ତତ୍ର କୃତ୍ଯା ସମୁତ୍ପନ୍ନା ଚ୍ଯଵନସ୍ଯ ତପୋବଲାତ୍ । ପ୍ରବଲଃ ପୁରୁଷଃ କ୍ରୂରୋ ବୃହତ୍କାଯୋ ମହାସୁରଃ
ସେଠାରେ, ଚ୍ୟବନଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ, ଏକ ଭୟଙ୍କର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ବଡ଼ ଆକାରର ଅସୁର 'କୃତ୍ୟା' ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ମଦୋ ନାମ ମହାଘୋରୋ ଭଯଦଃ ପ୍ରାଣିନାମିହ । ଶରୀରେ ପର୍ଵତାକାରସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଦଂଷ୍ଟ୍ରୋ ମଯାନକଃ
ତାଙ୍କର ନାମ ମଦ, ଅତି ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟର କାରଣ; ତାଙ୍କର ଶରୀର ପାହାଡ଼ ପରି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଏବଂ ଭୟାନକ ଦେଖା।
ଚତସ୍ରଶ୍ଚାଯତା ଦଂଷ୍ଟ୍ରା ଯୋଜନାନାଂ ଶତଂ ଶତମ୍ । ଇତରେ ତ୍ଵସ୍ଯ ଦଶନା ବଭୂଵୁର୍ଦଶଯୋଜନାଃ
ତାଙ୍କର ଚାରିଟି ଦାନ୍ତ ବହୁତ ଲମ୍ବା, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦାନ୍ତ ଶତ ଯୋଜନା ଲମ୍ବା; ଅନ୍ୟ ଦାନ୍ତଗୁଡ଼ିକ ଦଶ ଯୋଜନା ଲମ୍ବା।
ବାହୂ ପର୍ଵତସଂକାଶାଵାଯତୌ କ୍ରୂରଦର୍ଶନୌ । ଜିହ୍ଵା ତୁ ଭୀଷଣା କ୍ରୂରା ଲେଲିହାନା ନଭସ୍ତଲମ୍
ତାଙ୍କର ବାହୁ ଦୁଇଟି ପାହାଡ଼ ପରି, ଲମ୍ବା ଏବଂ ଭୟଙ୍କର; ତାଙ୍କର ଜିଭ ଭୟାନକ ଏବଂ କ୍ରୂର, ଆକାଶକୁ ଚାଟୁଥିଲା।
ଗ୍ରୀଵା ତୁ ଗିରିଶୃଙ୍ଗାଭା କଠିନା ଭୀଷଣା ଭୃଶମ୍ । ନଖା ଵ୍ଯାଘ୍ରନଖପ୍ରଖ୍ଯାଃ କେଶାଶ୍ଚାତୀଵଭୀଷଣାଃ
ତାଙ୍କର ଗଳା ପାହାଡ଼ର ଚୁଡ଼ା ପରି, ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଭୟାନକ; ତାଙ୍କର ନଖ ବାଘର ନଖ ପରି, ଚୁଲ ଅତି ଭୟଙ୍କର।
ଶରୀରଂ କଜ୍ଜଲାଭଂ ଚ ତସ୍ଯ ଚାସ୍ଯଂ ଭଯାନକମ୍ । ନେତ୍ରେ ଦାଵାନଲପ୍ରଖ୍ଯେ ଭୀଷଣେଽତିଭଯାନକେ
ତାଙ୍କର ଶରୀର କଳା କଜ୍ଜଳ ପରି, ମୁହଁ ଭୟାନକ; ତାଙ୍କର ଆଖି ଜଙ୍ଗଲ ଆଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳିଥିଲା, ଅତି ଭୟଙ୍କର।
ହନୁରେକା ସ୍ଥିତା ତସ୍ଯ ଭୂମାଵେକା ଦିଵଂ ଗତା । ଏଵଂଵିଧଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ମଦୋ ନାମ ବୃହତ୍ତନୁଃ
ତାଙ୍କର ଏକ ହନୁ ଭୂମିରେ ଥିଲା, ଅନ୍ୟଟି ଆକାଶକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲା; ଏଭଳି ବଡ଼ ଆକାରର ମଦ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ତଂ ଵିଲୋକ୍ଯ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଭଯମାଜଗ୍ମୁରଂହସା । ଇନ୍ଦ୍ରୋଽପି ଭଯସଂତ୍ରସ୍ତୋ ଯୁଦ୍ଧାଯ ନ ମନୋ ଦଧେ
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଦେବତା ତୁରନ୍ତ ଭୟରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ; ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରିପାରିଲେନି।
ଦୈତ୍ଯୋଽପି ଵଦନେ କାମଂ ଵଜ୍ରମାଦାଯ ସଂସ୍ଥିତଃ । ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ନଭୋ ଘୋରଦୃଷ୍ଟିର୍ଗ୍ରସନ୍ନିଵ ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍
ଅସୁର ଚାହିଁଥିବା ବଜ୍ରକୁ ମୁହଁରେ ଧରି ଦାନ୍ତ ଦେଖାଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଆକାଶକୁ ଭରିଦେଲା, ତିନି ଲୋକକୁ ଗିଲିଦେବା ପରି।
ସ ଭକ୍ଷ୍ଯଯିଷ୍ଯନ୍ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ଶତକ୍ରତୁମୁପାଦ୍ରଵତ୍ । ଚକ୍ରୁଶୁଶ୍ଚ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ହା ହତାଃ ସ୍ମେତି ସଂସ୍ଥିତାଃ
କ୍ରୋଧିତ ଏବଂ ଖାଇବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ମଦ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ସମସ୍ତ ଦେବତା 'ହା, ଆମେ ନଷ୍ଟ ହେବା' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରି ଅସହାୟ ହେଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରଃ ସ୍ତମ୍ଭିତବାହୁସ୍ତୁ ମୁମୁକ୍ଷୁର୍ଵଜ୍ରମନ୍ତିକାତ୍ । ନ ଶଶାକ ପଵିଂ ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରହର୍ତୁଂ ପାକଶାସନଃ
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ବାହୁ ଅଟକି ଯାଇଥିଲା, ସେ ନିକଟରୁ ବଜ୍ରକୁ ଫିଙ୍ଗିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ବଜ୍ରଧାରୀ ଦେବତାପତି ତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କରିପାରିଲେନି।
ଵଜ୍ରହସ୍ତଃ ସୁରେଶାନସ୍ତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ କାଲସନ୍ନିଭମ୍ । ସସ୍ମାର ମନସା ତତ୍ର ଗୁରୁଂ ସମଯକୋଵିଦମ୍
ବଜ୍ର ଧରିଥିବା ଦେବତାପତି, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମନରେ ନିଜ ଗୁରୁ, ନିୟମର ଜ୍ଞାତାକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।
ସ୍ମରଣାଦାଜଗାମାଶୁ ବୃହସ୍ପତିରୁଦାରଧୀଃ । ଗୁରୁସ୍ତତ୍ସମଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିପତ୍ତିସଦୃଶଂ ମହତ୍
ସ୍ମରଣ କରିବା ସହିତ, ବୃହସ୍ପତି ବୁଦ୍ଧିଶାଳୀ ଶୀଘ୍ର ଆସିଗଲେ; ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଦେଖି, ଗୁରୁ ଏହାକୁ ବଡ଼ ଆପଦ ଭାବରେ ଚିହ୍ନଟ କଲେ।
ଵିଚାର୍ଯ ମନସା କୃତ୍ଯଂ ତମୁଵାଚ ଶଚୀପତିମ୍ । ଦୁଃସାଧ୍ଯୋଽଯଂ ମହାମନ୍ତ୍ରୈସ୍ତ୍ଵଯଂ ଵଜ୍ରେଣ ଵାସଵ
କଣ କରିବା ଉଚିତ ଭାବି, ସେ ଶଚୀପତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଏହି ଅସୁରକୁ ବଡ଼ ମନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ବଶ କରିପାରିବେନି, ହେ ବାସବ।'
ଅସୁରୋ ମଦସଂଜ୍ଞସ୍ତୁ ଯଜ୍ଞକୁଣ୍ଡାତ୍ସମୁତ୍ଥିତଃ । ତପୋବଲମୃଷେଃ ସମ୍ଯକ୍ ଚ୍ଯଵନସ୍ଯ ମହାବଲଃ
ଏହି 'ମଦ' ନାମକ ଅସୁର ଯଜ୍ଞକୁଣ୍ଡରୁ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି, ଚ୍ୟବନ ମୁନିଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ଅନିଵାର୍ଯୋ ହ୍ଯଯଂ ଶତ୍ରୁସ୍ତ୍ଵଯା ଦେଵୈସ୍ତଥା ମଯା । ଶରଣଂ ଯାହି ଦେଵେଶ ଚ୍ଯଵନସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ଏହି ଶତ୍ରୁକୁ ତୁମେ, ଦେବତାମାନେ କିମ୍ବା ମୁଁ ବି ଅଟକାଇପାରିବିନି; ହେ ଦେବତାପତି, ବଡ଼ ଆତ୍ମା ଚ୍ୟବନଙ୍କ ପାଖରେ ଆଶ୍ରୟ ନିଅ।
ସ ନିଵାରଯିତା ନୂନଂ କୃତ୍ଯାମାତ୍ମକୃତାଂ କିଲ । ନ ନିଵାରଯିତୁଂ ଶକ୍ତାଃ ଶକ୍ତିଭକ୍ତରୁଷଂ କ୍ଵଚିତ୍
ସେ ନିଜେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି, ତାହାକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ରୋକିପାରିବେ; କିନ୍ତୁ ଦେବୀଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭକ୍ତଙ୍କ ରୋଷକୁ କେହି ରୋକିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଗୁରୁଣା ଶକ୍ରସ୍ତଦାଗଚ୍ଛନ୍ମୁନିଂ ପ୍ରତି । ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ନମ୍ରଃ ତମୁଵାଚ ଭଯାନ୍ଵିତଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଗୁରୁଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶକ୍ର ଏବେ ମୁନିଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
କ୍ଷମସ୍ଵ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲ ଶମଯାସୁରମୁଦ୍ଯତମ୍ । ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଵ ସର୍ଵଜ୍ଞ ଵଚନଂ ତେ କରୋମ୍ଯହମ୍
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋତେ ଖ୍ମା କରନ୍ତୁ; ଆପଣ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିବା ଦାନବକୁ ଶାନ୍ତ କରନ୍ତୁ। ସର୍ବଜ୍ଞ, ଦୟା କରନ୍ତୁ, ଆପଣଙ୍କ କଥା ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମାନିବି।
ସୋମାର୍ହାଵଶ୍ଵିନାଵେତାଵଦ୍ଯପ୍ରଭୃତି ଭାର୍ଗଵ । ଭଵିଷ୍ଯତଃ ସତ୍ଯମେତଦ୍ଵଚୋ ଵିପ୍ର ପ୍ରସୀଦ ମେ
ଭାର୍ଗବ, ଏଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସୋମ ଓ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀକୁ ସୋମପାନର ଅଧିକାର ମିଳିବ; ଏହା ସତ୍ୟ କଥା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦୟା କରନ୍ତୁ।
ମିଥ୍ଯା ତେ ନୋଦ୍ଯମୋ ହ୍ଯେଷ ଭଵତ୍ଯେଵ ତପୋଧନ । ଜାନେ ତ୍ଵମପି ଧର୍ମଜ୍ଞ ମିଥ୍ଯା ନୈଵ କରିଷ୍ଯସି
ତପସ୍ଵୀ, ଆପଣଙ୍କ ଚେଷ୍ଟା ମିଥ୍ୟା ନୁହେଁ; ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା ଆପଣ କେବେ ମିଥ୍ୟା କାମ କରିବେ ନାହିଁ, ମୁଁ ଜାଣେ।
ସୋମପାଵଶ୍ଵିନାଵେତୌ ତ୍ଵତ୍କୃତୌ ଚ ସଦୈଵେ ହି । ଭଵିଷ୍ଯତଶ୍ଚ ଶର୍ଯାତେଃ କୀର୍ତିସ୍ତୁ ଵିପୁଲା ଭଵେତ୍
ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହେବା ପରେ ସୋମ ଓ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀ ସଦା ସୋମପାନ କରିପାରିବେ; ଏବଂ ଶର୍ୟାତିଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତି ଦିଗଦିଗନ୍ତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ।
ମଯା ଯଦ୍ଧି କୃତଂ କର୍ମ ସର୍ଵଥା ମୁନିସତ୍ତମ । ପରୀକ୍ଷାର୍ଥଂ ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ତଵ ଵୀର୍ଯପ୍ରକାଶନମ୍
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି, ତାହାକୁ ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତି ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ବଳ ପ୍ରଦର୍ଶନ ପାଇଁ ବୁଝିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରସାଦଂ କୁରୁ ମେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ମଦଂ ସଂହର ଚୋତ୍ଥିତମ୍ । କଲ୍ଯାଣଂ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ତଥା ଭୂଯୋ ଵିଧୀଯତାମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋତେ କୃପା କରନ୍ତୁ ଏବଂ ମୋ ମନରେ ଉଦ୍ଭୂତ ଅହଂକାରକୁ ଦୂର କରନ୍ତୁ। ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପୁନର୍ବାର ସ୍ଥାପିତ ହେଉ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଶକ୍ରେଣ ଚ୍ଯଵନଃ ପରମାର୍ଥଵିତ୍ । ସଂଜହାର ତପଃ କୋପଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନଂ ଵିରୋଧଜମ୍
ଶକ୍ରଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ପରମ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣିଥିବା ଚ୍ୟବନ ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ରୋଷ, ଯାହା ବିରୋଧରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ।
ଦେଵମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ସଂଵିଗ୍ନଂ ଭାର୍ଗଵସ୍ତୁ ମଦଂ ତତଃ । ଵ୍ଯଭଜତ୍ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ପାନେଷୁ ଦ୍ଯୂତେଷୁ ମୃଗଯାସୁ ଚ
ଭାର୍ଗବ ଭୟଭୀତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, ତାଙ୍କର ଅହଂକାରକୁ ଜଣେ ଜଣେ ମହିଳା, ମଦ୍ୟପାନ, ଜୁଆ ଓ ଶିକାର ମଧ୍ୟରେ ବଣ୍ଟନ କଲେ।
ମଦଂ ଵିଭଜ୍ଯ ଦେଵେନ୍ଦ୍ରମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ଚକିତଂ ଭିଯା । ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଚ ସୁରାନ୍ସର୍ଵାନ୍ମଖଂ ତସ୍ଯ ନ୍ଯଵର୍ତଯତ୍
ସେ ତାଙ୍କ ଅହଂକାରକୁ ବଣ୍ଟି, ଭୟଭୀତ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ସ୍ଥିର କରି, ତାଙ୍କର ଯଜ୍ଞକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରାଇଲେ।
ତତସ୍ତୁ ସଂସ୍କୃତଂ ସୋମଂ ଵାସଵାଯ ମହାତ୍ମନେ । ଅଶ୍ଵିଭ୍ଯାଂ ସର୍ଵଧର୍ମାତ୍ମା ପାଯଯାମାସ ଭାର୍ଗଵଃ
ତାପରେ ଶୁଦ୍ଧ ସୋମକୁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭାର୍ଗବ ବଡ଼ ମହାତ୍ମା ବାସବ ଓ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀଙ୍କୁ ପାନ କରାଇଲେ।
ଏଵଂ ତୌ ଚ୍ଯଵନେନାର୍ଯାଵଶ୍ଵିନୌ ରଵିପୁତ୍ରକୌ । ଵିହିତୌ ସୋମପୌ ରାଜନ୍ ସର୍ଵଥା ତପସୋ ବଲାତ୍
ଏଭଳି ଚ୍ୟବନଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ବଳରେ, ରାଜନ, ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସୋମପାନର ଅଧିକାରୀ ହେଲେ।
ସରସ୍ତଦପି ଵିଖ୍ଯାତଂ ଜାତଂ ଯୂପଵିମଣ୍ଡିତମ୍ । ଆଶ୍ରମସ୍ତୁ ମୁନେଃ ସମ୍ଯକ୍ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଵିଶ୍ରୁତୋଽଭଵତ୍
ଯେଉଁ ସର ଯଜ୍ଞଯୂପ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା, ସେଉଁଠି ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଗିଲା; ଏବଂ ସେ ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଭୂମିରେ ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।