ମୁନିମାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ତରସା ଗମନାଯୋଦ୍ଯତାଵୁଭୌ । ଲବ୍ଧ୍ଵା ତୁ ଚ୍ଯଵନୋ ରୂପଂ ନେତ୍ରେ ଭାର୍ଯାଂ ଚ ଯୌଵନମ୍
ମୁନିଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ସେ ଦୁଇ ଦେବତା ତୁରନ୍ତ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପୁରୁଣା ରୂପ ମିଳିଲା, ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଯୌବନ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଫେରିଗଲା।
ହୃଷ୍ଟୋଽବ୍ରଵୀନ୍ମହାତେଜାସ୍ତୌ ନାସତ୍ଯାଵିଦଂ ଵଚଃ । ଉପକାରଃ କୃତୋଽଯଂ ମେ ଯୁଵାଭ୍ଯାଂ ସୁରସତ୍ତମୌ
ଅତି ଖୁସି ହୋଇ, ମହାତେଜସ୍ବୀ ଚ୍ୟବନ ଦୁଇ ନାସତ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋତେ ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣ ଦେବତା ବଡ଼ ଉପକାର କରିଛ।"
କିଂ ବ୍ରଵୀମି ସୁଖଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ସଂସାରେଽସ୍ମିନ୍ନନୁତ୍ତମେ । ପ୍ରାପ୍ଯ ଭାର୍ଯାଂ ସୁକେଶାନ୍ତାଂ ଦୁଃଖଂ ମେଽଭଵଦନ୍ଵହମ୍
"ମୁଁ କଣ କହିବି? ଏହି ସଂସାରରେ ମୁଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସୁଖ ପାଇଛି। ମୋ ଚମତ୍କାର ଚୁଲି ଥିବା ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ପାଇବା ପରେ ମୁଁ ପ୍ରତିଦିନ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରୁଥିଲି।"
ଅନ୍ଧସ୍ଯ ଚାତିଵୃଦ୍ଧସ୍ଯ ଭୋଗହୀନସ୍ଯ କାନନେ । ଯୁଵାଭ୍ଯାଂ ନଯନେ ଦତ୍ତେ ଯୌଵନଂ ରୂପମଦ୍ଭୁତମ୍
"ଅନ୍ଧ, ବହୁତ ବୃଦ୍ଧ, ଆନନ୍ଦ ହୀନ ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲରେ ବସୁଥିବା ମୋତେ, ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣ ମୋତେ ଦୃଷ୍ଟି, ଯୌବନ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପ ଦେଇଛ।"
ସମ୍ପାଦିତଂ ତତଂ କିଞ୍ଚିଦୁପକର୍ତୁମହଂ ବ୍ରୁଵେ । ଉପକାରିଣି ମିତ୍ରେ ଯୋ ନୋପକୁର୍ଯାତ୍କଥଞ୍ଚନ
"ଏହିଠାରୁ, ମୁଁ କହୁଛି ଯେ, ମୋତେ କିଛି ଉପକାର କରିବା ଦରକାର। ଯିଏ ଉପକାରୀ ମିତ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଉପକାର କରେନାହିଁ, ସେ ନିନ୍ଦନୀୟ।"
ତଂ ଧିଗସ୍ତୁ ନରଂ ଦେଵୌ ଭଵେଚ୍ଚ ଋଣଵାନ୍ଭୁଵି । ତସ୍ମାଦ୍ଵାଂ ଵାଞ୍ଛିତଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ଦାତୁମିଚ୍ଛାମି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
"ଏପରି ଲୋକ, ହେ ଦେବତାମାନେ, ନିନ୍ଦା ଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ଋଣୀ ରହିଯାଏ। ତେଣୁ, ଏବେ ମୁଁ ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, ତାହା ଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।"
ଆତ୍ମନୋ ଋଣମୋକ୍ଷାଯ ଦେଵେଶୌ ନୂତନସ୍ଯ ଚ । ପ୍ରାର୍ଥିତଂ ଵାଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ଯଦଲଭ୍ଯଂ ସୁରାସୁରୈଃ
"ମୋ ଋଣ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଏବଂ ତୁମ ପାଇଁ, ମୁଁ ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, ଦେଇପାରିବି—ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଯାହା ପାଇପାରନାହାନ୍ତି, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ।"
ବ୍ରୁଵାଥାଂ ଵାଂ ମନୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ପ୍ରୀତୋଽସ୍ମି ସୁକୃତେନ ଵାମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୌ ତୁ ମୁନେର୍ଵାକ୍ଯମଭିମନ୍ତ୍ର୍ଯ ପରସ୍ପରମ୍
"ତୁମେ ମନରେ ଯାହା ଆଛି, କହ। ମୁଁ ତୁମ ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରସନ୍ନ।" ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦୁଇଁଜଣ ଆପସରେ ଆଲୋଚନା କଲେ।
ତମୂଚତୁର୍ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ସୁକନ୍ଯାସହିତଂ ସ୍ଥିତମ୍ । ମୁନେ ପିତୁଃ ପ୍ରସାଦେନ ସର୍ଵଂ ନୋ ମନସେପ୍ସିତମ୍
ସେମାନେ ସୁକନ୍ୟା ସହିତ ଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁନି, ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରେ ଆମେ ମନରେ ଯାହା ଚାହୁଁଛୁ, ସେସବୁ ପୂରଣ ହେଉ।"
ଉତ୍କଣ୍ଠା ସୋମପାନସ୍ଯ ଵର୍ତତେ ନୌ ସୁରୈଃ ସହ । ଭିଷଜାଵିତି ଦେଵେନ ନିଷିଦ୍ଧୌ ଚମସଗ୍ରହେ
"ଦେବତାମାନେ ସହିତ ସୋମପାନ କରିବା ପାଇଁ ଆମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଗ୍ରହ କରୁଛୁ, କିନ୍ତୁ ଚିକିତ୍ସକ ଥିବାରୁ ଦେବତାମାନେ ଆମକୁ ସୋମପାନ କରିବାକୁ ନିଷେଧ କରିଛନ୍ତି।"
ଶକ୍ରେଣ ଵିତତେ ଯଜ୍ଞେ ବ୍ରହ୍ମଣଃ କନକାଚଲେ । ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମପି ଧର୍ମଜ୍ଞ ଯଦି ଶକ୍ତୋଽସି ତାପସ
"ଇନ୍ଦ୍ର ଯେତେବେଳେ ମେରୁ ପାହାଡ଼ରେ ଯଜ୍ଞ କଲେ, ସେଠାରେ ଦେବତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଆମକୁ ସୋମପାନରୁ ବଞ୍ଚିତ କରାଗଲା।"
କାର୍ଯମେତଦ୍ଧି କର୍ତଵ୍ଯଂ ଵାଞ୍ଛିତଂ ନୌ ସୁସମ୍ମତମ୍ । ଏତଦ୍ଵିଜ୍ଞାଯ ଵା ବ୍ରହ୍ମନ୍କୁରୁ ଵାଂ ସୋମପାଯିନୌ
"ଏହି କାମଟି ଆମର ଆଶା ଓ ସମ୍ମତିର, ଏହା କରିବା ଦରକାର। ଏହା ଜାଣି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆମକୁ ସୋମପାନ କରାଇଦିଅ।"
ପିପାସାସ୍ତି ସୁଦୁଷ୍ପ୍ରାପପା ତ୍ଵତ୍ତଃ ସମୁପଯାସ୍ଯତି । ଚ୍ଯଵନସ୍ତୁ ତଯୋଃ ପ୍ରାହ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ମୃଦୁ
"ଆମେ ଯାହା ପାଇବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର, ତାହା ପାଇବାକୁ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ଭବ।" ତାଙ୍କ ମୃଦୁ କଥା ଶୁଣି, ଚ୍ୟବନ ଉତ୍ତର ଦେଲେ:
ଯଦହଂ ରୂପସମ୍ପନ୍ନୋ ଵଯସା ଚ ସମନ୍ଵିତଃ । କୃତୋ ଭଵଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଵୃଦ୍ଧଃ ସନ୍ଭାର୍ଯାଂ ଚ ପ୍ରାପ୍ତଵାନିତି
"ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣ ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ବୃଦ୍ଧ ହେଉଥିଲି ମଧ୍ୟ, ଏବେ ରୂପ ଓ ଯୌବନ ପାଇଛି, ଏବଂ ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଫେରିପାଇଛି।"
ତସ୍ମାଦ୍ଯୁଵାଂ କରିଷ୍ଯାମି ପ୍ରୀତ୍ଯାହଂ ସୋମପାଯିନୌ । ମିଷତୋ ଦେଵରାଜସ୍ଯ ସତ୍ଯମେତଦ୍ବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍
"ତେଣୁ, ମୁଁ ପ୍ରେମରେ ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ ସୋମପାନ କରାଇଦେବି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ଦେଖୁଥିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ। ଏହା ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।"
ରାଜ୍ଞସ୍ତୁ ଵିତତେ ଯଜ୍ଞେ ଶର୍ଯାତେରମିତଦ୍ଯୁତେଃ । ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚୋ ହୃଷ୍ଟୌ ତୌ ଦିଵଂ ପ୍ରତିଜଗ୍ମତୁଃ
"ଶର୍ୟାତି ନାମକ ଅପାର ତେଜସ୍ବୀ ରାଜା ଯେତେବେଳେ ଯଜ୍ଞ କଲେ..." ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦୁଇଁଜଣ ଦେବତା ଆନନ୍ଦରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ।
ଚ୍ଯଵନସ୍ତାଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁ ଜଗାମାଶ୍ରମମଣ୍ଡଲମ୍
ଚ୍ୟବନ ତାକୁ ନେଇ ଆଶ୍ରମ ମଣ୍ଡଳକୁ ଗଲା ।
ଚ୍ଯଵନେଶ୍ଵିନୋଃ କୃତେ ସୋମପାନାଧିକାରତ୍ଵଚେଷ୍ଟାଵର୍ଣନମ୍ ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ - ଚ୍ଯଵନେନ କଥଂ ଵୈଦ୍ଯୌ ତୌ କୃତୌ ସୋମପାଯିନୌ । ଵଚନଂ ଚ କଥଂ ସତ୍ଯଂ ଜାତଂ ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ଜନମେଜୟ ପଚ୍ଛିଲେ — ଚ୍ୟବନ କିପରି ଦୁଇ ଚିକିତ୍ସକଙ୍କୁ ସୋମ ପାନ କରିବାର ଅଧିକାର ଦେଲେ ? ଏବଂ ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କର କଥା କିପରି ସତ୍ୟ ହେଲା ?
ମାନୁଷସ୍ଯ ବଲଂ କୀଦୃଗ୍ଦେଵରାଜବଲଂ ପ୍ରତି । ନିଷିଦ୍ଧୌ ଭିଷଜୌ ତେନ କୃତୌ ତୌ ସୋମପାଯିନୌ
ମାନବର ଶକ୍ତି ଦେବରାଜଙ୍କର ଶକ୍ତି ସହିତ କିପରି ତୁଳନା କରାଯାଏ ? ସେ ଦୁଇ ଚିକିତ୍ସକକୁ ନିଷେଧ କରାଯାଇଥିଲା, ତଥାପି ଚ୍ୟବନ ସେମାନେ ସୋମ ପାନ କରିବାର ଅଧିକାର ଦେଲେ ।
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତଦାଶ୍ଚର୍ଯଂ ଵିସ୍ତରେଣ ଵଦ ପ୍ରଭୋ । ଚରିତଂ ଚ୍ଯଵନସ୍ଯାଦ୍ଯ ଶ୍ରୋତୁକାମୋଽସ୍ମି ସର୍ଵଥା
ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କଥାଟି ଏବେ ମୋତେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କହିଦିଅ । ଚ୍ୟବନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଆଜି ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ନିଶାମଯ ମହାରାଜ ଚରିତଂ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍ । ଚ୍ଯଵନସ୍ଯ ମଖେ ତସ୍ମିଞ୍ଛର୍ଯାତେର୍ଭୁଵି ଭାରତ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ମହାରାଜ, ଚ୍ୟବନଙ୍କର ସବୁଠୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଏହି କଥା ଏବଂ ତାଙ୍କର ଯଜ୍ଞରେ ଭୂମିରେ ଘଟିଥିବା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟଣା ଶୁଣ ।
ସୁକନ୍ଯାଂ ସୁନ୍ଦରୀଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଚ୍ଯଵନଃ ସୁରସନ୍ନିଭଃ । ଵିଜହାର ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ଦେଵକନ୍ଯାମିଵାପରଃ
ସୁକନ୍ୟା, ସୁନ୍ଦରୀ ଥିବା ଦେବୀକୁ ପାଇ ଚ୍ୟବନ, ଦେବତା ପରି ଚମକୁଥିବା, ଖୁସି ହୃଦୟରେ ଜୀବନ ଉପଭୋଗ କଲେ, ଦେବକନ୍ୟା ପରି ଅନ୍ୟ ଜଣେ ।
କଦାଚିଦଥ ଶର୍ଯାତିଭାର୍ଯା ଚିନ୍ତାତୁରା ଭୃଶମ୍ । ପତିଂ ପ୍ରାହ ଵେପମାନା ଵଚନଂ ରୁଦତୀ ପ୍ରିଯା
ଏକ ସମୟରେ ଶର୍ୟାତିଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଭୟ ଏବଂ ଚିନ୍ତାରେ ଭରି ହୋଇ, କମ୍ପି ଓ କାନ୍ଦୁଥିବା, ପ୍ରିୟ ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ରାଜନ୍ ପୁତ୍ରୀ ତ୍ଵଯା ଦତ୍ତା ମୁନଯେଽନ୍ଧାଯ କାନନେ । ମୃତା ଜୀଵତି ଵା ସା ତୁ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯା ସର୍ଵଥା ତ୍ଵଯା
ରାଜା, ତୁମେ ତୁମର କନ୍ୟାକୁ ଅନ୍ଧା ମୁନିଙ୍କୁ କାନନରେ ଦେଇଥିଲା । ସେ ମୃତ କି ଜୀବିତ, ତୁମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦେଖିବା ଉଚିତ ।
ଗଚ୍ଛ ନାଥ ମୁନେସ୍ତାଵଦାଶ୍ରମଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମାଦରାତ୍ । କିଂ କରୋତି ସୁକନ୍ଯା ସା ପ୍ରାପ୍ଯ ନାଥଂ ତଥାଵିଧମ୍
ନାଥ, ମୁନିଙ୍କର ଆଶ୍ରମକୁ ତୁରନ୍ତ ଯାଇ, ଆଦର ସହିତ ଦେଖ, ସୁକନ୍ୟା ଏପରି ପତି ପାଇ ଏବେ କଣ କରୁଛି ।
ପୁତ୍ରୀଦୁଃଖେନ ରାଜର୍ଷେ ଦଗ୍ଧାସ୍ମି ସର୍ଵଥା ହୃଦି । ତାମାନଯ ଵିଶାଲାକ୍ଷୀଂ ତପଃକ୍ଷାମାଂ ମଦନ୍ତିକେ
ପୁତ୍ରୀର ଦୁଃଖରେ ରାଜର୍ଷି, ମୋ ହୃଦୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜଳିଯାଇଛି । ତୁମେ ତାପରେ କ୍ଷୀଣ ଏବଂ ବଡ଼ ଆଖି ଥିବା ସୁକନ୍ୟାକୁ ମୋ ସମ୍ନିକଟକୁ ଆଣ ।
ପଶ୍ଯାମି ସର୍ଵଥା ପୁତ୍ରୀଂ କୃଶାଙ୍ଗୀଂ ଵଲ୍କଲାଵୃତାମ୍ । ଅନ୍ଧଂ ପତିଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଦୁଃଖଭାଜଂ କୃଶୋଦରୀମ୍
ମୁଁ ମୋର କନ୍ୟାକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ, ଯାହା କ୍ଷୀଣ ଦେହ ଓ ଭାଲି ଶାକ ପିନ୍ଧିଛି, ଅନ୍ଧା ପତି ପାଇ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛି ଏବଂ କ୍ଷୀଣ କମର ଥିବା ।
ଶର୍ଯାତିରୁଵାଚ - ଗଚ୍ଛାମୋଽଦ୍ଯ ଵିଶାଲାକ୍ଷି ସୁକନ୍ଯାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମାଦରାତ୍ । ପ୍ରିଯପୁତ୍ରୀଂ ଵରାରୋହେ ମୁନିଂ ତଂ ସଂଶିତଵ୍ରତମ୍
ଶର୍ୟାତି କହିଲେ — ଆଜି ଆମେ ଯିବା, ବଡ଼ ଆଖି ଥିବା, ସୁକନ୍ୟାକୁ ଦେଖିବାକୁ । ପ୍ରିୟ କନ୍ୟା, ସୁନ୍ଦର ଅଙ୍ଗ ଥିବା, ଏବଂ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ମୁନିକୁ ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵ ତୁ ଶର୍ଯାତିଃ କାମିନୀଂ ଶୋକସଂକୁଲାମ୍ । ଜଗାମ ରଥମାରୁହ୍ଯ ତ୍ଵରିତଶ୍ଚାଶ୍ରମଂ ମୁନେଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଏପରି କହି ଶର୍ୟାତି, କାମ ଓ ଶୋକରେ ଭରି ହୋଇ, ରଥରେ ଚଢ଼ି ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ ।
ଗତ୍ଵାଽଽଶ୍ରମସମୀପେ ତୁ ତମପଶ୍ଯନ୍ମହୀପତିଃ । ନଵଯୌଵନସମ୍ପନ୍ନଂ ଦେଵପୁତ୍ରୋପମଂ ମୁନିମ୍
ଆଶ୍ରମ ସମ୍ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚି ରାଜା ଦେଖିଲେ, ନବଯୌବନରେ ଭରିଥିବା ଦେବପୁତ୍ର ପରି ମୁନିକୁ ।