ଶକ୍ରେଣ ଵିତତେ ଯଜ୍ଞେ ବ୍ରହ୍ମଣଃ କନକାଚଲେ । ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମପି ଧର୍ମଜ୍ଞ ଯଦି ଶକ୍ତୋଽସି ତାପସ
"ଇନ୍ଦ୍ର ଯେତେବେଳେ ମେରୁ ପାହାଡ଼ରେ ଯଜ୍ଞ କଲେ, ସେଠାରେ ଦେବତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଆମକୁ ସୋମପାନରୁ ବଞ୍ଚିତ କରାଗଲା।"
କାର୍ଯମେତଦ୍ଧି କର୍ତଵ୍ଯଂ ଵାଞ୍ଛିତଂ ନୌ ସୁସମ୍ମତମ୍ । ଏତଦ୍ଵିଜ୍ଞାଯ ଵା ବ୍ରହ୍ମନ୍କୁରୁ ଵାଂ ସୋମପାଯିନୌ
"ଏହି କାମଟି ଆମର ଆଶା ଓ ସମ୍ମତିର, ଏହା କରିବା ଦରକାର। ଏହା ଜାଣି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆମକୁ ସୋମପାନ କରାଇଦିଅ।"
ପିପାସାସ୍ତି ସୁଦୁଷ୍ପ୍ରାପପା ତ୍ଵତ୍ତଃ ସମୁପଯାସ୍ଯତି । ଚ୍ଯଵନସ୍ତୁ ତଯୋଃ ପ୍ରାହ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ମୃଦୁ
"ଆମେ ଯାହା ପାଇବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର, ତାହା ପାଇବାକୁ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ଭବ।" ତାଙ୍କ ମୃଦୁ କଥା ଶୁଣି, ଚ୍ୟବନ ଉତ୍ତର ଦେଲେ:
ଯଦହଂ ରୂପସମ୍ପନ୍ନୋ ଵଯସା ଚ ସମନ୍ଵିତଃ । କୃତୋ ଭଵଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଵୃଦ୍ଧଃ ସନ୍ଭାର୍ଯାଂ ଚ ପ୍ରାପ୍ତଵାନିତି
"ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣ ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ବୃଦ୍ଧ ହେଉଥିଲି ମଧ୍ୟ, ଏବେ ରୂପ ଓ ଯୌବନ ପାଇଛି, ଏବଂ ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଫେରିପାଇଛି।"
ତସ୍ମାଦ୍ଯୁଵାଂ କରିଷ୍ଯାମି ପ୍ରୀତ୍ଯାହଂ ସୋମପାଯିନୌ । ମିଷତୋ ଦେଵରାଜସ୍ଯ ସତ୍ଯମେତଦ୍ବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍
"ତେଣୁ, ମୁଁ ପ୍ରେମରେ ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ ସୋମପାନ କରାଇଦେବି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ଦେଖୁଥିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ। ଏହା ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।"
ରାଜ୍ଞସ୍ତୁ ଵିତତେ ଯଜ୍ଞେ ଶର୍ଯାତେରମିତଦ୍ଯୁତେଃ । ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚୋ ହୃଷ୍ଟୌ ତୌ ଦିଵଂ ପ୍ରତିଜଗ୍ମତୁଃ
"ଶର୍ୟାତି ନାମକ ଅପାର ତେଜସ୍ବୀ ରାଜା ଯେତେବେଳେ ଯଜ୍ଞ କଲେ..." ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦୁଇଁଜଣ ଦେବତା ଆନନ୍ଦରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ।
ଚ୍ଯଵନସ୍ତାଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁ ଜଗାମାଶ୍ରମମଣ୍ଡଲମ୍
ଚ୍ୟବନ ତାକୁ ନେଇ ଆଶ୍ରମ ମଣ୍ଡଳକୁ ଗଲା ।
ଚ୍ଯଵନେଶ୍ଵିନୋଃ କୃତେ ସୋମପାନାଧିକାରତ୍ଵଚେଷ୍ଟାଵର୍ଣନମ୍ ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ - ଚ୍ଯଵନେନ କଥଂ ଵୈଦ୍ଯୌ ତୌ କୃତୌ ସୋମପାଯିନୌ । ଵଚନଂ ଚ କଥଂ ସତ୍ଯଂ ଜାତଂ ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ଜନମେଜୟ ପଚ୍ଛିଲେ — ଚ୍ୟବନ କିପରି ଦୁଇ ଚିକିତ୍ସକଙ୍କୁ ସୋମ ପାନ କରିବାର ଅଧିକାର ଦେଲେ ? ଏବଂ ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କର କଥା କିପରି ସତ୍ୟ ହେଲା ?
ମାନୁଷସ୍ଯ ବଲଂ କୀଦୃଗ୍ଦେଵରାଜବଲଂ ପ୍ରତି । ନିଷିଦ୍ଧୌ ଭିଷଜୌ ତେନ କୃତୌ ତୌ ସୋମପାଯିନୌ
ମାନବର ଶକ୍ତି ଦେବରାଜଙ୍କର ଶକ୍ତି ସହିତ କିପରି ତୁଳନା କରାଯାଏ ? ସେ ଦୁଇ ଚିକିତ୍ସକକୁ ନିଷେଧ କରାଯାଇଥିଲା, ତଥାପି ଚ୍ୟବନ ସେମାନେ ସୋମ ପାନ କରିବାର ଅଧିକାର ଦେଲେ ।
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତଦାଶ୍ଚର୍ଯଂ ଵିସ୍ତରେଣ ଵଦ ପ୍ରଭୋ । ଚରିତଂ ଚ୍ଯଵନସ୍ଯାଦ୍ଯ ଶ୍ରୋତୁକାମୋଽସ୍ମି ସର୍ଵଥା
ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କଥାଟି ଏବେ ମୋତେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କହିଦିଅ । ଚ୍ୟବନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଆଜି ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ନିଶାମଯ ମହାରାଜ ଚରିତଂ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍ । ଚ୍ଯଵନସ୍ଯ ମଖେ ତସ୍ମିଞ୍ଛର୍ଯାତେର୍ଭୁଵି ଭାରତ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ମହାରାଜ, ଚ୍ୟବନଙ୍କର ସବୁଠୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଏହି କଥା ଏବଂ ତାଙ୍କର ଯଜ୍ଞରେ ଭୂମିରେ ଘଟିଥିବା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟଣା ଶୁଣ ।
ସୁକନ୍ଯାଂ ସୁନ୍ଦରୀଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଚ୍ଯଵନଃ ସୁରସନ୍ନିଭଃ । ଵିଜହାର ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ଦେଵକନ୍ଯାମିଵାପରଃ
ସୁକନ୍ୟା, ସୁନ୍ଦରୀ ଥିବା ଦେବୀକୁ ପାଇ ଚ୍ୟବନ, ଦେବତା ପରି ଚମକୁଥିବା, ଖୁସି ହୃଦୟରେ ଜୀବନ ଉପଭୋଗ କଲେ, ଦେବକନ୍ୟା ପରି ଅନ୍ୟ ଜଣେ ।
କଦାଚିଦଥ ଶର୍ଯାତିଭାର୍ଯା ଚିନ୍ତାତୁରା ଭୃଶମ୍ । ପତିଂ ପ୍ରାହ ଵେପମାନା ଵଚନଂ ରୁଦତୀ ପ୍ରିଯା
ଏକ ସମୟରେ ଶର୍ୟାତିଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଭୟ ଏବଂ ଚିନ୍ତାରେ ଭରି ହୋଇ, କମ୍ପି ଓ କାନ୍ଦୁଥିବା, ପ୍ରିୟ ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ରାଜନ୍ ପୁତ୍ରୀ ତ୍ଵଯା ଦତ୍ତା ମୁନଯେଽନ୍ଧାଯ କାନନେ । ମୃତା ଜୀଵତି ଵା ସା ତୁ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯା ସର୍ଵଥା ତ୍ଵଯା
ରାଜା, ତୁମେ ତୁମର କନ୍ୟାକୁ ଅନ୍ଧା ମୁନିଙ୍କୁ କାନନରେ ଦେଇଥିଲା । ସେ ମୃତ କି ଜୀବିତ, ତୁମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦେଖିବା ଉଚିତ ।
ଗଚ୍ଛ ନାଥ ମୁନେସ୍ତାଵଦାଶ୍ରମଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମାଦରାତ୍ । କିଂ କରୋତି ସୁକନ୍ଯା ସା ପ୍ରାପ୍ଯ ନାଥଂ ତଥାଵିଧମ୍
ନାଥ, ମୁନିଙ୍କର ଆଶ୍ରମକୁ ତୁରନ୍ତ ଯାଇ, ଆଦର ସହିତ ଦେଖ, ସୁକନ୍ୟା ଏପରି ପତି ପାଇ ଏବେ କଣ କରୁଛି ।
ପୁତ୍ରୀଦୁଃଖେନ ରାଜର୍ଷେ ଦଗ୍ଧାସ୍ମି ସର୍ଵଥା ହୃଦି । ତାମାନଯ ଵିଶାଲାକ୍ଷୀଂ ତପଃକ୍ଷାମାଂ ମଦନ୍ତିକେ
ପୁତ୍ରୀର ଦୁଃଖରେ ରାଜର୍ଷି, ମୋ ହୃଦୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜଳିଯାଇଛି । ତୁମେ ତାପରେ କ୍ଷୀଣ ଏବଂ ବଡ଼ ଆଖି ଥିବା ସୁକନ୍ୟାକୁ ମୋ ସମ୍ନିକଟକୁ ଆଣ ।
ପଶ୍ଯାମି ସର୍ଵଥା ପୁତ୍ରୀଂ କୃଶାଙ୍ଗୀଂ ଵଲ୍କଲାଵୃତାମ୍ । ଅନ୍ଧଂ ପତିଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଦୁଃଖଭାଜଂ କୃଶୋଦରୀମ୍
ମୁଁ ମୋର କନ୍ୟାକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ, ଯାହା କ୍ଷୀଣ ଦେହ ଓ ଭାଲି ଶାକ ପିନ୍ଧିଛି, ଅନ୍ଧା ପତି ପାଇ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛି ଏବଂ କ୍ଷୀଣ କମର ଥିବା ।
ଶର୍ଯାତିରୁଵାଚ - ଗଚ୍ଛାମୋଽଦ୍ଯ ଵିଶାଲାକ୍ଷି ସୁକନ୍ଯାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମାଦରାତ୍ । ପ୍ରିଯପୁତ୍ରୀଂ ଵରାରୋହେ ମୁନିଂ ତଂ ସଂଶିତଵ୍ରତମ୍
ଶର୍ୟାତି କହିଲେ — ଆଜି ଆମେ ଯିବା, ବଡ଼ ଆଖି ଥିବା, ସୁକନ୍ୟାକୁ ଦେଖିବାକୁ । ପ୍ରିୟ କନ୍ୟା, ସୁନ୍ଦର ଅଙ୍ଗ ଥିବା, ଏବଂ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ମୁନିକୁ ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵ ତୁ ଶର୍ଯାତିଃ କାମିନୀଂ ଶୋକସଂକୁଲାମ୍ । ଜଗାମ ରଥମାରୁହ୍ଯ ତ୍ଵରିତଶ୍ଚାଶ୍ରମଂ ମୁନେଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଏପରି କହି ଶର୍ୟାତି, କାମ ଓ ଶୋକରେ ଭରି ହୋଇ, ରଥରେ ଚଢ଼ି ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ ।
ଗତ୍ଵାଽଽଶ୍ରମସମୀପେ ତୁ ତମପଶ୍ଯନ୍ମହୀପତିଃ । ନଵଯୌଵନସମ୍ପନ୍ନଂ ଦେଵପୁତ୍ରୋପମଂ ମୁନିମ୍
ଆଶ୍ରମ ସମ୍ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚି ରାଜା ଦେଖିଲେ, ନବଯୌବନରେ ଭରିଥିବା ଦେବପୁତ୍ର ପରି ମୁନିକୁ ।
ତଂ ଵିଲୋକ୍ଯାମରାକାରଂ ଵିସ୍ମଯଂ ନୃପତିର୍ଗତଃ । କିଂ କୃତଂ କୁତ୍ସିତଂ କର୍ମ ପୁତ୍ର୍ଯା ଲୋକଵିଗର୍ହିତମ୍
ତାଙ୍କୁ ଦେବତା ପରି ଦେଖି ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ । ମୋର କନ୍ୟା କଣ ଲୋକରେ ନିନ୍ଦିତ କୌଣସି କୁକାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି ?
ନିହତୋଽସୌ ମୁନିର୍ଵୃଦ୍ଧସ୍ତ୍ଵନଯାନ୍ଯଃ ପତିଃ କୃତଃ । କାମପୀଡିତଯା କାମଂ ପ୍ରଶାନ୍ତୋଽପ୍ଯତିନିର୍ଧନଃ
ସେ ବୃଦ୍ଧ ମୁନିକୁ ନଷ୍ଟ କରି, ଅନ୍ୟ ପତି କରିଛି । କାମରେ ଆକୁଳ ହୋଇ, ଦରିଦ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ କାମ ଶାନ୍ତ କରିଛି ।
ଦୁଃସହଯୋଽଯଂ ପୁଷ୍ପଧନ୍ଵା ଵିଶେଷେଣ ଚ ଯୌଵନେ । କୁଲେ କଲଙ୍କଃ ସୁମହାନନଯା ମାନଵେ କୃତଃ
ଏହି ପୁଷ୍ପଧନ୍ବା ବିଶେଷ କରି ଯୌବନରେ ଅସହ୍ୟ । ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମ କୁଳରେ ବଡ଼ ଦାଗ ଲାଗିଛି ।
ଧିକ୍ତସ୍ଯ ଜୀଵିତଂ ଲୋକେ ଯସ୍ଯ ପୁତ୍ରୀ ହି କୁତ୍ସିତା । ସର୍ଵପାପୈସ୍ତୁ ଦୁଃଖାଯ ପୁତ୍ରୀ ଭଵତି ଦେହିନାମ୍
ଯାହାର କନ୍ୟା ଲୋକରେ ନିନ୍ଦିତ, ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଉପରେ ନିନ୍ଦା । ସମସ୍ତ ଦେହୀ ପାଇଁ, କନ୍ୟା ସମସ୍ତ ପାପ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ଆଣେ ।
ମଯା ତ୍ଵନୁଚିତଂ କର୍ମ କୃତଂ ସ୍ଵାର୍ଥସ୍ଯ ସିଦ୍ଧଯେ । ଵୃଦ୍ଧାଯାନ୍ଧାଯ ଯା ଦତ୍ତା ପୁତ୍ରୀ ସର୍ଵାତ୍ମନା କିଲ
ମୋର ଲାଭ ପାଇଁ ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି; ମୁଁ ମୋର ପୁତ୍ରୀକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଏକ ବୃଦ୍ଧ ଏବଂ ଅନ୍ଧ ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲି।
କନ୍ଯା ଯୋଗ୍ଯାଯ ଦାତଵ୍ଯା ପିତ୍ରା ସର୍ଵାତ୍ମନା କିଲ । ତାଦୃଶଂ ହି ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଯାଦୃଶଂ ଵୈ କୃତଂ ମଯା
ପିତା ପକ୍ଷରୁ ପୁତ୍ରୀକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଯୋଗ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ; ମୁଁ ଯେପରି ଦେଇଥିଲି, ସେହିପରି ଫଳ ମୋତେ ମିଳିଛି।
ହନ୍ମି ଚେଦଦ୍ଯ ତନଯାଂ ଦୁଃଶୀଲାଂ ପାପକାରିଣୀମ୍ । ସ୍ତ୍ରୀହତ୍ଯା ଦୁସ୍ତରା ସ୍ଯାନ୍ମେ ତଥା ପୁତ୍ର୍ଯା ଵିଶେଷତଃ
ଯଦି ଆଜି ମୁଁ ମୋର ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ପୁତ୍ରୀକୁ ମାରିଦେଉଛି, ତେବେ ନାରୀ ହତ୍ୟାର ପାପ—ବିଶେଷ କରି ପୁତ୍ରୀ ହତ୍ୟା—ମୋ ପାଇଁ ଅତି ଦୁର୍ଗମ ହେବ।
ମନୁଵଂଶସ୍ତୁ ଵିଖ୍ଯାତଃ ସକଲଙ୍କଃ କୃତୋ ମଯା । ଲୋକାପଵାଦୋ ବଲଵାନ୍ଦୁସ୍ତ୍ଯାଜ୍ଯା ସ୍ନେହଶୃଙ୍ଖଲା
ମନୁଙ୍କର ବଂଶ ଯଦିଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ମୁଁ ଏହାକୁ ଦୂଷିତ କରିଛି; ଲୋକଙ୍କର ନିନ୍ଦା ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏବଂ ସ୍ନେହର ବନ୍ଧନ ଛାଡିବା ଅତି କଷ୍ଟ।
କିଂ କରୋମୀତି ଚିନ୍ତାବ୍ଧୌ ଯଦା ମଗ୍ନଃ ସ ପାର୍ଥିଵଃ । ସୁକନ୍ଯଯା ତଦା ଦୈଵାଦ୍ଦୃଷ୍ଟଶ୍ଚିନ୍ତାକୁଲଃ ପିତା
‘ମୁଁ କଣ କରିବି?’ ଭାବରେ ଚିନ୍ତାର ସାଗରରେ ବିଲିନ ହେଇଥିବା ସେ ରାଜା, ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ସେତିବେଳେ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ରୀ ସୁକନ୍ୟା ଚିନ୍ତାରେ ଅସ୍ତିର ପିତାକୁ ଦେଖିଲେ।
ସା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ଜଗାମାଶୁ ସୁକନ୍ଯା ପିତୁରନ୍ତିକେ । ଗତ୍ଵା ପପ୍ରଚ୍ଛ ଭୂପାଲଂ ପ୍ରେମପୂରିତମାନସା
ସୁକନ୍ୟା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ବହୁତ ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ; ନିକଟକୁ ଗିଁ, ପ୍ରେମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୃଦୟରେ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।