ସଙ୍କର୍ଷଣାଯ ଦେହ୍ଯାଶୁ କନ୍ଯାଂ କମଲଲୋଚନାମ୍ । ରେଵତୀଂ ବଲଭଦ୍ରାଯ ଵିଵାହଵିଧିନା ତତଃ
ଶୀଘ୍ର କମଳ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା କନ୍ୟାକୁ ସଂକର୍ଷଣଙ୍କୁ ଦିଅ; ରେବତୀଙ୍କୁ ବଳଭଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ବିବାହ ବିଧିରେ ବିବାହ କରାଯାଉ।
ଦତ୍ତ୍ଵା ପୁତ୍ରୀଂ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ବଦରିକାଶ୍ରମମ୍ । ତପସ୍ତପ୍ତୁଂ ସୁରାରାମଂ ପାଵନଂ କାମଦଂ ନୃଣାମ୍
ପୁତ୍ରୀକୁ ଦେଇ, ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବଦରିକାଶ୍ରମକୁ ଯାଅ; ଦେବତାମାନଙ୍କ ନିବାସ, ପବିତ୍ର ଓ ମନୋକାମନା ପୂରଣ କରୁଥିବା ସ୍ଥାନରେ ତପସ୍ୟା କର।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଇତି ରାଜା ସମାଦିଷ୍ଟୋ ବ୍ରହ୍ମଣା ପଦ୍ମଯୋନିନା । ଜଗାମ ତରସା ରାଜନ୍ ଦ୍ଵାରକାଂ କନ୍ଯଯାନ୍ଵିତଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ - ଏଭଳି ବ୍ରହ୍ମା, ପଦ୍ମଯୋନି, ରାଜାକୁ ନିର୍ଦେଶ କରି, ରାଜା ତୁରନ୍ତ କନ୍ୟା ସହିତ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଯାଇଲେ।
ଦଦୌ ତାଂ ବଲଦେଵାଯ କନ୍ଯାଂ ଵୈ ଶୁଭଲକ୍ଷଣାମ୍ । ତତସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ତପସ୍ତୀଵ୍ରଂ ନୃପତିଃ କାଲପର୍ଯଯେ
ସେ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା କନ୍ୟାକୁ ବଳଦେବଙ୍କୁ ଦେଲେ; ପରେ ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା କରି, ରାଜା ସମୟ ଅନୁସାରେ,
ଜଗାମ ତ୍ରିଦଶାଵାସଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଦେହଂ ସରିତ୍ତଟେ । ରାଜୋଵାଚ - ଭଗଵନ୍ମହଦାଶ୍ଚର୍ଯଂ ଭଵତା ସମୁଦାହୃତମ୍
ନଦୀତୀରେ ଦେହ ଛାଡି ଦେବତାମାନଙ୍କ ନିବାସକୁ ଗଲେ; ରାଜା କହିଲେ - ଭଗବନ, ଆପଣ ଏକ ମହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କଥା କହିଲେ।
ରେଵତସ୍ତୁ ସ୍ଥିତସ୍ତତ୍ର ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ସୁତାର୍ଥତଃ । ଯୁଗାନାଂ ତୁ ଗତଂ ତତ୍ର ଶତମଷ୍ଟୋତ୍ତରଂ କିଲ
ରେବତା ତାଙ୍କ ପୁଅ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରେ ରହିଲେ; ସେଠାରେ ଏକ ଶତ ଅଠ ଯୁଗ ଅତିତ ହୋଇଗଲା।
କନ୍ଯା ଵୃଦ୍ଧା ନ ସଞ୍ଜାତା ରାଜା ଵାତିତରାଂ ନୁ କିମ୍ । ଏତାଵନ୍ତଂ ତଥା କାଲମାଯୁଃ ପୂର୍ଣଂ ତଯୋଃ କଥମ୍
କନ୍ୟା ବୃଦ୍ଧ ହେଲେ ନାହିଁ; ରାଜା, ଏତେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ତାଙ୍କ ଆୟୁ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ କିପରି ରହିଲା?
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ନ ଜରା କ୍ଷୁପିତ୍ପାସା ଵା ନ ମୃତ୍ଯୁର୍ନ ଭଯଂ ପୁନଃ । ନ ତୁ ଗ୍ଲାନିଃ ପ୍ରଭଵତି ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ସଦାନଘ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ - ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ତ୍ରୁଷ୍ଣା, କ୍ଷୁଧା, ମୃତ୍ୟୁ, ଭୟ କିମ୍ବା କ୍ଲାନି ନାହିଁ; ସେଠାରେ ଏହି ସବୁ କିଛି ଲାଗୁ ନାହିଁ, ଓ ନିର୍ମଳ।
ମେରୁଂ ଗତସ୍ଯ ଶର୍ଯାତେଃ ସନ୍ତତୀ ରାକ୍ଷସୈର୍ହତା । ଗତାଃ କୁଶସ୍ଥଲୀଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଭଯଭୀତା ଇତସ୍ତତଃ
ଶର୍ୟାତି ମେରୁ ପର୍ବତକୁ ଯାଇଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କର ବଂଶ ରାକ୍ଷସମାନେ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ। ଭୟରେ, ସେମାନେ କୁଶସ୍ଥଳୀ ଛାଡ଼ି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ।
ମନୋଶ୍ଚ କ୍ଷୁଵତଃ ପୁତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନୋ ଵୀର୍ଯଵତ୍ତରଃ । ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁରିତି ଵିଖ୍ଯାତଃ ସୂର୍ଯଵଂଶକରସ୍ତୁ ସଃ
ମନୁଙ୍କ sneeze ରୁ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ପ୍ରଥମ ପୂର୍ବଜ ହେଲେ।
ଵଂଶାର୍ଥଂ ତପ ଆତିଷ୍ଠଦ୍ଦେଵୀଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ନିରନ୍ତରମ୍ । ନାରଦସ୍ଯୋପଦେଶେନ ପ୍ରାପ୍ଯ ଦୀକ୍ଷାମନୁତ୍ତମାମ୍
ବଂଶର ଭଲ ପାଇଁ, ସେ ନିରନ୍ତର ଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ତପସ୍ୟା କଲେ। ନାରଦଙ୍କ ଉପଦେଶରେ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୀକ୍ଷା ଲାଭ କଲେ।
ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଶତଂ ରାଜନ୍ନିକ୍ଷ୍ଵାକୋରିତି ଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ଵିକୁକ୍ଷିଃ ପ୍ରଥମସ୍ତେଷାଂ ବଲଵୀର୍ଯସମନ୍ଵିତଃ
ସେଇ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କର ଏକଶେ ପୁଅ ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଥମ ଥିଲେ ବିକୁକ୍ଷି, ଯିଏ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ପ୍ରତାପୀ ଥିଲେ।
ଅଯୋଧ୍ଯାଯାଂ ସ୍ଥିତୋ ରାଜା ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁରିତି ଵିଶ୍ରୁତଃ । ଶକୁନିପ୍ରମୁଖାଃ ପୁତ୍ରା ପଞ୍ଚାଶଦ୍ବଲଵତ୍ତରାଃ
ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ରହୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ, ଶକୁନିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ପଞ୍ଚାଶି ଜଣ ଥିଲେ ଏବଂ ସେମାନେ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ।
ଉତ୍ତରାପଥଦେଶସ୍ଯ ରକ୍ଷିତାରଃ କୃତାଃ କିଲ । ଦକ୍ଷିଣସ୍ଯାଂ ତଥା ରାଜନ୍ନାଦିଷ୍ଟାସ୍ତେନ ତେ ସୁତାଃ
କୁହାଯାଏ ଯେ, ଏହି ପୁଅମାନେ ଉତ୍ତର ଦିଗର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ ହେଇଥିଲେ। ଏହିପରି, ରାଜାଙ୍କ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୁଅମାନେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଇଥିଲେ।
ଚତ୍ଵାରିଂଶତ୍ତଥାଷ୍ଟୌ ଚ ରକ୍ଷଣାର୍ଥଂ ମହାତ୍ମନା । ଅନ୍ଯୌ ଦ୍ଵୌ ସଂସ୍ଥିତୌ ପାର୍ଶ୍ଵେ ସେଵାର୍ଥଂ ତସ୍ଯ ଭୂପତେଃ
ଚଉଵାଳିଶି ଏବଂ ଆଠ ଜଣ ପୁଅ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ। ଅନ୍ୟ ଦୁଇଜଣ ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ରହି, ସେଠାରେ ସେବା କରୁଥିଲେ।
ମାନ୍ଧାତୋତ୍ପତ୍ତିଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - କଦାଚିଦଷ୍ଟକାଶ୍ରାଦ୍ଧେ ଵିକୁକ୍ଷିଂ ପୃଥିଵୀପତିଃ । ଆଜ୍ଞାପଯଦସଂମୂଢୋ ମାଂସମାନଯ ସତ୍ଵରମ୍
ମାନ୍ଧାତାଙ୍କ ଜନ୍ମ ବିବରଣୀ ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ଏକଥର, ଅଷ୍ଟକା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦିନରେ, ଭୂପତି ବିକୁକ୍ଷିଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ— 'ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ମାଂସ ଆଣିଅ'।
ମେଧ୍ଯଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧାର୍ଥମଧୁନା ଵନେ ଗତ୍ଵା ସୂତାଦରାତ୍ । ଉତ୍ଯୁକ୍ତୋଽସୌ ତଥେତ୍ଯାଶୁ ଜଗାମ ଵନମସ୍ତ୍ରଭୃତ୍
ଚାରିଅ ଚାଳକ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ମାଂସ ଆଣିବାକୁ କୁହାଯିବା ପରେ, ସେ 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି ଅସ୍ତ୍ର ଧରି ତୁରନ୍ତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଗତ୍ଵା ଜଘାନ ବାଣୈଃ ସ ଵରାହାନ୍ସୂକରାନ୍ମୃଗାନ୍ । ଶଶାଂଶ୍ଚାପି ପରିଶ୍ରାନ୍ତୋ ବଭୂଵାଥ ବୁଭୂକ୍ଷିତଃ
ସେଠାରେ, ସେ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଦର, ଶୁକର ଏବଂ ହରିଣ ମାରିଲେ। ଅତି କ୍ଳାନ୍ତ ଏବଂ ଭୁଖା ହୋଇ, ସେ ଖରା ମଧ୍ୟ ମାରିଲେ।
ଵିସ୍ମୃତା ଚାଷ୍ଟକା ତସ୍ଯ ଶଶଂ ଚାଦଦସୌ ଵନେ । ଶେଷଂ ନିଵେଦଯାମାସ ପିତ୍ରେ ମାଂସମନୁତ୍ତମମ୍
ଅଷ୍ଟକା ଭୁଲିଯାଇ, ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ଖରା ଖାଇଦେଲେ। ଶେଷ ଭଲ ମାଂସ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଇଲେ।
ପ୍ରୋକ୍ଷଣାଯ ସମାନୀତଂ ମାଂସଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗୁରୁସ୍ତଦା । ଅନର୍ହମିତି ତଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଚୁକୋପ ମୁନିସତ୍ତମଃ
ପବିତ୍ର କରିବା ପାଇଁ ଆଣାଯାଇଥିବା ମାଂସ ଦେଖି, ଗୁରୁ ତାହା ଅଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି ବୁଝିଲେ ଏବଂ ଏହି କଥା ଜାଣି, ମହାମୁନି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
ଭୁକ୍ତଶେଷଂ ତୁ ନ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ପ୍ରୋକ୍ଷଣୀଯମିତି ସ୍ଥିତିଃ । ରାଜ୍ଞେ ନିଵେଦଯାମାସ ଵସିଷ୍ଠଃ ପାକଦୂଷଣମ୍
ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଭୋଜିଥିବା ମାଂସ ପବିତ୍ର କରାଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ— ଏହି ନିୟମ ଅଛି। ଏହି ଅପବିତ୍ରତା ବିଷୟରେ ବସିଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ।
ପୁତ୍ରସ୍ଯ କର୍ମ ତଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଭୂପତିର୍ଗୁରୁଣୋଦିତମ୍ । ଚୁକୋପ ଵିଧିଲୋପାତ୍ତଂ ଦେଶାନ୍ନିଃସାରଯତ୍ତତଃ
ପୁଅଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣି, ରାଜା ନିୟମ ଭଙ୍ଗ ହେବାରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ ସେଠାରୁ ପୁଅକୁ ଦେଶ ଛାଡ଼ିବାକୁ କହିଦେଲେ।
ଶଶାପ ଇତି ଵିଖ୍ଯାତୋ ନାମ୍ନା ଜାତୋ ନୃପାତ୍ମଜଃ । ଗତୋ ଵନେ ଶଶାଦସ୍ତୁ ପିତୃକୋପାଦସମ୍ଭ୍ରମଃ
ଖରା ଖାଇଥିବାରୁ ସେ 'ଶଶାଦ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ପିତାଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ରାଜପୁତ୍ର ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଵନ୍ଯେନ ଵର୍ତଯନ୍କାଲଂ ନୀତଵାନ୍ ଧର୍ମତତ୍ପରଃ । ପିତର୍ଯୁପରତେ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ତେନ ମହାତ୍ମନା
ବନର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ, ଧର୍ମରେ ଲଗ୍ନ ରହି, ସେ ସମୟ କାଟିଲେ। ପିତାଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ପରେ, ସେ ମହାପୁରୁଷ ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କଲେ।
ଶଶାଦସ୍ତ୍ଵକରୋଦ୍ରାଜ୍ଯମଯୋଧ୍ଯାଯାଃ ପତିଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ଯଜ୍ଞାନନେକଶଃ ପୂର୍ଣାଂଶ୍ଚକାର ସରଯୂତଟେ
ଶଶାଦ ନିଜେ ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜା ହେଲେ, ସରୟୂ ତଟରେ ଅନେକ ଯଜ୍ଞ ସଫଳ କଲେ।
ଶଶାଦସ୍ଯାଭଵତ୍ପୁତ୍ରଃ କକୁତ୍ସ୍ଥ ଇତି ଵିଶ୍ରୁତଃ । ତସ୍ଯୈଵ ନାମଭେଦାଦ୍ଵୈ ଇନ୍ଦ୍ରଵାହଃ ପୁରଞ୍ଜଯଃ
ଶଶାଦଙ୍କ ପୁଅ କକୁତ୍ସ୍ଥ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ସେ ଇନ୍ଦ୍ରବାହ ଏବଂ ପୁରଞ୍ଜୟ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନିତ ହେଲେ।
ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ - ନାମଭେଦଃ କଥଂ ଜାତୋ ରାଜପୁତ୍ରସ୍ଯ ଚାନଘ । କାରଣଂ ବ୍ରୂହି ମେ ସର୍ଵଂ କର୍ମଣା ଯେନ ଚାଭଵତ୍
ଜନମେଜୟ ପଚାରିଲେ — ହେ ପାପହୀନ, ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ଏତେ ନାମ କିପରି ହେଲା? ଏହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କାରଣ ଏବଂ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଏହା ହେଲା, ମୋତେ କହ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଶଶାଦେ ସ୍ଵର୍ଗତେ ରାଜା କକୁତ୍ସ୍ଥ ଇତି ଚାଭଵତ୍ । [ରାଜ୍ଯଂ ଚକାର ଧର୍ମଜ୍ଞଃ ପିତୃପୈତାମହଂ ବଲାତ୍ ।] ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଦେଵା ଦୈତ୍ଯୈଃ ସର୍ଵେ ପରାଜିତାଃ
ବ୍ୟାସଦେବ କହିଲେ — ଶଶାଦ ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ପରେ, ସେ ରାଜା କକୁତ୍ସ୍ଥ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଧର୍ମରେ ନିପୁଣ ହୋଇ ରାଜ୍ୟ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଦାନବମାନେ ଠାରୁ ପରାଜିତ ହେଲେ।
ଜଗ୍ମୁସ୍ତ୍ରିଲୋକାଧିପତିଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଶରଣମଵ୍ଯଯମ୍ । ତାନ୍ପ୍ରୋଵାଚ ମହାଵିଷ୍ଣୁସ୍ତଦା ଦେଵାନ୍ସନାତନଃ
ସେମାନେ ତିନି ଲୋକର ସ୍ୱାମୀ ଅବିନାଶୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ। ସେତେବେଳେ ମହାବିଷ୍ଣୁ ସନାତନ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ - ପାର୍ଷ୍ଣିଗ୍ରାହଂ ମହୀପାଲଂ ପ୍ରାର୍ଥଯନ୍ତୁ ଶଶାଦଜମ୍ । ସ ହନିଷ୍ଯତି ଵୈ ଦୈତ୍ଯାନ୍ସଂଗ୍ରାମେ ସୁରସତ୍ତମାଃ
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ — ଶଶାଦଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଯିଏ ପାଦରେ ଧରିଥାଏ, ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କର। ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ହରାଇବେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ।