କିଂ ଵିଚାରଯସେ ରାଜଂଶ୍ଚିନ୍ତାଵ୍ଯାକୁଲିତାନନଃ । ଉପଵିଷ୍ଟଂ ମୁନିଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଯୁଵାନମମ୍ବୁଜେକ୍ଷଣମ୍
‘ରାଜା, ତୁମେ କାହିଁକି ଚିନ୍ତା କରୁଛ, ତୁମ ମୁହଁ ଚିନ୍ତାରେ ଅନ୍ଧାରିତ? ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ଏକ ଯୁବ ମୁନି, ପଦ୍ମ ଦୃଷ୍ଟି, ବସିଛନ୍ତି।’
ଏହ୍ଯେହି ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ପ୍ରଣମସ୍ଵ ପତିଂ ମମ । ମା ଵିଷାଦଂ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାମ୍ପ୍ରତଂ କୁରୁ ମାନଵ
‘ଆସ, ଆସ, ପୁରୁଷର ସ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋ ପତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କର; ରାଜାଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ନେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏବେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।’
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଇତି ପୁତ୍ର୍ଯା ଵଚଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶର୍ଯାତିଃ କ୍ରୋଧପୀଡିତଃ । ପ୍ରୋଵାଚ ଵଚନଂ ରାଜା ପୁରଃସ୍ଥାଂ ତନଯାଂ ତତଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ପୁତ୍ରୀଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଶର୍ୟାତି କ୍ରୋଧରେ ଭରିଗଲେ; ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ପୁତ୍ରୀକୁ ରାଜା କହିଲେ।
ରାଜୋଵାଚ - କ୍ଵ ମୁନିଶ୍ଚ୍ଯଵନଃ ପୁତ୍ରି ଵୃଦ୍ଧୋଽନ୍ଧସ୍ତାପସୋତ୍ତମଃ । କୋଽଯଂ ଯୁଵା ମଦୋନ୍ମତ୍ତଃ ସନ୍ଦେହୋଽତ୍ର ମହାନ୍ମମ
ରାଜା କହିଲେ—‘ପୁତ୍ରୀ, କ୍ଵା ମୁନି ଚ୍ୟବନ, ବୃଦ୍ଧ ଏବଂ ଅନ୍ଧ ତାପସର ସ୍ରେଷ୍ଠ? ଏହି ଯୁବକ କିଏ, ମଦରେ ମତ? ମୋର ଏଠାରେ ବଡ ଶଙ୍କା ଅଛି।’
ମୁନିଃ କିଂ ନିହତଃ ପାପେ ତ୍ଵଯା ଦୁଷ୍କୃତକାରିଣି । ନୂତନୋଽସୌ ପତିଃ କାମାତ୍କୃତଃ କୁଲଵିନାଶିନି
‘ପାପିନୀ, ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା, ତୁମେ ମୁନିଙ୍କୁ ମାରିଦେଇଛ? ଏହି ନୂତନ ପତିକୁ ଚାହିଁ, କୁଳକୁ ନଷ୍ଟ କରିଛ?’
ସୋଽହଂ ଚିନ୍ତାତୁରସ୍ତଂ ନ ପଶ୍ଯାମ୍ଯାଶ୍ରମସଂସ୍ଥିତମ୍ । କିଂ କୃତଂ ଦୁଷ୍କୃତଂ କର୍ମ କୁଲଟାଚରିତଂ କିଲ
‘ମୁଁ ଚିନ୍ତାରେ ଅସ୍ତିର, ଆଶ୍ରମରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁନାହିଁ; କଣ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଇଛି? ଏହା କୁଳଟାର ଚରିତ୍ର ନୁହେଁ କି?’
ନିମଗ୍ନୋଽହଂ ଦୁରାଚାରେ ଶୋକାବ୍ଧୌ ତ୍ଵତ୍କୃତେଽଧୁନା । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈନଂ ପୁରୁଷଂ ଦିଵ୍ଯମଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ୍ଯଵନଂ ମୁନିମ୍
‘ତୁମ ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣରେ ଏବେ ମୁଁ ଶୋକର ସାଗରରେ ବିଲିନ; ଏହି ଦିବ୍ୟ ପୁରୁଷକୁ ଦେଖି, ଚ୍ୟବନ ମୁନିକୁ ଦେଖୁନାହିଁ।’
ଵିହସ୍ଯ ତମୁଵାଚାଶୁ ସା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ପିତୁଃ । ଗୃହୀତ୍ଵାଽଽନୀଯ ପିତରଂ ଭର୍ତୁରନ୍ତିକମାଦରାତ୍
ପିତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସୁକନ୍ୟା ତାଙ୍କୁ ହସି ଶୀଘ୍ର ଉତ୍ତର ଦେଲେ; ପିତାଙ୍କୁ ହାତ ଧରି ଆଦରରେ ପତିଙ୍କ ନିକଟକୁ ନେଇଗଲେ।
ଚ୍ଯଵନୋଽସୌ ମୁନିସ୍ତାତ ଜାମାତା ତେ ନ ସଂଶଯଃ । ଅଶ୍ଵିଭ୍ଯାମୀଦୃଶଃ କାନ୍ତଃ କୃତଃ କମଲଲୋଚନଃ
‘ତାତ, ଏହି ଚ୍ୟବନ ମୁନି, ତୁମ ଜାମାତା, ନିଶ୍ଚିତ; ଅଶ୍ୱିନ ଦ୍ୱାରା ଏହିପରି ସୁନ୍ଦର, ପଦ୍ମ ଦୃଷ୍ଟି, କରାଯାଇଛି।’
ଯଦୃଚ୍ଛଯାତ୍ର ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୌ ନାସତ୍ଯାଵାଶ୍ରମେ ମମ । ତାଭ୍ଯାଂ କରୁଣଯା ନୂନଂ ଚ୍ଯଵନସ୍ତାଦୃଶଃ କୃତଃ
‘ଏଠାରେ ଯାହାଁ ଯାହାଁ ନାସତ୍ୟ ମୋ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଥିଲେ; ତାଙ୍କର କରୁଣାରେ ଚ୍ୟବନ ଏପରି ହୋଇଛି।’
ନାହଂ ତଵ ସୁତା ତାତ ତଥା ସ୍ଯାଂ ପାପକାରିଣୀ । ଯଥା ତ୍ଵଂ ମନ୍ଯସେ ରାଜନ୍ ଵିମୂଢୋ ରୂପସଂଶଯେ
‘ତାତ, ମୁଁ ତୁମ ପୁତ୍ରୀ, ଏପରି ପାପ କରୁଥିବା ନୁହେଁ, ଯେପରି ରାଜା ତୁମେ ଭାବୁଛ; ତୁମେ ରୂପ ନେଇ ଭ୍ରମରେ ପଡିଛ।’
ପ୍ରଣମ ତ୍ଵଂ ମୁନିଂ ରାଜନ୍ ଭାର୍ଗଵଂ ଚ୍ଯଵନଂ ପିତଃ । ଆପୃଚ୍ଛ କାରଣଂ ସର୍ଵଂ କଥିଯିଷ୍ଯତି ଵିସ୍ତରମ୍
‘ରାଜା, ଭାର୍ଗବ ବଂଶର ଚ୍ୟବନ ମୁନିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କର; ପିତା, ସବୁ କାରଣ ପ୍ରଶ୍ନ କର, ସେ ସବୁକିଛି ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିଦେବେ।’
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚଂ ପୁତ୍ର୍ଯା ଶର୍ଯାତିସ୍ତ୍ଵରିତସ୍ତଦା । ପ୍ରଣନାମ ମୁନିଂ ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ପପ୍ରଚ୍ଛ ସାଦରମ୍
ପୁତ୍ରୀର କଥା ଶୁଣି ଶର୍ୟାତି ତୁରନ୍ତ ଶେଉଁଠାକୁ ଗଲେ, ମୁନିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ସମ୍ମାନ ସହିତ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ରାଜୋଵାଚ - କଥଯସ୍ଵ ସ୍ଵଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ଭାର୍ଗଵାଶୁ ଯଥୋଚିତମ୍ । ନଯନେ ଚ କଥଂ ପ୍ରାପ୍ତେ କ୍ଵ ଗତା ତେ ଜରା ପୁନଃ
ରାଜା କହିଲେ— ଭାର୍ଗବ, ତୁମ ଗଳ୍ପଟି ଯଥାଯଥିକ ଭାବରେ କହ। ତୁମର ଦୃଷ୍ଟି କିପରି ଫେରିଲା, ଏବଂ ବୟସ୍ କେଉଁଠି ଗଲା?
ସଂଶଯୋଽଯଂ ମହାନ୍ମେଽସ୍ତି ରୂପଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାତିସୁନ୍ଦରମ୍ । ଵଦ ଵିସ୍ତରତୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଶ୍ରୁତ୍ଵାହଂ ସୁଖମାପ୍ନୁଯାମ୍
ତୁମର ଅତି ସୁନ୍ଦର ରୂପ ଦେଖି ମୋତେ ବଡ଼ ସନ୍ଦେହ ହେଉଛି। ଦୟାକରି ସବୁ ଖୁଲି କହ, ମୁଁ ଶୁଣି ଖୁସି ହେବି।
ଚ୍ଯଵନ ଉଵାଚ - ନାସତ୍ଯାଵତ୍ର ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୌ ଦେଵାନାଂ ଭିଷଜାଵୁଭୌ । ଉପକାରଃ କୃତସ୍ତାଭ୍ଯାଂ କୃପଯା ନୃପସତ୍ତମ
ଚ୍ୟବନ କହିଲେ— ଦେବତାଙ୍କର ଚିକିତ୍ସକ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲେ। ସେମାନେ ଦୟାରୁ ମୋତେ ଉପକାର କରିଛନ୍ତି, ରାଜା।
ମଯା ତାଭ୍ଯାଂ ଵରୋ ଦତ୍ତ ଉପକାରସ୍ଯ ହେତଵେ । କରିଷ୍ଯାମି ମଖେ ରାଜ୍ଞୋ ଭଵନ୍ତୌ ସୋମପାଯିନୌ
ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଉପକାର ପାଇଁ ଏକ ଦାନ ଦେଇଛି— ରାଜାଙ୍କର ଯଜ୍ଞରେ ମୁଁ ଦୁଇ ଜଣଙ୍କୁ ସୋମ ପାନ କରାଇବି।
ଏଵଂ ମଯା ଵଯଃ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଲୋଚନେ ଵିମଲେ ତଥା । ସ୍ଵସ୍ଥୋ ଭଵ ମହାରାଜ ସଂଵିଶସ୍ଵାସନେ ଶୁଭେ
ଏଭଳି ଭାବରେ ମୁଁ ପୁଣି ଯୁବା ହୋଇଛି ଏବଂ ଦୃଷ୍ଟି ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଛି। ମହାରାଜ, ଆପଣ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହୁଅନ୍ତୁ, ଏହି ଶୁଭାସନରେ ବସନ୍ତୁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସ ତୁ ଵିପ୍ରେଣ ସଭାର୍ଯଃ ପୃଥିଵୀପତିଃ । ସୁଖୋପଵିଷ୍ଟଃ କଲ୍ଯାଣୀଃ କଥାଶ୍ଚକ୍ରେ ମହାତ୍ମନା
ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ରାଜା ତାଙ୍କର ଭାର୍ୟା ସହିତ ସୁଖରେ ବସିଲେ ଏବଂ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ସହ କଥା ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଅଥୈନଂ ଭାର୍ଗଵଂ ପ୍ରାହ ରାଜାନଂ ପରିସାନ୍ତ୍ଵଯନ୍ । ଯାଜଯିଷ୍ଯାମି ରାଜଂସ୍ତ୍ଵାଂ ସମ୍ଭାରାନୁପକଲ୍ପଯ
ତାପରେ ଭାର୍ଗବ ରାଜାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କରି କହିଲେ— ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରାଇବି, ଆବଶ୍ୟକ ଦ୍ରବ୍ୟ ସଜାଇ ରଖନ୍ତୁ।
ମଯା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତଂ ତାଭ୍ଯାଂ କର୍ତଵ୍ଯୌ ସୋମପୌ ଯୁଵାମ୍ । ତତ୍କର୍ତଵ୍ଯଂ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ତଵ ଯଜ୍ଞେଽତିଵିସ୍ତରେ
ମୁଁ ଦୁଇ ଜଣଙ୍କୁ ସୋମ ପାନ କରାଇବା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଛି। ଏହା ଆପଣଙ୍କର ବଡ଼ ଯଜ୍ଞରେ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ, ରାଜା।
ଇନ୍ଦ୍ରଂ ନିଵାରଯିଷ୍ଯାମି କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ତେଜୋବଲେନ ଵୈ । ପାଯଯିଷ୍ଯାମି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସୋମଂ ସୋମମଖେ ତଵ
ଇନ୍ଦ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ମୋ ଶକ୍ତିରେ ତାଙ୍କୁ ରୋକିବି। ଆପଣଙ୍କର ସୋମ ଯଜ୍ଞରେ ଆପଣଙ୍କୁ ସୋମ ପାନ କରାଇବି, ରାଜେନ୍ଦ୍ର।
ତତଃ ପରମସନ୍ତୁଷ୍ଟଃ ଶର୍ଯାତିଃ ପୃଥିଵୀପତିଃ । ଚ୍ଯଵନସ୍ଯ ମହାରାଜ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରତ୍ଯପୂଜଯତ୍
ଏପରେ ଶର୍ୟାତି ରାଜା ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ଚ୍ୟବନଙ୍କ କଥାକୁ ସମ୍ମାନ କରିଲେ।
ସମ୍ମାନ୍ଯ ଚ୍ଯଵନଂ ରାଜା ଜଗାମ ନଗରଂ ପ୍ରତି । ସଭାର୍ଯଶ୍ଚାତିସନ୍ତୁଷ୍ଟଃ କୁର୍ଵନ୍ଵାର୍ତାଂ ମୁନେଃ କିଲ
ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି ରାଜା ତାଙ୍କର ଭାର୍ୟା ସହିତ ନଗରକୁ ଫେରିଲେ, ମୁନିଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ କଥା କରୁଥିଲେ।
ପ୍ରଶସ୍ତେହନି ଯଜ୍ଞୀଯେ ସର୍ଵକାମସମୃଦ୍ଧିମାନ୍ । କାରଯାମାସ ଶର୍ଯାତିର୍ଯଜ୍ଞାଯତନମୁତ୍ତମମ୍
ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଶୁଭ ଦିନରେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇଥିବା ଶର୍ୟାତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଯଜ୍ଞାସ୍ଥଳୀ ସ୍ଥାପନ କଲେ।
ସମାନୀଯ ମୁନୀନ୍ପୂଜ୍ଯାନ୍ଵସିଷ୍ଠପ୍ରମୁଖାନସୌ । ଭାର୍ଗଵୋ ଯାଜଯାମାସ ଚ୍ଯଵନଃ ପୃଥିଵୀପତିମ୍
ବସିଷ୍ଠ ଆଦି ମୁନିମାନେ ଆଣି ସମ୍ମାନ କରି, ଭାର୍ଗବ ଚ୍ୟବନ ରାଜାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ କରାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଵିତତେ ତୁ ତଥା ଯଜ୍ଞେ ଦେଵାଃ ସର୍ଵେ ସଵାସଵାଃ । ଆଜଗ୍ମୁଶ୍ଚାଶ୍ଵିନୌ ତତ୍ର ସୋମାର୍ଥମୁପଜଗ୍ମତୁଃ
ଯଜ୍ଞ ସଜି ହେବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ଆସିଲେ, ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ସୋମ ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆସିଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ତୁ ଶଙ୍କିତସ୍ତତ୍ର ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତାଵଶ୍ଵିନାଵୁଭୌ । ପପ୍ରଚ୍ଛ ଚ ସୁରାନ୍ସର୍ଵାନ୍କିମେତୌ ସମୁପାଗତୌ
ଇନ୍ଦ୍ର ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରଙ୍କୁ ଦେଖି ସନ୍ଦେହ କରିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ— ଏମାନେ କାହିଁକି ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି?
ଚିକିତ୍ସକୌ ନ ସୋମାର୍ହୌ କେନାନୀତାଵିହେତି ଚ । ନାବ୍ରୁଵନ୍ନମରାସ୍ତତ୍ର ରାଜ୍ଞସ୍ତୁ ଵିତତେ ମଖେ
ସେମାନେ ଚିକିତ୍ସକ, ସୋମ ପାନର ଅଧିକାରୀ ନୁହେଁ; କିଏ ଏମାନେ ଆଣିଛି? ଦେବତାମାନେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ଯଜ୍ଞ ଚାଲିଥିଲା।
ଅଗୃହ୍ଣାଚ୍ଚ୍ଯଵନଃ ସୋମମଶ୍ଵିନୋର୍ଦେଵଯୋସ୍ତଦା । ଶକ୍ରସ୍ତଂ ଵାରଯାମାସ ମା ଗୃହାଣୈତଯୋର୍ଗ୍ରହମ୍
ତାପରେ ଚ୍ୟବନ ଦେବତା ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରଙ୍କୁ ସୋମ ଦେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ବାଧା ଦେଇ କହିଲେ— ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟ ଦିଅନି।