ଵଂଶାର୍ଥଂ ତପ ଆତିଷ୍ଠଦ୍ଦେଵୀଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ନିରନ୍ତରମ୍ । ନାରଦସ୍ଯୋପଦେଶେନ ପ୍ରାପ୍ଯ ଦୀକ୍ଷାମନୁତ୍ତମାମ୍
ବଂଶର ଭଲ ପାଇଁ, ସେ ନିରନ୍ତର ଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ତପସ୍ୟା କଲେ। ନାରଦଙ୍କ ଉପଦେଶରେ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୀକ୍ଷା ଲାଭ କଲେ।
ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଶତଂ ରାଜନ୍ନିକ୍ଷ୍ଵାକୋରିତି ଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ଵିକୁକ୍ଷିଃ ପ୍ରଥମସ୍ତେଷାଂ ବଲଵୀର୍ଯସମନ୍ଵିତଃ
ସେଇ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କର ଏକଶେ ପୁଅ ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଥମ ଥିଲେ ବିକୁକ୍ଷି, ଯିଏ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ପ୍ରତାପୀ ଥିଲେ।
ଅଯୋଧ୍ଯାଯାଂ ସ୍ଥିତୋ ରାଜା ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁରିତି ଵିଶ୍ରୁତଃ । ଶକୁନିପ୍ରମୁଖାଃ ପୁତ୍ରା ପଞ୍ଚାଶଦ୍ବଲଵତ୍ତରାଃ
ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ରହୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ, ଶକୁନିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ପଞ୍ଚାଶି ଜଣ ଥିଲେ ଏବଂ ସେମାନେ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ।
ଉତ୍ତରାପଥଦେଶସ୍ଯ ରକ୍ଷିତାରଃ କୃତାଃ କିଲ । ଦକ୍ଷିଣସ୍ଯାଂ ତଥା ରାଜନ୍ନାଦିଷ୍ଟାସ୍ତେନ ତେ ସୁତାଃ
କୁହାଯାଏ ଯେ, ଏହି ପୁଅମାନେ ଉତ୍ତର ଦିଗର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ ହେଇଥିଲେ। ଏହିପରି, ରାଜାଙ୍କ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୁଅମାନେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଇଥିଲେ।
ଚତ୍ଵାରିଂଶତ୍ତଥାଷ୍ଟୌ ଚ ରକ୍ଷଣାର୍ଥଂ ମହାତ୍ମନା । ଅନ୍ଯୌ ଦ୍ଵୌ ସଂସ୍ଥିତୌ ପାର୍ଶ୍ଵେ ସେଵାର୍ଥଂ ତସ୍ଯ ଭୂପତେଃ
ଚଉଵାଳିଶି ଏବଂ ଆଠ ଜଣ ପୁଅ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ। ଅନ୍ୟ ଦୁଇଜଣ ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ରହି, ସେଠାରେ ସେବା କରୁଥିଲେ।
ମାନ୍ଧାତୋତ୍ପତ୍ତିଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - କଦାଚିଦଷ୍ଟକାଶ୍ରାଦ୍ଧେ ଵିକୁକ୍ଷିଂ ପୃଥିଵୀପତିଃ । ଆଜ୍ଞାପଯଦସଂମୂଢୋ ମାଂସମାନଯ ସତ୍ଵରମ୍
ମାନ୍ଧାତାଙ୍କ ଜନ୍ମ ବିବରଣୀ ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ଏକଥର, ଅଷ୍ଟକା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦିନରେ, ଭୂପତି ବିକୁକ୍ଷିଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ— 'ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ମାଂସ ଆଣିଅ'।
ମେଧ୍ଯଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧାର୍ଥମଧୁନା ଵନେ ଗତ୍ଵା ସୂତାଦରାତ୍ । ଉତ୍ଯୁକ୍ତୋଽସୌ ତଥେତ୍ଯାଶୁ ଜଗାମ ଵନମସ୍ତ୍ରଭୃତ୍
ଚାରିଅ ଚାଳକ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ମାଂସ ଆଣିବାକୁ କୁହାଯିବା ପରେ, ସେ 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି ଅସ୍ତ୍ର ଧରି ତୁରନ୍ତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଗତ୍ଵା ଜଘାନ ବାଣୈଃ ସ ଵରାହାନ୍ସୂକରାନ୍ମୃଗାନ୍ । ଶଶାଂଶ୍ଚାପି ପରିଶ୍ରାନ୍ତୋ ବଭୂଵାଥ ବୁଭୂକ୍ଷିତଃ
ସେଠାରେ, ସେ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଦର, ଶୁକର ଏବଂ ହରିଣ ମାରିଲେ। ଅତି କ୍ଳାନ୍ତ ଏବଂ ଭୁଖା ହୋଇ, ସେ ଖରା ମଧ୍ୟ ମାରିଲେ।
ଵିସ୍ମୃତା ଚାଷ୍ଟକା ତସ୍ଯ ଶଶଂ ଚାଦଦସୌ ଵନେ । ଶେଷଂ ନିଵେଦଯାମାସ ପିତ୍ରେ ମାଂସମନୁତ୍ତମମ୍
ଅଷ୍ଟକା ଭୁଲିଯାଇ, ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ଖରା ଖାଇଦେଲେ। ଶେଷ ଭଲ ମାଂସ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଇଲେ।
ପ୍ରୋକ୍ଷଣାଯ ସମାନୀତଂ ମାଂସଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗୁରୁସ୍ତଦା । ଅନର୍ହମିତି ତଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଚୁକୋପ ମୁନିସତ୍ତମଃ
ପବିତ୍ର କରିବା ପାଇଁ ଆଣାଯାଇଥିବା ମାଂସ ଦେଖି, ଗୁରୁ ତାହା ଅଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି ବୁଝିଲେ ଏବଂ ଏହି କଥା ଜାଣି, ମହାମୁନି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
ଭୁକ୍ତଶେଷଂ ତୁ ନ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ପ୍ରୋକ୍ଷଣୀଯମିତି ସ୍ଥିତିଃ । ରାଜ୍ଞେ ନିଵେଦଯାମାସ ଵସିଷ୍ଠଃ ପାକଦୂଷଣମ୍
ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଭୋଜିଥିବା ମାଂସ ପବିତ୍ର କରାଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ— ଏହି ନିୟମ ଅଛି। ଏହି ଅପବିତ୍ରତା ବିଷୟରେ ବସିଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ।
ପୁତ୍ରସ୍ଯ କର୍ମ ତଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଭୂପତିର୍ଗୁରୁଣୋଦିତମ୍ । ଚୁକୋପ ଵିଧିଲୋପାତ୍ତଂ ଦେଶାନ୍ନିଃସାରଯତ୍ତତଃ
ପୁଅଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣି, ରାଜା ନିୟମ ଭଙ୍ଗ ହେବାରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ ସେଠାରୁ ପୁଅକୁ ଦେଶ ଛାଡ଼ିବାକୁ କହିଦେଲେ।
ଶଶାପ ଇତି ଵିଖ୍ଯାତୋ ନାମ୍ନା ଜାତୋ ନୃପାତ୍ମଜଃ । ଗତୋ ଵନେ ଶଶାଦସ୍ତୁ ପିତୃକୋପାଦସମ୍ଭ୍ରମଃ
ଖରା ଖାଇଥିବାରୁ ସେ 'ଶଶାଦ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ପିତାଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ରାଜପୁତ୍ର ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଵନ୍ଯେନ ଵର୍ତଯନ୍କାଲଂ ନୀତଵାନ୍ ଧର୍ମତତ୍ପରଃ । ପିତର୍ଯୁପରତେ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ତେନ ମହାତ୍ମନା
ବନର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ, ଧର୍ମରେ ଲଗ୍ନ ରହି, ସେ ସମୟ କାଟିଲେ। ପିତାଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ପରେ, ସେ ମହାପୁରୁଷ ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କଲେ।
ଶଶାଦସ୍ତ୍ଵକରୋଦ୍ରାଜ୍ଯମଯୋଧ୍ଯାଯାଃ ପତିଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ଯଜ୍ଞାନନେକଶଃ ପୂର୍ଣାଂଶ୍ଚକାର ସରଯୂତଟେ
ଶଶାଦ ନିଜେ ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜା ହେଲେ, ସରୟୂ ତଟରେ ଅନେକ ଯଜ୍ଞ ସଫଳ କଲେ।
ଶଶାଦସ୍ଯାଭଵତ୍ପୁତ୍ରଃ କକୁତ୍ସ୍ଥ ଇତି ଵିଶ୍ରୁତଃ । ତସ୍ଯୈଵ ନାମଭେଦାଦ୍ଵୈ ଇନ୍ଦ୍ରଵାହଃ ପୁରଞ୍ଜଯଃ
ଶଶାଦଙ୍କ ପୁଅ କକୁତ୍ସ୍ଥ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ସେ ଇନ୍ଦ୍ରବାହ ଏବଂ ପୁରଞ୍ଜୟ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନିତ ହେଲେ।
ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ - ନାମଭେଦଃ କଥଂ ଜାତୋ ରାଜପୁତ୍ରସ୍ଯ ଚାନଘ । କାରଣଂ ବ୍ରୂହି ମେ ସର୍ଵଂ କର୍ମଣା ଯେନ ଚାଭଵତ୍
ଜନମେଜୟ ପଚାରିଲେ — ହେ ପାପହୀନ, ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ଏତେ ନାମ କିପରି ହେଲା? ଏହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କାରଣ ଏବଂ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଏହା ହେଲା, ମୋତେ କହ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଶଶାଦେ ସ୍ଵର୍ଗତେ ରାଜା କକୁତ୍ସ୍ଥ ଇତି ଚାଭଵତ୍ । [ରାଜ୍ଯଂ ଚକାର ଧର୍ମଜ୍ଞଃ ପିତୃପୈତାମହଂ ବଲାତ୍ ।] ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଦେଵା ଦୈତ୍ଯୈଃ ସର୍ଵେ ପରାଜିତାଃ
ବ୍ୟାସଦେବ କହିଲେ — ଶଶାଦ ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ପରେ, ସେ ରାଜା କକୁତ୍ସ୍ଥ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଧର୍ମରେ ନିପୁଣ ହୋଇ ରାଜ୍ୟ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଦାନବମାନେ ଠାରୁ ପରାଜିତ ହେଲେ।
ଜଗ୍ମୁସ୍ତ୍ରିଲୋକାଧିପତିଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଶରଣମଵ୍ଯଯମ୍ । ତାନ୍ପ୍ରୋଵାଚ ମହାଵିଷ୍ଣୁସ୍ତଦା ଦେଵାନ୍ସନାତନଃ
ସେମାନେ ତିନି ଲୋକର ସ୍ୱାମୀ ଅବିନାଶୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ। ସେତେବେଳେ ମହାବିଷ୍ଣୁ ସନାତନ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ - ପାର୍ଷ୍ଣିଗ୍ରାହଂ ମହୀପାଲଂ ପ୍ରାର୍ଥଯନ୍ତୁ ଶଶାଦଜମ୍ । ସ ହନିଷ୍ଯତି ଵୈ ଦୈତ୍ଯାନ୍ସଂଗ୍ରାମେ ସୁରସତ୍ତମାଃ
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ — ଶଶାଦଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଯିଏ ପାଦରେ ଧରିଥାଏ, ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କର। ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ହରାଇବେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ।
ଆଗମିଷ୍ଯତି ଧର୍ମାତ୍ମା ସାହାଯ୍ଯାର୍ଥଂ ଧନୁର୍ଧରଃ । ପରାଶକ୍ତେଃ ପ୍ରସାଦେନ ସାମର୍ଥ୍ଯଂ ତସ୍ଯ ଚାତୁଲମ୍
ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧର ତୁମେମାନେଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟ ପାଇଁ ଆସିବେ। ପରାଶକ୍ତିଙ୍କ କୃପାରେ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅପୂର୍ବ ହେବ।
ହରେଃ ସୁଵଚନାଦ୍ଦେଵା ଯଯୁଃ ସର୍ଵେ ସଵାସଵାଃ । ଅଯୋଧ୍ଯାଯାଂ ମହାରାଜ ଶଶାଦତନଯଂ ପ୍ରତି
ହରିଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଏକାସାଥିରେ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଶଶାଦଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ହେ ମହାରାଜ।
ତାନାଗତାନ୍ ସୁରାନ୍ ରାଜା ପୂଜଯାମାସ ଧର୍ମତଃ । ପପ୍ରଚ୍ଛାଗମନେ ରାଜା ପ୍ରଯୋଜନମତନ୍ଦ୍ରିତଃ
ରାଜା ଧର୍ମରେ ଥିବା ପ୍ରକାରେ ଆସିଥିବା ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ ଏବଂ ସେମାନେ କାହିଁକି ଆସିଛନ୍ତି, ଏହା ସାବଧାନ ଭାବେ ପଚାରିଲେ।
ରାଜୋଵାଚ - ଧନ୍ଯୋଽହଂ ପାଵିତଶ୍ଚାସ୍ମି ଜୀଵିତଂ ସଫଲଂ ମମ । ଯଦାଗତ୍ଯ ଗୃହେ ଦେଵା ଦଦୁଶ୍ଚ ଦର୍ଶନଂ ମହତ୍
ରାଜା କହିଲେ — ମୁଁ ଧନ୍ୟ ଏବଂ ପବିତ୍ର ହେଲି, ମୋ ଜୀବନ ସାର୍ଥକ ହେଲା, କାରଣ ଦେବତାମାନେ ମୋ ଘରକୁ ଆସି ମୋତେ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ।
ବ୍ରୁଵନ୍ତୁ କୃତ୍ଯଂ ଦେଵେଶା ଦୁଃସାଧ୍ଯମପି ମାନଵୈଃ । କରିଷ୍ଯାମି ମହତ୍କାର୍ଯଂ ସର୍ଵଥା ଭଵତାଂ ମହତ୍
ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁ କାମ କହିବେ, ମଣିଷମାନେ ପାଇଁ ଯେତେ ଦୁର୍ଲଭ ହେଉନାହିଁ, ମୁଁ ତାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କରିବି। ଆପଣମାନେଙ୍କ ମହାତ୍ମ୍ୟ ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି।
ଦେଵା ଊଚୁଃ - ସାହାଯ୍ଯଂ କୁରୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସଖା ଭଵ ଶଚୀପତେଃ । ସଂଗ୍ରାମେ ଜଯ ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରାନ୍ଦୁର୍ଜଯାଂସ୍ତ୍ରିଦଶୈରପି
ଦେବତାମାନେ କହିଲେ — ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଆମକୁ ସାହାଯ୍ୟ କର, ଶଚୀପତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ମିତ୍ର ହେଉ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁ ଦାନବପ୍ରମୁଖଙ୍କୁ ହରାଇପାରିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେକୁ ତୁମେ ଜିତିବା।
ପରାଶକ୍ତିପ୍ରସାଦେନ ଦୁର୍ଲଭଂ ନାସ୍ତି ତେ କ୍ଵଚିତ୍ । ଵିଷ୍ଣୁନା ପ୍ରେରିତାଶ୍ଚୈଵମାଗତାସ୍ତଵ ସନ୍ନିଧୌ
ପରାଶକ୍ତିଙ୍କ କୃପାରେ ତୁମ ପାଇଁ କିଛି ଅସାଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଆମେ ଏଭଳି ତୁମ ସମ୍ନିଧିକୁ ଆସିଛୁ।
ରାଜୋଵାଚ - ପାର୍ଷ୍ଣିଗ୍ରାହୋ ଭଵାମ୍ଯଦ୍ଯ ଦେଵାନାଂ ସୁରସତ୍ତମାଃ । ଇନ୍ଦ୍ରୋ ମେ ଵାହନଂ ତତ୍ର ଭଵେଦ୍ଯଦି ସୁରାଧିପଃ
ରାଜା କହିଲେ — ଆଜି ମୁଁ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ପାଦଧାରୀ ହେବି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ। ଯଦି ସୁରାଧିପତି ଇନ୍ଦ୍ର ମୋର ଯାନ ହେବାକୁ ରାଜି ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ସେଠାରେ ମୋର ଯାନ ହେଉନ୍ତୁ।
ସଂଗ୍ରାମଂ ତୁ କରିଷ୍ଯାମି ଦୈତ୍ଯୈର୍ଦେଵକୃତେଽଧୁନା । ଆରୁହ୍ଯେନ୍ଦ୍ରଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ସତ୍ଯମେତଦ୍ବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍
ମୁଁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଦାନବମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଚଢ଼ି ଯିବି; ଏହି କଥା ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।
ତଦୋଚୁର୍ଵାସଵଂ ଦେଵାଃ କର୍ତଵ୍ଯଂ କାର୍ଯମଦ୍ଭୁତମ୍ । ପତ୍ରଂ ଭଵ ନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଲଜ୍ଜାଂ ଶଚୀପତେ
ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ — ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କାମ ତୁମେ କରିବାକୁ ପଡିବ। ରାଜାଙ୍କର ଯାନ ହେଉ, ହେ ଶଚୀପତି, ଲଜ୍ଜା ଛାଡ଼।