୍ୱୀମାନେ, ଯଦି ଆପଣମାନେ ମୋ ପ୍ରତି କିଛି ଦୟା ରଖନ୍ତି, ତେବେ ଏହି କାମଟି କରନ୍ତୁ।' ବ୍ୟାସ କହିଲେ: 'ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ଦୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।'
କାରଯାମାସୁରଵ୍ଯଗ୍ରାସ୍ତସ୍ଯେଷ୍ଟିମିନ୍ଦ୍ରଦେଵତାମ୍ । କଲଶଃ ସ୍ଥାପିତସ୍ତତ୍ର ଜଲପୂର୍ଣସ୍ତୁ ଵାଡଵୈଃ
ସେମାନେ ତୁରନ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୂଜା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ପାଣିଭରା କଳଶ ରଖାଗଲା, ଯାହାକୁ ବିଧିବତ୍ ପବିତ୍ର କରାଯାଇଥିଲା।
ମନ୍ତ୍ରିତୋ ଵେଦମନ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ପୁତ୍ରାର୍ଥଂ ତସ୍ଯ ଭୂପତେଃ । ରାଜା ତଦ୍ଯଜ୍ଞସଦନଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟସ୍ତୃଷିତୋ ନିଶି
ସେଇ କଳଶକୁ ବେଦମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସଂସ୍କାର କରାଯାଇଥିଲା, ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ଆଶା ପାଇଁ। ରାତିରେ, ରାଜା ତିଆରି ହେଉଥିବା ଯଜ୍ଞଶାଳାକୁ ପିପାସିତ ଅବସ୍ଥାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଵିପ୍ରାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶଯାନାନ୍ସ ପପୌ ମନ୍ତ୍ରଜଲଂ ସ୍ଵଯମ୍ । ଭାର୍ଯାର୍ଥଂ ସଂସ୍କୃତଂ ଵିପ୍ରୈର୍ମନ୍ତ୍ରିତଂ ଵିଧିନୋଦ୍ଧୃତମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶୋଇଥିବାକୁ ଦେଖି, ସେ ନିଜେ ମନ୍ତ୍ରପୂତ ପାଣି ପିଇଲେ, ଯାହା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ପାଇଁ ବିଧିବତ୍ ତିଆରି କରିଥିଲେ।
ପୀତଂ ରାଜ୍ଞା ତୃଷାର୍ତେନ ତଦଜ୍ଞାନାନ୍ନୃପୋତ୍ତମ । ଵ୍ଯୁଦକଂ କଲଶଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଦା ଵିପ୍ରା ଵିଶଙ୍କିତାଃ
ପିପାସାରେ ରାଜା ଅଜାଣିରେ ଏହି ପାଣି ପିଇଲେ। ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଖାଲି କଳଶ ଦେଖି ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ।
ପପ୍ରଚ୍ଛୁସ୍ତେ ନୃପଂ କେନ ପୀତଂ ଜଲମିତି ଦ୍ଵିଜାଃ । ରାଜ୍ଞା ପୀତଂ ଵିଦିତ୍ଵା ତେ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦୈଵବଲଂ ମହତ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ଏହି ପାଣି କିଏ ପିଇଲା?' ରାଜା ପିଇଥିବା କଥା ଜାଣି, ସେମାନେ ବିଧିର ଅପାର ଶକ୍ତି ବୁଝିଲେ।
ଇଷ୍ଟିଂ ସମାପଯାମାସୁର୍ଗତାସ୍ତେ ମୁନଯୋ ଗୃହାନ୍ । ଗର୍ଭଂ ଦଧାର ନୃପତିସ୍ତତୋ ମନ୍ତ୍ରବଲାଦଥ
ସେମାନେ ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ କଲେ ଓ ମୁନିମାନେ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ। ମନ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତିରେ ତାପରେ ରାଜାଙ୍କ ଗର୍ଭ ହେଲା।
ତତଃ କାଲେ ସ ଉତ୍ପନ୍ନଃ କୁକ୍ଷିଂ ଭିତ୍ତ୍ଵାଽସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣାମ୍ । ପୁତ୍ରଂ ନିଷ୍କାସମାଯାସୁର୍ମନ୍ତ୍ରିଣସ୍ତସ୍ଯ ଭୂପତେଃ
ସମୟ ଆସିଲାପରେ, ରାଜାଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ପାଶ୍ୱ ଭିଦି ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲା। ରାଜାଙ୍କ ଦେହରୁ ପୁଅକୁ ବାହାର କରିବାକୁ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ଦେଵାନାଂ କୃପଯା ତତ୍ର ନ ମମାର ମହୀପତିଃ । କଂ ଧାସ୍ଯତି କୁମାରୋଽଯଂ ମନ୍ତ୍ରିଣଶ୍ଚୁକ୍ରୁଶୁର୍ଭୃଶମ୍
ଦେବତାମାନଙ୍କର କୃପାରେ ରାଜା ସେଠାରେ ମରିଲେ ନାହିଁ। ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଭୟରେ ଚିତ୍କାର କଲେ, 'ଏହି ଶିଶୁକୁ କିଏ ପାଳିବେ?'
ତଦେନ୍ଦ୍ରୋ ଦେଶିନୀଂ ପ୍ରାଦାନ୍ମାଂ ଧାତେତ୍ଯଵଦଦ୍ଵଚଃ । ସୋଽଭଵଦ୍ବଲଵାନ୍ ରାଜା ମାନ୍ଧାତା ପୃଥିଵୀପତିଃ । ତଦୁତ୍ପତ୍ତିସ୍ତୁ ଭୂପାଲ କଥିତା ତଵ ଵିସ୍ତରାତ୍
ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ 'ମାଁ ଧାତା' ନାମ ଦେଲେ, ଏହି କଥା କହି। ସେ ବଳବାନ ରାଜା ମାନ୍ଧାତା ହେଲେ, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର ଅଧିପତି। ଏହିଭଳି, ହେ ଭୂପତି, ତାଙ୍କର ଜନ୍ମର କଥା ତୁମକୁ ବିସ୍ତାରରେ କୁହାଯାଇଲା।
ସତ୍ଯଵ୍ରତାଖ୍ଯାନଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ମାଂଧାତା ପୃଥିଵୀଂ ସର୍ଵାମଜଯନ୍ନୃପତୀଶ୍ଵରଃ
ସତ୍ୟବ୍ରତଙ୍କ କଥା। ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ମାନ୍ଧାତା, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ବିଜୟ କଲେ।
ଦସ୍ଯଵୋଽସ୍ଯ ଭଯତ୍ରସ୍ତା ଯଯୁର୍ଗିରିଗୁହାସୁ ଚ
ତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁମାନେ ଭୟରେ ଅତି ଭୀତ ହୋଇ, ପାହାଡ଼ ଗୁହାମାନେକୁ ପଳାଇଗଲେ।
ତସ୍ଯ ବିଂଦୁମତୀ ଭାର୍ଯା ଶଶବିଂଦୋଃ ସୁତାଽଭଵତ୍
ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ବିନ୍ଦୁମତୀ, ଯିଏ ଶଶବିନ୍ଦୁଙ୍କର କନ୍ୟା ଥିଲେ।
ତସ୍ଯାମୁତ୍ପାଦଯାମାସ ମାଂଧାତା ଦ୍ଵୌ ସୁତୌ ନୃପ
ସେ ବିନ୍ଦୁମତୀଠାରୁ ମାଂଧାତା ଦୁଇଜଣ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ରାଜନ।
ପୁରୁକୁତ୍ସାତ୍ତତୋଽରଣ୍ଯଃ ପୁତ୍ରଃ ପରମଧାର୍ମିକଃ
ପୁରୁକୁତ୍ସାଙ୍କଠାରୁ ଅରଣ୍ୟ ନାମକ ଏକ ଅତି ଧର୍ମିକ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲେ।
ହର୍ଯଶ୍ଵସ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଽଭୂଦ୍ଧାର୍ମିକଃ ପରମାର୍ଥଵିତ୍
ଅରଣ୍ୟଙ୍କର ପୁଅ ହର୍ୟଶ୍ୱ ଥିଲେ, ଯିଏ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଏବଂ ପରମ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣୁଥିଲେ।
ଅରୁଣସ୍ଯ ସୁତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ସତ୍ଯଵ୍ରତ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ
ଅରୁଣଙ୍କର ପୁଅ ଶ୍ରୀମାନ୍ ସତ୍ୟବ୍ରତ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ।
ସ ପାପାତ୍ମା ଵିପ୍ରଭାର୍ଯାଂ ହୃତଵାନ୍କାମମୋହିତଃ
ସେ, କାମବଶ ହୋଇ, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ନେଇ ଦୁଷ୍କର୍ମ କଲେ।
ମିଲିତା ବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ତତ୍ର ରାଜାନମରୁଣଂ ନୃପ
ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏକଠା ହୋଇ ରାଜା ଅରୁଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ପପ୍ରଚ୍ଛ ରାଜା ତାନ୍ଵିପ୍ରାନ୍ଦୁଃଖିତାନ୍ପୁରଵାସିନଃ 7.10.
ରାଜା ଦୁଃଖିତ ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଠାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ରାଜନ।
ତନ୍ନିଶମ୍ଯ ଦ୍ଵିଜା ଵାକ୍ଯଂ ରାଜ୍ଞୋ ଵିନଯପୂର୍ଵକମ୍
ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭଦ୍ରଭାବରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣା ଊଚୁଃ ଵିଵାହିତା ଵିପ୍ରକନ୍ଯା ବଲେନ ବଲିନାଂ ଵର
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ: 'ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ କନ୍ୟାକୁ ବଳଜୋରେ ବିବାହ କରାଯାଇଛି।'