ଇନ୍ଦ୍ରଃ ସ୍ତମ୍ଭିତବାହୁସ୍ତୁ ମୁମୁକ୍ଷୁର୍ଵଜ୍ରମନ୍ତିକାତ୍ । ନ ଶଶାକ ପଵିଂ ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରହର୍ତୁଂ ପାକଶାସନଃ
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ବାହୁ ଅଟକି ଯାଇଥିଲା, ସେ ନିକଟରୁ ବଜ୍ରକୁ ଫିଙ୍ଗିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ବଜ୍ରଧାରୀ ଦେବତାପତି ତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କରିପାରିଲେନି।
ଵଜ୍ରହସ୍ତଃ ସୁରେଶାନସ୍ତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ କାଲସନ୍ନିଭମ୍ । ସସ୍ମାର ମନସା ତତ୍ର ଗୁରୁଂ ସମଯକୋଵିଦମ୍
ବଜ୍ର ଧରିଥିବା ଦେବତାପତି, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମନରେ ନିଜ ଗୁରୁ, ନିୟମର ଜ୍ଞାତାକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।
ସ୍ମରଣାଦାଜଗାମାଶୁ ବୃହସ୍ପତିରୁଦାରଧୀଃ । ଗୁରୁସ୍ତତ୍ସମଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିପତ୍ତିସଦୃଶଂ ମହତ୍
ସ୍ମରଣ କରିବା ସହିତ, ବୃହସ୍ପତି ବୁଦ୍ଧିଶାଳୀ ଶୀଘ୍ର ଆସିଗଲେ; ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଦେଖି, ଗୁରୁ ଏହାକୁ ବଡ଼ ଆପଦ ଭାବରେ ଚିହ୍ନଟ କଲେ।
ଵିଚାର୍ଯ ମନସା କୃତ୍ଯଂ ତମୁଵାଚ ଶଚୀପତିମ୍ । ଦୁଃସାଧ୍ଯୋଽଯଂ ମହାମନ୍ତ୍ରୈସ୍ତ୍ଵଯଂ ଵଜ୍ରେଣ ଵାସଵ
କଣ କରିବା ଉଚିତ ଭାବି, ସେ ଶଚୀପତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଏହି ଅସୁରକୁ ବଡ଼ ମନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ବଶ କରିପାରିବେନି, ହେ ବାସବ।'
ଅସୁରୋ ମଦସଂଜ୍ଞସ୍ତୁ ଯଜ୍ଞକୁଣ୍ଡାତ୍ସମୁତ୍ଥିତଃ । ତପୋବଲମୃଷେଃ ସମ୍ଯକ୍ ଚ୍ଯଵନସ୍ଯ ମହାବଲଃ
ଏହି 'ମଦ' ନାମକ ଅସୁର ଯଜ୍ଞକୁଣ୍ଡରୁ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି, ଚ୍ୟବନ ମୁନିଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ଅନିଵାର୍ଯୋ ହ୍ଯଯଂ ଶତ୍ରୁସ୍ତ୍ଵଯା ଦେଵୈସ୍ତଥା ମଯା । ଶରଣଂ ଯାହି ଦେଵେଶ ଚ୍ଯଵନସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ଏହି ଶତ୍ରୁକୁ ତୁମେ, ଦେବତାମାନେ କିମ୍ବା ମୁଁ ବି ଅଟକାଇପାରିବିନି; ହେ ଦେବତାପତି, ବଡ଼ ଆତ୍ମା ଚ୍ୟବନଙ୍କ ପାଖରେ ଆଶ୍ରୟ ନିଅ।
ସ ନିଵାରଯିତା ନୂନଂ କୃତ୍ଯାମାତ୍ମକୃତାଂ କିଲ । ନ ନିଵାରଯିତୁଂ ଶକ୍ତାଃ ଶକ୍ତିଭକ୍ତରୁଷଂ କ୍ଵଚିତ୍
ସେ ନିଜେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି, ତାହାକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ରୋକିପାରିବେ; କିନ୍ତୁ ଦେବୀଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭକ୍ତଙ୍କ ରୋଷକୁ କେହି ରୋକିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଗୁରୁଣା ଶକ୍ରସ୍ତଦାଗଚ୍ଛନ୍ମୁନିଂ ପ୍ରତି । ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ନମ୍ରଃ ତମୁଵାଚ ଭଯାନ୍ଵିତଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଗୁରୁଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶକ୍ର ଏବେ ମୁନିଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
କ୍ଷମସ୍ଵ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲ ଶମଯାସୁରମୁଦ୍ଯତମ୍ । ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଵ ସର୍ଵଜ୍ଞ ଵଚନଂ ତେ କରୋମ୍ଯହମ୍
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋତେ ଖ୍ମା କରନ୍ତୁ; ଆପଣ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିବା ଦାନବକୁ ଶାନ୍ତ କରନ୍ତୁ। ସର୍ବଜ୍ଞ, ଦୟା କରନ୍ତୁ, ଆପଣଙ୍କ କଥା ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମାନିବି।
ସୋମାର୍ହାଵଶ୍ଵିନାଵେତାଵଦ୍ଯପ୍ରଭୃତି ଭାର୍ଗଵ । ଭଵିଷ୍ଯତଃ ସତ୍ଯମେତଦ୍ଵଚୋ ଵିପ୍ର ପ୍ରସୀଦ ମେ
ଭାର୍ଗବ, ଏଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସୋମ ଓ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀକୁ ସୋମପାନର ଅଧିକାର ମିଳିବ; ଏହା ସତ୍ୟ କଥା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦୟା କରନ୍ତୁ।
ମିଥ୍ଯା ତେ ନୋଦ୍ଯମୋ ହ୍ଯେଷ ଭଵତ୍ଯେଵ ତପୋଧନ । ଜାନେ ତ୍ଵମପି ଧର୍ମଜ୍ଞ ମିଥ୍ଯା ନୈଵ କରିଷ୍ଯସି
ତପସ୍ଵୀ, ଆପଣଙ୍କ ଚେଷ୍ଟା ମିଥ୍ୟା ନୁହେଁ; ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା ଆପଣ କେବେ ମିଥ୍ୟା କାମ କରିବେ ନାହିଁ, ମୁଁ ଜାଣେ।
ସୋମପାଵଶ୍ଵିନାଵେତୌ ତ୍ଵତ୍କୃତୌ ଚ ସଦୈଵେ ହି । ଭଵିଷ୍ଯତଶ୍ଚ ଶର୍ଯାତେଃ କୀର୍ତିସ୍ତୁ ଵିପୁଲା ଭଵେତ୍
ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହେବା ପରେ ସୋମ ଓ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀ ସଦା ସୋମପାନ କରିପାରିବେ; ଏବଂ ଶର୍ୟାତିଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତି ଦିଗଦିଗନ୍ତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ।
ମଯା ଯଦ୍ଧି କୃତଂ କର୍ମ ସର୍ଵଥା ମୁନିସତ୍ତମ । ପରୀକ୍ଷାର୍ଥଂ ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ତଵ ଵୀର୍ଯପ୍ରକାଶନମ୍
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି, ତାହାକୁ ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତି ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ବଳ ପ୍ରଦର୍ଶନ ପାଇଁ ବୁଝିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରସାଦଂ କୁରୁ ମେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ମଦଂ ସଂହର ଚୋତ୍ଥିତମ୍ । କଲ୍ଯାଣଂ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ତଥା ଭୂଯୋ ଵିଧୀଯତାମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋତେ କୃପା କରନ୍ତୁ ଏବଂ ମୋ ମନରେ ଉଦ୍ଭୂତ ଅହଂକାରକୁ ଦୂର କରନ୍ତୁ। ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପୁନର୍ବାର ସ୍ଥାପିତ ହେଉ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଶକ୍ରେଣ ଚ୍ଯଵନଃ ପରମାର୍ଥଵିତ୍ । ସଂଜହାର ତପଃ କୋପଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନଂ ଵିରୋଧଜମ୍
ଶକ୍ରଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ପରମ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣିଥିବା ଚ୍ୟବନ ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ରୋଷ, ଯାହା ବିରୋଧରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ।
ଦେଵମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ସଂଵିଗ୍ନଂ ଭାର୍ଗଵସ୍ତୁ ମଦଂ ତତଃ । ଵ୍ଯଭଜତ୍ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ପାନେଷୁ ଦ୍ଯୂତେଷୁ ମୃଗଯାସୁ ଚ
ଭାର୍ଗବ ଭୟଭୀତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, ତାଙ୍କର ଅହଂକାରକୁ ଜଣେ ଜଣେ ମହିଳା, ମଦ୍ୟପାନ, ଜୁଆ ଓ ଶିକାର ମଧ୍ୟରେ ବଣ୍ଟନ କଲେ।
ମଦଂ ଵିଭଜ୍ଯ ଦେଵେନ୍ଦ୍ରମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ଚକିତଂ ଭିଯା । ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଚ ସୁରାନ୍ସର୍ଵାନ୍ମଖଂ ତସ୍ଯ ନ୍ଯଵର୍ତଯତ୍
ସେ ତାଙ୍କ ଅହଂକାରକୁ ବଣ୍ଟି, ଭୟଭୀତ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ସ୍ଥିର କରି, ତାଙ୍କର ଯଜ୍ଞକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରାଇଲେ।
ତତସ୍ତୁ ସଂସ୍କୃତଂ ସୋମଂ ଵାସଵାଯ ମହାତ୍ମନେ । ଅଶ୍ଵିଭ୍ଯାଂ ସର୍ଵଧର୍ମାତ୍ମା ପାଯଯାମାସ ଭାର୍ଗଵଃ
ତାପରେ ଶୁଦ୍ଧ ସୋମକୁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭାର୍ଗବ ବଡ଼ ମହାତ୍ମା ବାସବ ଓ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀଙ୍କୁ ପାନ କରାଇଲେ।
ଏଵଂ ତୌ ଚ୍ଯଵନେନାର୍ଯାଵଶ୍ଵିନୌ ରଵିପୁତ୍ରକୌ । ଵିହିତୌ ସୋମପୌ ରାଜନ୍ ସର୍ଵଥା ତପସୋ ବଲାତ୍
ଏଭଳି ଚ୍ୟବନଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ବଳରେ, ରାଜନ, ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସୋମପାନର ଅଧିକାରୀ ହେଲେ।
ସରସ୍ତଦପି ଵିଖ୍ଯାତଂ ଜାତଂ ଯୂପଵିମଣ୍ଡିତମ୍ । ଆଶ୍ରମସ୍ତୁ ମୁନେଃ ସମ୍ଯକ୍ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଵିଶ୍ରୁତୋଽଭଵତ୍
ଯେଉଁ ସର ଯଜ୍ଞଯୂପ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା, ସେଉଁଠି ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଗିଲା; ଏବଂ ସେ ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଭୂମିରେ ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।
ଶର୍ଯାତିରପି ସନ୍ତୁଷ୍ଟୋ ହ୍ଯଭଵତ୍ତେନ କର୍ମଣା । ଯଜ୍ଞଂ ସମାପ୍ଯ ନଗରେ ଜଗାମ ସଚିଵୈର୍ଵୃତଃ
ଶର୍ୟାତି ମଧ୍ୟ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଖୁସି ହେଲେ; ସେ ନଗରେ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳୀ ସହିତ ଚାଲିଗଲେ।
ରାଜ୍ଯଂ ଚକାର ଧର୍ମଜ୍ଞୋ ମନୁପୁତ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ଆନର୍ତସ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଽଭୂଦାନର୍ତାଦ୍ରେଵତୋଽଭଵତ୍
ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ପ୍ରତାପୀ ମନୁପୁତ୍ର ରାଜ୍ୟ କଲେ; ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ଆନର୍ତ୍ତ, ଆନର୍ତ୍ତରୁ ଜନ୍ମିଲେ ରେବତ।
ସୋଽନ୍ତଃସମୁଦ୍ରେ ନଗରୀଂ ଵିନିର୍ମାଯ କୁଶସ୍ଥଲୀମ୍ । ଆସ୍ଥିତୋଽଭୁଙ୍କ୍ତ ଵିଷଯାନାନର୍ତାଦୀନରିନ୍ଦମଃ
ସେ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ କୁଶସ୍ଥଳୀ ନାମକ ନଗରୀ ତିଆରି କରି, ସେଠାରେ ବସି ଆନର୍ତ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେଶର ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କଲେ, ଶତ୍ରୁଦମନ।
ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଶତଂ ଜଜ୍ଞେ କକୁଦ୍ମିଜ୍ଯେଷ୍ଠମୁତ୍ତମମ୍ । ପୁତ୍ରୀ ଚ ରେଵତୀ ନାମ୍ନା ସୁନ୍ଦରୀ ଶୁଭଲକ୍ଷଣା
ତାଙ୍କର ଏକଶଏ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ କକୁଦ୍ମି; ଏବଂ ଏକ ଝିଅ ଥିଲେ, ନାମ ଥିଲା ରେବତୀ, ସୁନ୍ଦରୀ ଓ ଶୁଭଲକ୍ଷଣା।
ଵରଯୋଗ୍ଯା ଯଦା ଜାତା ତଦା ରାଜା ଚ ରେଵତଃ । ଚିନ୍ତଯାମାସ ରାଜେନ୍ଦ୍ରୋ ରାଜପୁତ୍ରାନ୍କୁଲୋଦ୍ଭଵାନ୍
ଯେତେବେଳେ ରେବତୀ ବିବାହଯୋଗ୍ୟ ହେଲେ, ସେତେବେଳେ ରାଜା ରେବତ ନିଜ ଝିଅ ପାଇଁ ଉଚିତ ବଂଶର ରାଜପୁତ୍ରମାନେ କିଏ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ରୈଵତଂ ନାମ ଚ ଗିରିମାଶ୍ରିତଃ ପୃଥିଵୀପତିଃ । ଚକାର ରାଜ୍ଯଂ ବଲଵାନାନର୍ତେଷୁ ନରାଧିପଃ
ଅନର୍ତ୍ତ ଦେଶର ପ୍ରଭଳ ରାଜା ଏହି ଭୂମିର ଅଧିପତି ଥିଲେ ଏବଂ ସେ ରେବତ ପାହାଡ଼କୁ ନିଜ ରାଜଧାନୀ କରିଥିଲେ।
ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ମନସା ରାଜା କସ୍ମୈ ଦେଯା ମଯା ସୁତା । ଗତ୍ଵା ପୃଚ୍ଛାମି ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ସର୍ଵଜ୍ଞଂ ସୁରପୂଜିତମ୍
ରାଜା ମନେମନେ ଚିନ୍ତା କଲେ, 'ମୁଁ ମୋ ଝିଅକୁ କାହାକୁ ଦେବି?' ପୁଣି ଭାବିଲେ, 'ମୁଁ ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁଠି ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେଠି ଥିବା ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପଚାରିବାକୁ ଯିବି।'
ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ଭୂପାଲଃ ସୁତାମାଦାଯ ରେଵତୀମ୍ । ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ଜଗାମାଶୁ ପ୍ରଷ୍ଟୁକାମଃ ପିତାମହମ୍
ଏଭଳି ଭାବି, ରାଜା ନିଜ ଝିଅ ରେବତୀଙ୍କୁ ନେଇ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ପଚାରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଶୀଘ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ଯାଇଲେ।
ଯତ୍ର ଦେଵାଶ୍ଚ ଯଜ୍ଞାଶ୍ଚ ଛନ୍ଦାଂସି ପର୍ଵତାସ୍ତଥା । ଅବ୍ଧଯଃ ସିଦ୍ଧଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ଦିଵ୍ଯରୂପଧରାଃ ସ୍ଥିତାଃ
ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ, ଯଜ୍ଞ, ବେଦ, ପାହାଡ଼, ସମୁଦ୍ର, ସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ଋଷଯଃ ସିଦ୍ଧଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ପନ୍ନଗାଶ୍ଚାରଣାସ୍ତଥା । ତସ୍ଥୁଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯଃ ସର୍ଵେ ସ୍ତୁଵନ୍ତଶ୍ଚ ପୁରାତନାଃ
ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ ଏବଂ ଚାରଣମାନେ ସମସ୍ତେ ହାତ ଜୋଡି ଦାଁଡ଼ାଇ ଥିଲେ ଏବଂ ପୁରାତନ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ।