ଭୁକ୍ତଶେଷଂ ତୁ ନ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ପ୍ରୋକ୍ଷଣୀଯମିତି ସ୍ଥିତିଃ । ରାଜ୍ଞେ ନିଵେଦଯାମାସ ଵସିଷ୍ଠଃ ପାକଦୂଷଣମ୍
ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଭୋଜିଥିବା ମାଂସ ପବିତ୍ର କରାଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ— ଏହି ନିୟମ ଅଛି। ଏହି ଅପବିତ୍ରତା ବିଷୟରେ ବସିଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ।
ପୁତ୍ରସ୍ଯ କର୍ମ ତଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଭୂପତିର୍ଗୁରୁଣୋଦିତମ୍ । ଚୁକୋପ ଵିଧିଲୋପାତ୍ତଂ ଦେଶାନ୍ନିଃସାରଯତ୍ତତଃ
ପୁଅଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣି, ରାଜା ନିୟମ ଭଙ୍ଗ ହେବାରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ ସେଠାରୁ ପୁଅକୁ ଦେଶ ଛାଡ଼ିବାକୁ କହିଦେଲେ।
ଶଶାପ ଇତି ଵିଖ୍ଯାତୋ ନାମ୍ନା ଜାତୋ ନୃପାତ୍ମଜଃ । ଗତୋ ଵନେ ଶଶାଦସ୍ତୁ ପିତୃକୋପାଦସମ୍ଭ୍ରମଃ
ଖରା ଖାଇଥିବାରୁ ସେ 'ଶଶାଦ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ପିତାଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ରାଜପୁତ୍ର ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଵନ୍ଯେନ ଵର୍ତଯନ୍କାଲଂ ନୀତଵାନ୍ ଧର୍ମତତ୍ପରଃ । ପିତର୍ଯୁପରତେ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ତେନ ମହାତ୍ମନା
ବନର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ, ଧର୍ମରେ ଲଗ୍ନ ରହି, ସେ ସମୟ କାଟିଲେ। ପିତାଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ପରେ, ସେ ମହାପୁରୁଷ ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କଲେ।
ଶଶାଦସ୍ତ୍ଵକରୋଦ୍ରାଜ୍ଯମଯୋଧ୍ଯାଯାଃ ପତିଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ଯଜ୍ଞାନନେକଶଃ ପୂର୍ଣାଂଶ୍ଚକାର ସରଯୂତଟେ
ଶଶାଦ ନିଜେ ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜା ହେଲେ, ସରୟୂ ତଟରେ ଅନେକ ଯଜ୍ଞ ସଫଳ କଲେ।
ଶଶାଦସ୍ଯାଭଵତ୍ପୁତ୍ରଃ କକୁତ୍ସ୍ଥ ଇତି ଵିଶ୍ରୁତଃ । ତସ୍ଯୈଵ ନାମଭେଦାଦ୍ଵୈ ଇନ୍ଦ୍ରଵାହଃ ପୁରଞ୍ଜଯଃ
ଶଶାଦଙ୍କ ପୁଅ କକୁତ୍ସ୍ଥ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ସେ ଇନ୍ଦ୍ରବାହ ଏବଂ ପୁରଞ୍ଜୟ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନିତ ହେଲେ।
ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ - ନାମଭେଦଃ କଥଂ ଜାତୋ ରାଜପୁତ୍ରସ୍ଯ ଚାନଘ । କାରଣଂ ବ୍ରୂହି ମେ ସର୍ଵଂ କର୍ମଣା ଯେନ ଚାଭଵତ୍
ଜନମେଜୟ ପଚାରିଲେ — ହେ ପାପହୀନ, ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ଏତେ ନାମ କିପରି ହେଲା? ଏହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କାରଣ ଏବଂ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଏହା ହେଲା, ମୋତେ କହ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଶଶାଦେ ସ୍ଵର୍ଗତେ ରାଜା କକୁତ୍ସ୍ଥ ଇତି ଚାଭଵତ୍ । [ରାଜ୍ଯଂ ଚକାର ଧର୍ମଜ୍ଞଃ ପିତୃପୈତାମହଂ ବଲାତ୍ ।] ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଦେଵା ଦୈତ୍ଯୈଃ ସର୍ଵେ ପରାଜିତାଃ
ବ୍ୟାସଦେବ କହିଲେ — ଶଶାଦ ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ପରେ, ସେ ରାଜା କକୁତ୍ସ୍ଥ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଧର୍ମରେ ନିପୁଣ ହୋଇ ରାଜ୍ୟ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଦାନବମାନେ ଠାରୁ ପରାଜିତ ହେଲେ।
ଜଗ୍ମୁସ୍ତ୍ରିଲୋକାଧିପତିଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଶରଣମଵ୍ଯଯମ୍ । ତାନ୍ପ୍ରୋଵାଚ ମହାଵିଷ୍ଣୁସ୍ତଦା ଦେଵାନ୍ସନାତନଃ
ସେମାନେ ତିନି ଲୋକର ସ୍ୱାମୀ ଅବିନାଶୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ। ସେତେବେଳେ ମହାବିଷ୍ଣୁ ସନାତନ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ - ପାର୍ଷ୍ଣିଗ୍ରାହଂ ମହୀପାଲଂ ପ୍ରାର୍ଥଯନ୍ତୁ ଶଶାଦଜମ୍ । ସ ହନିଷ୍ଯତି ଵୈ ଦୈତ୍ଯାନ୍ସଂଗ୍ରାମେ ସୁରସତ୍ତମାଃ
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ — ଶଶାଦଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଯିଏ ପାଦରେ ଧରିଥାଏ, ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କର। ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ହରାଇବେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ।
ଆଗମିଷ୍ଯତି ଧର୍ମାତ୍ମା ସାହାଯ୍ଯାର୍ଥଂ ଧନୁର୍ଧରଃ । ପରାଶକ୍ତେଃ ପ୍ରସାଦେନ ସାମର୍ଥ୍ଯଂ ତସ୍ଯ ଚାତୁଲମ୍
ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧର ତୁମେମାନେଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟ ପାଇଁ ଆସିବେ। ପରାଶକ୍ତିଙ୍କ କୃପାରେ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅପୂର୍ବ ହେବ।
ହରେଃ ସୁଵଚନାଦ୍ଦେଵା ଯଯୁଃ ସର୍ଵେ ସଵାସଵାଃ । ଅଯୋଧ୍ଯାଯାଂ ମହାରାଜ ଶଶାଦତନଯଂ ପ୍ରତି
ହରିଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଏକାସାଥିରେ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଶଶାଦଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ହେ ମହାରାଜ।
ତାନାଗତାନ୍ ସୁରାନ୍ ରାଜା ପୂଜଯାମାସ ଧର୍ମତଃ । ପପ୍ରଚ୍ଛାଗମନେ ରାଜା ପ୍ରଯୋଜନମତନ୍ଦ୍ରିତଃ
ରାଜା ଧର୍ମରେ ଥିବା ପ୍ରକାରେ ଆସିଥିବା ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ ଏବଂ ସେମାନେ କାହିଁକି ଆସିଛନ୍ତି, ଏହା ସାବଧାନ ଭାବେ ପଚାରିଲେ।
ରାଜୋଵାଚ - ଧନ୍ଯୋଽହଂ ପାଵିତଶ୍ଚାସ୍ମି ଜୀଵିତଂ ସଫଲଂ ମମ । ଯଦାଗତ୍ଯ ଗୃହେ ଦେଵା ଦଦୁଶ୍ଚ ଦର୍ଶନଂ ମହତ୍
ରାଜା କହିଲେ — ମୁଁ ଧନ୍ୟ ଏବଂ ପବିତ୍ର ହେଲି, ମୋ ଜୀବନ ସାର୍ଥକ ହେଲା, କାରଣ ଦେବତାମାନେ ମୋ ଘରକୁ ଆସି ମୋତେ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ।
ବ୍ରୁଵନ୍ତୁ କୃତ୍ଯଂ ଦେଵେଶା ଦୁଃସାଧ୍ଯମପି ମାନଵୈଃ । କରିଷ୍ଯାମି ମହତ୍କାର୍ଯଂ ସର୍ଵଥା ଭଵତାଂ ମହତ୍
ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁ କାମ କହିବେ, ମଣିଷମାନେ ପାଇଁ ଯେତେ ଦୁର୍ଲଭ ହେଉନାହିଁ, ମୁଁ ତାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କରିବି। ଆପଣମାନେଙ୍କ ମହାତ୍ମ୍ୟ ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି।
ଦେଵା ଊଚୁଃ - ସାହାଯ୍ଯଂ କୁରୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସଖା ଭଵ ଶଚୀପତେଃ । ସଂଗ୍ରାମେ ଜଯ ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରାନ୍ଦୁର୍ଜଯାଂସ୍ତ୍ରିଦଶୈରପି
ଦେବତାମାନେ କହିଲେ — ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଆମକୁ ସାହାଯ୍ୟ କର, ଶଚୀପତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ମିତ୍ର ହେଉ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁ ଦାନବପ୍ରମୁଖଙ୍କୁ ହରାଇପାରିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେକୁ ତୁମେ ଜିତିବା।
ପରାଶକ୍ତିପ୍ରସାଦେନ ଦୁର୍ଲଭଂ ନାସ୍ତି ତେ କ୍ଵଚିତ୍ । ଵିଷ୍ଣୁନା ପ୍ରେରିତାଶ୍ଚୈଵମାଗତାସ୍ତଵ ସନ୍ନିଧୌ
ପରାଶକ୍ତିଙ୍କ କୃପାରେ ତୁମ ପାଇଁ କିଛି ଅସାଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଆମେ ଏଭଳି ତୁମ ସମ୍ନିଧିକୁ ଆସିଛୁ।
ରାଜୋଵାଚ - ପାର୍ଷ୍ଣିଗ୍ରାହୋ ଭଵାମ୍ଯଦ୍ଯ ଦେଵାନାଂ ସୁରସତ୍ତମାଃ । ଇନ୍ଦ୍ରୋ ମେ ଵାହନଂ ତତ୍ର ଭଵେଦ୍ଯଦି ସୁରାଧିପଃ
ରାଜା କହିଲେ — ଆଜି ମୁଁ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ପାଦଧାରୀ ହେବି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ। ଯଦି ସୁରାଧିପତି ଇନ୍ଦ୍ର ମୋର ଯାନ ହେବାକୁ ରାଜି ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ସେଠାରେ ମୋର ଯାନ ହେଉନ୍ତୁ।
ସଂଗ୍ରାମଂ ତୁ କରିଷ୍ଯାମି ଦୈତ୍ଯୈର୍ଦେଵକୃତେଽଧୁନା । ଆରୁହ୍ଯେନ୍ଦ୍ରଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ସତ୍ଯମେତଦ୍ବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍
ମୁଁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଦାନବମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଚଢ଼ି ଯିବି; ଏହି କଥା ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।
ତଦୋଚୁର୍ଵାସଵଂ ଦେଵାଃ କର୍ତଵ୍ଯଂ କାର୍ଯମଦ୍ଭୁତମ୍ । ପତ୍ରଂ ଭଵ ନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଲଜ୍ଜାଂ ଶଚୀପତେ
ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ — ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କାମ ତୁମେ କରିବାକୁ ପଡିବ। ରାଜାଙ୍କର ଯାନ ହେଉ, ହେ ଶଚୀପତି, ଲଜ୍ଜା ଛାଡ଼।
ଲଜ୍ଜମାନସ୍ତଦା ଶକ୍ରଃ ପ୍ରେରିତୋ ହରିଣା ଭୃଶମ୍ । ବଭୂଵ ଵୃଷଭସ୍ତୂର୍ଣଂ ରୁଦ୍ରସ୍ଯେଵାପରୋ ମହାନ୍
ସେତେବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ର ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ହରିଙ୍କ ଉତ୍ସାହ ଦେବାରେ ସେ ତୁରନ୍ତ ବୃଷ ହେଲେ, ଯେପରି ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଏକ ବଡ଼ ରୂପ।
ତମାରୁରୋହ ରାଜାସୌ ସଂଗ୍ରାମଗମନାଯ ଵୈ । ସ୍ଥିତଃ କକୁଦି ଯେନାସ୍ଯ କକୁତ୍ସ୍ଥସ୍ତେନ ଚାଭଵତ୍
ସେଇ ରାଜା ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯିବା ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଚଢ଼ିଲେ। ତାଙ୍କ ପିଠି ଉପରେ ଦଢ଼ିଥିବାରୁ ସେ କକୁତ୍ସ୍ଥ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଵାହଃ କୃତୋ ଯେନ ତେନ ନାମ୍ନେନ୍ଦ୍ରଵାହକଃ । ପୁରଂ ଜିତଂ ତୁ ଦୈତ୍ଯାନାଂ ତେନାଭୂଚ୍ଚ ପୁରଞ୍ଜଯଃ
ଯେହেতୁ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ଯାନ ହେଲେ, ସେ ଇନ୍ଦ୍ରବାହକ ନାମରେ ଓ ଦାନବମାନେର ସହର ଜିତିବା ପରେ ପୁରଞ୍ଜୟ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ।
ଜିତ୍ଵା ଦୈତ୍ଯାନ୍ମହାବାହୁର୍ଧନଂ ତେଷାଂ ପ୍ରଦତ୍ତଵାନ୍ । ପପ୍ରଚ୍ଛ ଚୈଵଂ ରାଜର୍ଷେରିତି ସଖ୍ଯଂ ବଭୂଵ ହ
ଦାନବମାନେକୁ ଜିତି, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ସେମାନଙ୍କ ଧନ ତୁମକୁ ଦେଲେ। ସେ ରାଜା ଋଷିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ ଏବଂ ଏହିପରି ତାଙ୍କର ମିତ୍ରତା ହେଲା।
କକୁତ୍ସ୍ଥଶ୍ଚାତିଵିଖ୍ଯାତୋ ନୃପତିସ୍ତସ୍ଯ ଵଂଶଜାଃ । କାକୁତ୍ସ୍ଥା ଭୁଵି ରାଜାନୋ ବଭୂଵୁର୍ବହୁଵିଶ୍ରୁତାଃ
କକୁତ୍ସ୍ଥ ନାମକ ବିଶେଷ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜାଙ୍କର ବଂଶରେ ଅନେକ ରାଜା ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ । ସେମାନେ ଭୂମିରେ ବହୁତ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିଥିଲେ ।
କକୁତ୍ସ୍ଥସ୍ଯାଭଵତ୍ପୁତ୍ରୋ ଧର୍ମପତ୍ନ୍ଯାଂ ମହାବଲଃ । ଅନେନା ଵିଶ୍ରୁତସ୍ତସ୍ଯ ପୃଥୁଃ ପୁତ୍ରଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କର ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଠାରୁ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ହେଲେ । ସେ ପୁଅଙ୍କ ନାମ ଅନେନା, ଯିଏ ବହୁତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ । ତାଙ୍କର ପୁଅ ପୃଥୁ, ଯିଏ ବିର ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଥିଲେ ।
ଵିଷ୍ଣୋରଂଶଃ ସ୍ମୃତଃ ସାକ୍ଷାତ୍ପରାଶକ୍ତିପଦାର୍ଚକଃ । ଵିଶ୍ଵରନ୍ଧିସ୍ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ପୃଥୋଃ ପୁତ୍ରୋ ନରାଧିପଃ
ପୃଥୁଙ୍କର ପୁଅ ବିଶ୍ୱରନ୍ଧି, ଯିଏ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଅଂଶ ବୋଲି ମନାଯାଏ ଏବଂ ସେ ପରାଶକ୍ତିଙ୍କ ଉପାସକ ଥିଲେ ।
ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ତସ୍ଯ ସୁତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାଜା ଵଂଶକରଃ ସ୍ମୃତଃ । ତତ୍ସୁତୋ ଯୁଵନାଶ୍ଵସ୍ତୁ ତେଜସ୍ଵୀ ବଲଵତ୍ତରଃ
ବିଶ୍ୱରନ୍ଧିଙ୍କର ପୁଅ ଚନ୍ଦ୍ର, ଯିଏ ଏକ ମହାନ ରାଜା ଏବଂ ବଂଶର ଆରମ୍ଭକ ଭାବେ ପରିଚିତ । ତାଙ୍କର ପୁଅ ଯୁବନାଶ୍ୱ, ଯିଏ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ ।
ଶାଵନ୍ତୋ ଯୁଵନାଶ୍ଵସ୍ଯ ଜଜ୍ଞେ ପରମଧାର୍ମିକଃ । ଶାଵନ୍ତୀ ନିର୍ମିତା ତେନ ପୁରୀ ଶକ୍ରପୁରୀସମା
ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କର ପୁଅ ଶାବନ୍ତ, ଯିଏ ଅତିଧିକ ଧର୍ମିକ ଥିଲେ । ସେ ନିଜେ ଶାବନ୍ତୀ ନାମକ ଏକ ସହର ତିଆରି କଲେ, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରପୁରୀ ସମାନ ଥିଲା ।
ବୃହଦଶ୍ଵସ୍ତୁ ପୁତ୍ରୋଽଭୂଚ୍ଛାଵନ୍ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । କୁଵଲଯାଶ୍ଵଃ ସୁତସ୍ତସ୍ଯ ବଭୂଵ ପୃଥିଵୀପତିଃ
ମହାତ୍ମା ଶାବନ୍ତଙ୍କର ପୁଅ ବୃହଦଶ୍ୱ ହେଲେ । ବୃହଦଶ୍ୱଙ୍କର ପୁଅ କୁବଳୟାଶ୍ୱ ହେଲେ, ଯିଏ ପୃଥିବୀର ରାଜା ହେଲେ ।