ତଂ ଵିଲୋକ୍ଯାମରାକାରଂ ଵିସ୍ମଯଂ ନୃପତିର୍ଗତଃ । କିଂ କୃତଂ କୁତ୍ସିତଂ କର୍ମ ପୁତ୍ର୍ଯା ଲୋକଵିଗର୍ହିତମ୍
ତାଙ୍କୁ ଦେବତା ପରି ଦେଖି ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ । ମୋର କନ୍ୟା କଣ ଲୋକରେ ନିନ୍ଦିତ କୌଣସି କୁକାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି ?
ନିହତୋଽସୌ ମୁନିର୍ଵୃଦ୍ଧସ୍ତ୍ଵନଯାନ୍ଯଃ ପତିଃ କୃତଃ । କାମପୀଡିତଯା କାମଂ ପ୍ରଶାନ୍ତୋଽପ୍ଯତିନିର୍ଧନଃ
ସେ ବୃଦ୍ଧ ମୁନିକୁ ନଷ୍ଟ କରି, ଅନ୍ୟ ପତି କରିଛି । କାମରେ ଆକୁଳ ହୋଇ, ଦରିଦ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ କାମ ଶାନ୍ତ କରିଛି ।
ଦୁଃସହଯୋଽଯଂ ପୁଷ୍ପଧନ୍ଵା ଵିଶେଷେଣ ଚ ଯୌଵନେ । କୁଲେ କଲଙ୍କଃ ସୁମହାନନଯା ମାନଵେ କୃତଃ
ଏହି ପୁଷ୍ପଧନ୍ବା ବିଶେଷ କରି ଯୌବନରେ ଅସହ୍ୟ । ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମ କୁଳରେ ବଡ଼ ଦାଗ ଲାଗିଛି ।
ଧିକ୍ତସ୍ଯ ଜୀଵିତଂ ଲୋକେ ଯସ୍ଯ ପୁତ୍ରୀ ହି କୁତ୍ସିତା । ସର୍ଵପାପୈସ୍ତୁ ଦୁଃଖାଯ ପୁତ୍ରୀ ଭଵତି ଦେହିନାମ୍
ଯାହାର କନ୍ୟା ଲୋକରେ ନିନ୍ଦିତ, ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଉପରେ ନିନ୍ଦା । ସମସ୍ତ ଦେହୀ ପାଇଁ, କନ୍ୟା ସମସ୍ତ ପାପ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ଆଣେ ।
ମଯା ତ୍ଵନୁଚିତଂ କର୍ମ କୃତଂ ସ୍ଵାର୍ଥସ୍ଯ ସିଦ୍ଧଯେ । ଵୃଦ୍ଧାଯାନ୍ଧାଯ ଯା ଦତ୍ତା ପୁତ୍ରୀ ସର୍ଵାତ୍ମନା କିଲ
ମୋର ଲାଭ ପାଇଁ ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି; ମୁଁ ମୋର ପୁତ୍ରୀକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଏକ ବୃଦ୍ଧ ଏବଂ ଅନ୍ଧ ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲି।
କନ୍ଯା ଯୋଗ୍ଯାଯ ଦାତଵ୍ଯା ପିତ୍ରା ସର୍ଵାତ୍ମନା କିଲ । ତାଦୃଶଂ ହି ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଯାଦୃଶଂ ଵୈ କୃତଂ ମଯା
ପିତା ପକ୍ଷରୁ ପୁତ୍ରୀକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଯୋଗ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ; ମୁଁ ଯେପରି ଦେଇଥିଲି, ସେହିପରି ଫଳ ମୋତେ ମିଳିଛି।
ହନ୍ମି ଚେଦଦ୍ଯ ତନଯାଂ ଦୁଃଶୀଲାଂ ପାପକାରିଣୀମ୍ । ସ୍ତ୍ରୀହତ୍ଯା ଦୁସ୍ତରା ସ୍ଯାନ୍ମେ ତଥା ପୁତ୍ର୍ଯା ଵିଶେଷତଃ
ଯଦି ଆଜି ମୁଁ ମୋର ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ପୁତ୍ରୀକୁ ମାରିଦେଉଛି, ତେବେ ନାରୀ ହତ୍ୟାର ପାପ—ବିଶେଷ କରି ପୁତ୍ରୀ ହତ୍ୟା—ମୋ ପାଇଁ ଅତି ଦୁର୍ଗମ ହେବ।
ମନୁଵଂଶସ୍ତୁ ଵିଖ୍ଯାତଃ ସକଲଙ୍କଃ କୃତୋ ମଯା । ଲୋକାପଵାଦୋ ବଲଵାନ୍ଦୁସ୍ତ୍ଯାଜ୍ଯା ସ୍ନେହଶୃଙ୍ଖଲା
ମନୁଙ୍କର ବଂଶ ଯଦିଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ମୁଁ ଏହାକୁ ଦୂଷିତ କରିଛି; ଲୋକଙ୍କର ନିନ୍ଦା ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏବଂ ସ୍ନେହର ବନ୍ଧନ ଛାଡିବା ଅତି କଷ୍ଟ।
କିଂ କରୋମୀତି ଚିନ୍ତାବ୍ଧୌ ଯଦା ମଗ୍ନଃ ସ ପାର୍ଥିଵଃ । ସୁକନ୍ଯଯା ତଦା ଦୈଵାଦ୍ଦୃଷ୍ଟଶ୍ଚିନ୍ତାକୁଲଃ ପିତା
‘ମୁଁ କଣ କରିବି?’ ଭାବରେ ଚିନ୍ତାର ସାଗରରେ ବିଲିନ ହେଇଥିବା ସେ ରାଜା, ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ସେତିବେଳେ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ରୀ ସୁକନ୍ୟା ଚିନ୍ତାରେ ଅସ୍ତିର ପିତାକୁ ଦେଖିଲେ।
ସା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ଜଗାମାଶୁ ସୁକନ୍ଯା ପିତୁରନ୍ତିକେ । ଗତ୍ଵା ପପ୍ରଚ୍ଛ ଭୂପାଲଂ ପ୍ରେମପୂରିତମାନସା
ସୁକନ୍ୟା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ବହୁତ ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ; ନିକଟକୁ ଗିଁ, ପ୍ରେମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୃଦୟରେ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
କିଂ ଵିଚାରଯସେ ରାଜଂଶ୍ଚିନ୍ତାଵ୍ଯାକୁଲିତାନନଃ । ଉପଵିଷ୍ଟଂ ମୁନିଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଯୁଵାନମମ୍ବୁଜେକ୍ଷଣମ୍
‘ରାଜା, ତୁମେ କାହିଁକି ଚିନ୍ତା କରୁଛ, ତୁମ ମୁହଁ ଚିନ୍ତାରେ ଅନ୍ଧାରିତ? ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ଏକ ଯୁବ ମୁନି, ପଦ୍ମ ଦୃଷ୍ଟି, ବସିଛନ୍ତି।’
ଏହ୍ଯେହି ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ପ୍ରଣମସ୍ଵ ପତିଂ ମମ । ମା ଵିଷାଦଂ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାମ୍ପ୍ରତଂ କୁରୁ ମାନଵ
‘ଆସ, ଆସ, ପୁରୁଷର ସ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋ ପତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କର; ରାଜାଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ନେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏବେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।’
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଇତି ପୁତ୍ର୍ଯା ଵଚଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶର୍ଯାତିଃ କ୍ରୋଧପୀଡିତଃ । ପ୍ରୋଵାଚ ଵଚନଂ ରାଜା ପୁରଃସ୍ଥାଂ ତନଯାଂ ତତଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ପୁତ୍ରୀଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଶର୍ୟାତି କ୍ରୋଧରେ ଭରିଗଲେ; ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ପୁତ୍ରୀକୁ ରାଜା କହିଲେ।
ରାଜୋଵାଚ - କ୍ଵ ମୁନିଶ୍ଚ୍ଯଵନଃ ପୁତ୍ରି ଵୃଦ୍ଧୋଽନ୍ଧସ୍ତାପସୋତ୍ତମଃ । କୋଽଯଂ ଯୁଵା ମଦୋନ୍ମତ୍ତଃ ସନ୍ଦେହୋଽତ୍ର ମହାନ୍ମମ
ରାଜା କହିଲେ—‘ପୁତ୍ରୀ, କ୍ଵା ମୁନି ଚ୍ୟବନ, ବୃଦ୍ଧ ଏବଂ ଅନ୍ଧ ତାପସର ସ୍ରେଷ୍ଠ? ଏହି ଯୁବକ କିଏ, ମଦରେ ମତ? ମୋର ଏଠାରେ ବଡ ଶଙ୍କା ଅଛି।’
ମୁନିଃ କିଂ ନିହତଃ ପାପେ ତ୍ଵଯା ଦୁଷ୍କୃତକାରିଣି । ନୂତନୋଽସୌ ପତିଃ କାମାତ୍କୃତଃ କୁଲଵିନାଶିନି
‘ପାପିନୀ, ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା, ତୁମେ ମୁନିଙ୍କୁ ମାରିଦେଇଛ? ଏହି ନୂତନ ପତିକୁ ଚାହିଁ, କୁଳକୁ ନଷ୍ଟ କରିଛ?’
ସୋଽହଂ ଚିନ୍ତାତୁରସ୍ତଂ ନ ପଶ୍ଯାମ୍ଯାଶ୍ରମସଂସ୍ଥିତମ୍ । କିଂ କୃତଂ ଦୁଷ୍କୃତଂ କର୍ମ କୁଲଟାଚରିତଂ କିଲ
‘ମୁଁ ଚିନ୍ତାରେ ଅସ୍ତିର, ଆଶ୍ରମରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁନାହିଁ; କଣ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଇଛି? ଏହା କୁଳଟାର ଚରିତ୍ର ନୁହେଁ କି?’
ନିମଗ୍ନୋଽହଂ ଦୁରାଚାରେ ଶୋକାବ୍ଧୌ ତ୍ଵତ୍କୃତେଽଧୁନା । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈନଂ ପୁରୁଷଂ ଦିଵ୍ଯମଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ୍ଯଵନଂ ମୁନିମ୍
‘ତୁମ ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣରେ ଏବେ ମୁଁ ଶୋକର ସାଗରରେ ବିଲିନ; ଏହି ଦିବ୍ୟ ପୁରୁଷକୁ ଦେଖି, ଚ୍ୟବନ ମୁନିକୁ ଦେଖୁନାହିଁ।’
ଵିହସ୍ଯ ତମୁଵାଚାଶୁ ସା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ପିତୁଃ । ଗୃହୀତ୍ଵାଽଽନୀଯ ପିତରଂ ଭର୍ତୁରନ୍ତିକମାଦରାତ୍
ପିତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସୁକନ୍ୟା ତାଙ୍କୁ ହସି ଶୀଘ୍ର ଉତ୍ତର ଦେଲେ; ପିତାଙ୍କୁ ହାତ ଧରି ଆଦରରେ ପତିଙ୍କ ନିକଟକୁ ନେଇଗଲେ।
ଚ୍ଯଵନୋଽସୌ ମୁନିସ୍ତାତ ଜାମାତା ତେ ନ ସଂଶଯଃ । ଅଶ୍ଵିଭ୍ଯାମୀଦୃଶଃ କାନ୍ତଃ କୃତଃ କମଲଲୋଚନଃ
‘ତାତ, ଏହି ଚ୍ୟବନ ମୁନି, ତୁମ ଜାମାତା, ନିଶ୍ଚିତ; ଅଶ୍ୱିନ ଦ୍ୱାରା ଏହିପରି ସୁନ୍ଦର, ପଦ୍ମ ଦୃଷ୍ଟି, କରାଯାଇଛି।’
ଯଦୃଚ୍ଛଯାତ୍ର ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୌ ନାସତ୍ଯାଵାଶ୍ରମେ ମମ । ତାଭ୍ଯାଂ କରୁଣଯା ନୂନଂ ଚ୍ଯଵନସ୍ତାଦୃଶଃ କୃତଃ
‘ଏଠାରେ ଯାହାଁ ଯାହାଁ ନାସତ୍ୟ ମୋ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଥିଲେ; ତାଙ୍କର କରୁଣାରେ ଚ୍ୟବନ ଏପରି ହୋଇଛି।’
ନାହଂ ତଵ ସୁତା ତାତ ତଥା ସ୍ଯାଂ ପାପକାରିଣୀ । ଯଥା ତ୍ଵଂ ମନ୍ଯସେ ରାଜନ୍ ଵିମୂଢୋ ରୂପସଂଶଯେ
‘ତାତ, ମୁଁ ତୁମ ପୁତ୍ରୀ, ଏପରି ପାପ କରୁଥିବା ନୁହେଁ, ଯେପରି ରାଜା ତୁମେ ଭାବୁଛ; ତୁମେ ରୂପ ନେଇ ଭ୍ରମରେ ପଡିଛ।’
ପ୍ରଣମ ତ୍ଵଂ ମୁନିଂ ରାଜନ୍ ଭାର୍ଗଵଂ ଚ୍ଯଵନଂ ପିତଃ । ଆପୃଚ୍ଛ କାରଣଂ ସର୍ଵଂ କଥିଯିଷ୍ଯତି ଵିସ୍ତରମ୍
‘ରାଜା, ଭାର୍ଗବ ବଂଶର ଚ୍ୟବନ ମୁନିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କର; ପିତା, ସବୁ କାରଣ ପ୍ରଶ୍ନ କର, ସେ ସବୁକିଛି ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିଦେବେ।’
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚଂ ପୁତ୍ର୍ଯା ଶର୍ଯାତିସ୍ତ୍ଵରିତସ୍ତଦା । ପ୍ରଣନାମ ମୁନିଂ ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ପପ୍ରଚ୍ଛ ସାଦରମ୍
ପୁତ୍ରୀର କଥା ଶୁଣି ଶର୍ୟାତି ତୁରନ୍ତ ଶେଉଁଠାକୁ ଗଲେ, ମୁନିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ସମ୍ମାନ ସହିତ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ରାଜୋଵାଚ - କଥଯସ୍ଵ ସ୍ଵଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ଭାର୍ଗଵାଶୁ ଯଥୋଚିତମ୍ । ନଯନେ ଚ କଥଂ ପ୍ରାପ୍ତେ କ୍ଵ ଗତା ତେ ଜରା ପୁନଃ
ରାଜା କହିଲେ— ଭାର୍ଗବ, ତୁମ ଗଳ୍ପଟି ଯଥାଯଥିକ ଭାବରେ କହ। ତୁମର ଦୃଷ୍ଟି କିପରି ଫେରିଲା, ଏବଂ ବୟସ୍ କେଉଁଠି ଗଲା?
ସଂଶଯୋଽଯଂ ମହାନ୍ମେଽସ୍ତି ରୂପଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାତିସୁନ୍ଦରମ୍ । ଵଦ ଵିସ୍ତରତୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଶ୍ରୁତ୍ଵାହଂ ସୁଖମାପ୍ନୁଯାମ୍
ତୁମର ଅତି ସୁନ୍ଦର ରୂପ ଦେଖି ମୋତେ ବଡ଼ ସନ୍ଦେହ ହେଉଛି। ଦୟାକରି ସବୁ ଖୁଲି କହ, ମୁଁ ଶୁଣି ଖୁସି ହେବି।
ଚ୍ଯଵନ ଉଵାଚ - ନାସତ୍ଯାଵତ୍ର ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୌ ଦେଵାନାଂ ଭିଷଜାଵୁଭୌ । ଉପକାରଃ କୃତସ୍ତାଭ୍ଯାଂ କୃପଯା ନୃପସତ୍ତମ
ଚ୍ୟବନ କହିଲେ— ଦେବତାଙ୍କର ଚିକିତ୍ସକ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲେ। ସେମାନେ ଦୟାରୁ ମୋତେ ଉପକାର କରିଛନ୍ତି, ରାଜା।
ମଯା ତାଭ୍ଯାଂ ଵରୋ ଦତ୍ତ ଉପକାରସ୍ଯ ହେତଵେ । କରିଷ୍ଯାମି ମଖେ ରାଜ୍ଞୋ ଭଵନ୍ତୌ ସୋମପାଯିନୌ
ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଉପକାର ପାଇଁ ଏକ ଦାନ ଦେଇଛି— ରାଜାଙ୍କର ଯଜ୍ଞରେ ମୁଁ ଦୁଇ ଜଣଙ୍କୁ ସୋମ ପାନ କରାଇବି।
ଏଵଂ ମଯା ଵଯଃ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଲୋଚନେ ଵିମଲେ ତଥା । ସ୍ଵସ୍ଥୋ ଭଵ ମହାରାଜ ସଂଵିଶସ୍ଵାସନେ ଶୁଭେ
ଏଭଳି ଭାବରେ ମୁଁ ପୁଣି ଯୁବା ହୋଇଛି ଏବଂ ଦୃଷ୍ଟି ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଛି। ମହାରାଜ, ଆପଣ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହୁଅନ୍ତୁ, ଏହି ଶୁଭାସନରେ ବସନ୍ତୁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସ ତୁ ଵିପ୍ରେଣ ସଭାର୍ଯଃ ପୃଥିଵୀପତିଃ । ସୁଖୋପଵିଷ୍ଟଃ କଲ୍ଯାଣୀଃ କଥାଶ୍ଚକ୍ରେ ମହାତ୍ମନା
ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ରାଜା ତାଙ୍କର ଭାର୍ୟା ସହିତ ସୁଖରେ ବସିଲେ ଏବଂ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ସହ କଥା ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଅଥୈନଂ ଭାର୍ଗଵଂ ପ୍ରାହ ରାଜାନଂ ପରିସାନ୍ତ୍ଵଯନ୍ । ଯାଜଯିଷ୍ଯାମି ରାଜଂସ୍ତ୍ଵାଂ ସମ୍ଭାରାନୁପକଲ୍ପଯ
ତାପରେ ଭାର୍ଗବ ରାଜାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କରି କହିଲେ— ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରାଇବି, ଆବଶ୍ୟକ ଦ୍ରବ୍ୟ ସଜାଇ ରଖନ୍ତୁ।