ଵିଷ୍ଣୁପ୍ରିଯେ ନମୋ ଲକ୍ଷ୍ମି ଵେଦମାତଃ ସରସ୍ଵତି । ଇଦଂ ଜଗତ୍ତ୍ଵଯା ସୃଷ୍ଟଂ ସର୍ଵଂ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମମ୍
'ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ବେଦମାତା ସରସ୍ୱତୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଏହି ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ୍ ତୁମେ ସୃଷ୍ଟି କରିଛ।'
ପାସି ତ୍ଵମିଦମଵ୍ଯଗ୍ରା ତଥାତ୍ସି ଲୋକଶାନ୍ତଯେ । ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁମହେଶାନାଂ ଜନନୀ ତ୍ଵଂ ସୁସମ୍ମତା
'ତୁମେ ଏହି ସମସ୍ତକୁ ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ି ରକ୍ଷା କରୁଛ। ତୁମେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଅଛ। ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଜନନୀ ଭାବେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୀକୃତ।'
ବୁଦ୍ଧିଦାସି ତ୍ଵମଜ୍ଞାନାଂ ଜ୍ଞାନିନାଂ ମୋକ୍ଷଦା ସଦା । ଆଜ୍ଞା ତ୍ଵଂ ପ୍ରକୃତିଃ ପୂର୍ଣା ପୁରୁଷପ୍ରିଯଦର୍ଶନା
'ତୁମେ ଅଜ୍ଞମାନେ ପାଇଁ ବୁଦ୍ଧି ଦେଉଛ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ପାଇଁ ସଦା ମୋକ୍ଷ ଦେଉଛ। ତୁମେ ଆଜ୍ଞା, ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରକୃତି, ପୁରୁଷଙ୍କ ପ୍ରିୟା।'
ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦାସି ତ୍ଵଂ ପ୍ରାଣିନାଂ ଵିଶଦାତ୍ମନାମ୍ । ଅଜ୍ଞାନାଂ ଦୁଃଖଦା କାମଂ ସତ୍ତ୍ଵାନାଂ ସୁଖସାଧନା
'ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଁ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଉଛ। ଅଜ୍ଞମାନେ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛାମତେ ଦୁଃଖ ଦେଉଛ, ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ ପାଇଁ ସୁଖର କାରଣ।'
ସିଦ୍ଧିଦା ଯୋଗିନାମମ୍ବ ଜଯଦା କୀର୍ତିଦା ପୁନଃ । ଶରଣଂ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରପନ୍ନାସ୍ମି ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଗତା
'ତୁମେ ଯୋଗୀମାନେ ପାଇଁ ସିଦ୍ଧି, ବିଜୟ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ଦେଉଛ, ଓ ମାଆ। ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି, ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।'
ପତିଂ ଦର୍ଶଯ ମେ ମାତର୍ମଗ୍ନାସ୍ମି ଶୋକସାଗରେ । ଦେଵାଭ୍ଯାଂ ଚରିତଂ କୂଟଂ କଂ ଵୃଣୋମି ଵିମୋହିତା
'ମୋ ପତିକୁ ଦେଖାଇଦିଅ, ଓ ମାଆ, କାରଣ ମୁଁ ଶୋକସାଗରରେ ଡୁବିଛି। ଦେବତାମାନେ ମୋ ସହ କପଟ କରିଛନ୍ତି; ମୁଁ ଭ୍ରମିତ, କାହାକୁ ବାଛିବି?'
ପତିଂ ଦର୍ଶଯ ସର୍ଵଜ୍ଞେ ଵିଦିତ୍ଵା ମେ ସତୀଵ୍ରତମ୍ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଏଵଂ ସ୍ତୁତା ତଦା ଦେଵା ତଥା ତ୍ରିପୁରସୁନ୍ଦରୀ
'ମୋ ସତୀବ୍ରତ ଜାଣି, ଓ ସର୍ବଜ୍ଞେ, ମୋ ପତିକୁ ଦେଖାଇଦିଅ।' ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ସେଇ ସମୟରେ ଏଭଳି ସ୍ତୁତି ପାଇ, ତ୍ରିପୁରାସୁନ୍ଦରୀ ଦେବୀ,
ହୃଦଯେଽସ୍ଯାସ୍ତଦା ଜ୍ଞାନଂ ଦଦାଵାଶୁ ସୁଖୋଦଯମ୍ । ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ମନସା ତୁଲ୍ଯଵଯୋରୂପଧରାନ୍ସତୀ
ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଅତି ଶୀଘ୍ର ଜ୍ଞାନ ଦେଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଲା। ସମାନ ବୟସ୍ ଓ ଆକୃତି ଥିବା ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମନରେ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ, ସେ ସତୀ...
ପ୍ରସମୀକ୍ଷ୍ଯ ତୁ ତାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ଵଵ୍ରେ ବାଲା ସ୍ଵକଂ ପତିମ୍ । ଵୃତେଽଥ ଚ୍ଯଵନେ ଦେଵୌ ସନ୍ତୁଷ୍ଟୌ ତୌ ବଭୂଵତୁଃ
ସବୁଠାରୁ ଭଲଭାବେ ଭାବିବା ପରେ, ସେ ଝିଅ ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ବାଛିଲେ। ତାପରେ, ସେଇ ଦୁଇ ଦେବତା ଖୁସି ହେଲେ।
ସତୀଧର୍ମଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ସମ୍ପ୍ରୀତୌ ଦଦତୁର୍ଵରମ୍ । ଭଗଵତ୍ଯାଃ ପ୍ରସାଦେନ ପ୍ରସନ୍ନୌ ତୌ ସୁରୌତ୍ତମୌ
ସତୀ ଧର୍ମକୁ ଦେଖି, ଦେବତାମାନେ ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ଦେବୀଙ୍କ ଦୟାରେ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ।
ମୁନିମାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ତରସା ଗମନାଯୋଦ୍ଯତାଵୁଭୌ । ଲବ୍ଧ୍ଵା ତୁ ଚ୍ଯଵନୋ ରୂପଂ ନେତ୍ରେ ଭାର୍ଯାଂ ଚ ଯୌଵନମ୍
ମୁନିଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ସେ ଦୁଇ ଦେବତା ତୁରନ୍ତ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପୁରୁଣା ରୂପ ମିଳିଲା, ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଯୌବନ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଫେରିଗଲା।
ହୃଷ୍ଟୋଽବ୍ରଵୀନ୍ମହାତେଜାସ୍ତୌ ନାସତ୍ଯାଵିଦଂ ଵଚଃ । ଉପକାରଃ କୃତୋଽଯଂ ମେ ଯୁଵାଭ୍ଯାଂ ସୁରସତ୍ତମୌ
ଅତି ଖୁସି ହୋଇ, ମହାତେଜସ୍ବୀ ଚ୍ୟବନ ଦୁଇ ନାସତ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋତେ ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣ ଦେବତା ବଡ଼ ଉପକାର କରିଛ।"
କିଂ ବ୍ରଵୀମି ସୁଖଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ସଂସାରେଽସ୍ମିନ୍ନନୁତ୍ତମେ । ପ୍ରାପ୍ଯ ଭାର୍ଯାଂ ସୁକେଶାନ୍ତାଂ ଦୁଃଖଂ ମେଽଭଵଦନ୍ଵହମ୍
"ମୁଁ କଣ କହିବି? ଏହି ସଂସାରରେ ମୁଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସୁଖ ପାଇଛି। ମୋ ଚମତ୍କାର ଚୁଲି ଥିବା ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ପାଇବା ପରେ ମୁଁ ପ୍ରତିଦିନ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରୁଥିଲି।"
ଅନ୍ଧସ୍ଯ ଚାତିଵୃଦ୍ଧସ୍ଯ ଭୋଗହୀନସ୍ଯ କାନନେ । ଯୁଵାଭ୍ଯାଂ ନଯନେ ଦତ୍ତେ ଯୌଵନଂ ରୂପମଦ୍ଭୁତମ୍
"ଅନ୍ଧ, ବହୁତ ବୃଦ୍ଧ, ଆନନ୍ଦ ହୀନ ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲରେ ବସୁଥିବା ମୋତେ, ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣ ମୋତେ ଦୃଷ୍ଟି, ଯୌବନ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପ ଦେଇଛ।"
ସମ୍ପାଦିତଂ ତତଂ କିଞ୍ଚିଦୁପକର୍ତୁମହଂ ବ୍ରୁଵେ । ଉପକାରିଣି ମିତ୍ରେ ଯୋ ନୋପକୁର୍ଯାତ୍କଥଞ୍ଚନ
"ଏହିଠାରୁ, ମୁଁ କହୁଛି ଯେ, ମୋତେ କିଛି ଉପକାର କରିବା ଦରକାର। ଯିଏ ଉପକାରୀ ମିତ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଉପକାର କରେନାହିଁ, ସେ ନିନ୍ଦନୀୟ।"
ତଂ ଧିଗସ୍ତୁ ନରଂ ଦେଵୌ ଭଵେଚ୍ଚ ଋଣଵାନ୍ଭୁଵି । ତସ୍ମାଦ୍ଵାଂ ଵାଞ୍ଛିତଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ଦାତୁମିଚ୍ଛାମି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
"ଏପରି ଲୋକ, ହେ ଦେବତାମାନେ, ନିନ୍ଦା ଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ଋଣୀ ରହିଯାଏ। ତେଣୁ, ଏବେ ମୁଁ ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, ତାହା ଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।"
ଆତ୍ମନୋ ଋଣମୋକ୍ଷାଯ ଦେଵେଶୌ ନୂତନସ୍ଯ ଚ । ପ୍ରାର୍ଥିତଂ ଵାଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ଯଦଲଭ୍ଯଂ ସୁରାସୁରୈଃ
"ମୋ ଋଣ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଏବଂ ତୁମ ପାଇଁ, ମୁଁ ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, ଦେଇପାରିବି—ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଯାହା ପାଇପାରନାହାନ୍ତି, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ।"
ବ୍ରୁଵାଥାଂ ଵାଂ ମନୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ପ୍ରୀତୋଽସ୍ମି ସୁକୃତେନ ଵାମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୌ ତୁ ମୁନେର୍ଵାକ୍ଯମଭିମନ୍ତ୍ର୍ଯ ପରସ୍ପରମ୍
"ତୁମେ ମନରେ ଯାହା ଆଛି, କହ। ମୁଁ ତୁମ ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରସନ୍ନ।" ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦୁଇଁଜଣ ଆପସରେ ଆଲୋଚନା କଲେ।
ତମୂଚତୁର୍ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ସୁକନ୍ଯାସହିତଂ ସ୍ଥିତମ୍ । ମୁନେ ପିତୁଃ ପ୍ରସାଦେନ ସର୍ଵଂ ନୋ ମନସେପ୍ସିତମ୍
ସେମାନେ ସୁକନ୍ୟା ସହିତ ଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁନି, ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରେ ଆମେ ମନରେ ଯାହା ଚାହୁଁଛୁ, ସେସବୁ ପୂରଣ ହେଉ।"
ଉତ୍କଣ୍ଠା ସୋମପାନସ୍ଯ ଵର୍ତତେ ନୌ ସୁରୈଃ ସହ । ଭିଷଜାଵିତି ଦେଵେନ ନିଷିଦ୍ଧୌ ଚମସଗ୍ରହେ
"ଦେବତାମାନେ ସହିତ ସୋମପାନ କରିବା ପାଇଁ ଆମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଗ୍ରହ କରୁଛୁ, କିନ୍ତୁ ଚିକିତ୍ସକ ଥିବାରୁ ଦେବତାମାନେ ଆମକୁ ସୋମପାନ କରିବାକୁ ନିଷେଧ କରିଛନ୍ତି।"
ଶକ୍ରେଣ ଵିତତେ ଯଜ୍ଞେ ବ୍ରହ୍ମଣଃ କନକାଚଲେ । ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମପି ଧର୍ମଜ୍ଞ ଯଦି ଶକ୍ତୋଽସି ତାପସ
"ଇନ୍ଦ୍ର ଯେତେବେଳେ ମେରୁ ପାହାଡ଼ରେ ଯଜ୍ଞ କଲେ, ସେଠାରେ ଦେବତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଆମକୁ ସୋମପାନରୁ ବଞ୍ଚିତ କରାଗଲା।"
କାର୍ଯମେତଦ୍ଧି କର୍ତଵ୍ଯଂ ଵାଞ୍ଛିତଂ ନୌ ସୁସମ୍ମତମ୍ । ଏତଦ୍ଵିଜ୍ଞାଯ ଵା ବ୍ରହ୍ମନ୍କୁରୁ ଵାଂ ସୋମପାଯିନୌ
"ଏହି କାମଟି ଆମର ଆଶା ଓ ସମ୍ମତିର, ଏହା କରିବା ଦରକାର। ଏହା ଜାଣି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆମକୁ ସୋମପାନ କରାଇଦିଅ।"
ପିପାସାସ୍ତି ସୁଦୁଷ୍ପ୍ରାପପା ତ୍ଵତ୍ତଃ ସମୁପଯାସ୍ଯତି । ଚ୍ଯଵନସ୍ତୁ ତଯୋଃ ପ୍ରାହ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ମୃଦୁ
"ଆମେ ଯାହା ପାଇବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର, ତାହା ପାଇବାକୁ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ଭବ।" ତାଙ୍କ ମୃଦୁ କଥା ଶୁଣି, ଚ୍ୟବନ ଉତ୍ତର ଦେଲେ:
ଯଦହଂ ରୂପସମ୍ପନ୍ନୋ ଵଯସା ଚ ସମନ୍ଵିତଃ । କୃତୋ ଭଵଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଵୃଦ୍ଧଃ ସନ୍ଭାର୍ଯାଂ ଚ ପ୍ରାପ୍ତଵାନିତି
"ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣ ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ବୃଦ୍ଧ ହେଉଥିଲି ମଧ୍ୟ, ଏବେ ରୂପ ଓ ଯୌବନ ପାଇଛି, ଏବଂ ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଫେରିପାଇଛି।"
ତସ୍ମାଦ୍ଯୁଵାଂ କରିଷ୍ଯାମି ପ୍ରୀତ୍ଯାହଂ ସୋମପାଯିନୌ । ମିଷତୋ ଦେଵରାଜସ୍ଯ ସତ୍ଯମେତଦ୍ବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍
"ତେଣୁ, ମୁଁ ପ୍ରେମରେ ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ ସୋମପାନ କରାଇଦେବି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ଦେଖୁଥିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ। ଏହା ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।"
ରାଜ୍ଞସ୍ତୁ ଵିତତେ ଯଜ୍ଞେ ଶର୍ଯାତେରମିତଦ୍ଯୁତେଃ । ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚୋ ହୃଷ୍ଟୌ ତୌ ଦିଵଂ ପ୍ରତିଜଗ୍ମତୁଃ
"ଶର୍ୟାତି ନାମକ ଅପାର ତେଜସ୍ବୀ ରାଜା ଯେତେବେଳେ ଯଜ୍ଞ କଲେ..." ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦୁଇଁଜଣ ଦେବତା ଆନନ୍ଦରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ।
ଚ୍ଯଵନସ୍ତାଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁ ଜଗାମାଶ୍ରମମଣ୍ଡଲମ୍
ଚ୍ୟବନ ତାକୁ ନେଇ ଆଶ୍ରମ ମଣ୍ଡଳକୁ ଗଲା ।
ଚ୍ଯଵନେଶ୍ଵିନୋଃ କୃତେ ସୋମପାନାଧିକାରତ୍ଵଚେଷ୍ଟାଵର୍ଣନମ୍ ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ - ଚ୍ଯଵନେନ କଥଂ ଵୈଦ୍ଯୌ ତୌ କୃତୌ ସୋମପାଯିନୌ । ଵଚନଂ ଚ କଥଂ ସତ୍ଯଂ ଜାତଂ ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ଜନମେଜୟ ପଚ୍ଛିଲେ — ଚ୍ୟବନ କିପରି ଦୁଇ ଚିକିତ୍ସକଙ୍କୁ ସୋମ ପାନ କରିବାର ଅଧିକାର ଦେଲେ ? ଏବଂ ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କର କଥା କିପରି ସତ୍ୟ ହେଲା ?
ମାନୁଷସ୍ଯ ବଲଂ କୀଦୃଗ୍ଦେଵରାଜବଲଂ ପ୍ରତି । ନିଷିଦ୍ଧୌ ଭିଷଜୌ ତେନ କୃତୌ ତୌ ସୋମପାଯିନୌ
ମାନବର ଶକ୍ତି ଦେବରାଜଙ୍କର ଶକ୍ତି ସହିତ କିପରି ତୁଳନା କରାଯାଏ ? ସେ ଦୁଇ ଚିକିତ୍ସକକୁ ନିଷେଧ କରାଯାଇଥିଲା, ତଥାପି ଚ୍ୟବନ ସେମାନେ ସୋମ ପାନ କରିବାର ଅଧିକାର ଦେଲେ ।
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତଦାଶ୍ଚର୍ଯଂ ଵିସ୍ତରେଣ ଵଦ ପ୍ରଭୋ । ଚରିତଂ ଚ୍ଯଵନସ୍ଯାଦ୍ଯ ଶ୍ରୋତୁକାମୋଽସ୍ମି ସର୍ଵଥା
ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କଥାଟି ଏବେ ମୋତେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କହିଦିଅ । ଚ୍ୟବନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଆଜି ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ ।