ଅଶ୍ଵିନାଵପି ପଶ୍ଚାତ୍ତତ୍ପ୍ରଵିଷ୍ଟୌ ସର ଉତ୍ତମମ୍ । ତତସ୍ତେ ନିଃସୃତାସ୍ତସ୍ମାତ୍ସରସସ୍ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ତ୍ରଯଃ । ତୁଲ୍ଯରୂପା ଦିଵ୍ଯ ଦେହା ଯୁଵାନଃ ସଦୃଶାଃ କିଲ । ଦିଵ୍ଯକୁଣ୍ଡଲଭୂଷାଢ୍ଯାଃ ସମାନାଵଯଵାସ୍ତଥା
ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ମଧ୍ୟରେ ପରେ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସରୋବରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାପରେ, ସେଇ ସରୋବରରୁ ଏକେ ସମୟରେ ତିନି ଜଣ ଉଦ୍ଭବିଲେ, ସେମାନେ ସମାନ ଆକୃତିର, ଦିବ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଯୁବା ଓ ଦେଖିବାକୁ ଏକେପରି, ଦିବ୍ୟ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିବା ଓ ସମାନ ଅଙ୍ଗ-ପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗ ଥିବା।
ତେଽବ୍ରୁଵନ୍ସହିତାଃ ସର୍ଵେ ଵୃଣୀଷ୍ଵ ଵରଵର୍ଣିନି । ଅସ୍ମାକମୀପ୍ସିତଂ ଭଦ୍ରେ ପତିଂ ତ୍ଵମମଲାନନେ
ସେ ତିନି ଜଣ ଏକାଠି କହିଲେ, 'ଓ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ ଆମ ମଧ୍ୟରୁ ଯାହାକୁ ଚାହଁ, ସେଉଁଠିକୁ ପତି ଭାବେ ବାଛ। ଓ ଶୁଭ୍ର ମୁହଁ ଥିବା, ତୁମର ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ବାଛ।'
ଯସ୍ମିନ୍ଵାପ୍ଯଧିକା ପ୍ରୀତିସ୍ତଂ ଵୃଣୁଷ୍ଵ ଵରାନନେ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ସା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁଲ୍ଯରୂପାଂସ୍ତାନ୍ସମାନଵଯସସ୍ତଥା
ଯାହାପ୍ରତି ତୁମର ଅଧିକ ସ୍ନେହ ଅଛି, ଓ ସୁନ୍ଦରୀ, ସେଉଁଠିକୁ ବାଛ। ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ସେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏକେ ଆକୃତି ଓ ସମାନ ବୟସ୍ ଦେଖି,
ଏକସ୍ଵରାଂସ୍ତୁଲ୍ଯଵେଷାଂସ୍ତ୍ରୀନ୍ଵୈ ଦେଵସୁତୋପମାନ୍ । ସା ତୁ ସଂଶଯମାପନ୍ନା ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତାନ୍ସଦୃଶାକୃତୀନ୍
ସମାନ ସ୍ୱର, ସମାନ ପୋଷାକ ଓ ଦେବପୁତ୍ର ସଦୃଶ ଦେଖି, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ପଡ଼ିଗଲା, କାରଣ ସେମାନଙ୍କ ଆକୃତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକେପରି ଥିଲା।
ଅଜାନନ୍ତୀ ପତିଂ ସମ୍ଯଗ୍ଵ୍ଯାକୁଲା ସମଚିନ୍ତଯତ୍ । କିଂ କରୋମି ତ୍ରଯସ୍ତୁଲ୍ଯାଃ କଂ ଵୃଣୋମି ନ ଵେଦ୍ମ୍ଯହମ୍
ପତି କିଏ ତାହା ସଠିକ୍ ଭାବେ ଜାଣିପାରିଲା ନାହିଁ, ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲା। ଭାବିଲା, 'ମୁଁ କଣ କରିବି? ତିନି ଜଣ ଏକେପରି। କାହାକୁ ବାଛିବି? ମୁଁ ଜାଣିନି।'
ପତିଂ ଦେଵସୁତା ହ୍ଯେତେ ସଂଶଯେ ପତିତାସ୍ମ୍ଯହମ୍ । ଇନ୍ଦ୍ରଜାଲମିଦଂ ସମ୍ଯଗ୍ଦେଵାଭ୍ଯାମିହ କଲ୍ପିତମ୍
'ଏମାନେ ଦେବପୁତ୍ର, ମୁଁ ସନ୍ଦେହରେ ପଡ଼ିଛି। ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦେବତାମାନେ ଏଠାରେ ମୋ ପାଇଁ ମାୟା ତିଆରି କରିଛନ୍ତି।'
କର୍ତଵ୍ଯଂ କିଂ ମଯା ଚାତ୍ର ମରଣଂ ସମୁପାଗତମ୍ । ନ ମଯା ପତିମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଵରଣୀଯଃ କଥଞ୍ଚନ
'ମୁଁ ଏଠି କଣ କରିବି? ମୃତ୍ୟୁ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛି। ମୁଁ ମୋ ପତିକୁ ଛାଡ଼ି କେବେ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ବାଛିପାରିବି ନାହିଁ।'
ଦେଵସ୍ତ୍ଵାଧୁନିକଃ କଶ୍ଚିଦିତ୍ଯେଷା ମମ ଧାରଣା । ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ମନସା ପରାଂ ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରୀଂ ଶିଵାମ୍
'ଏଠି ମୋ ପତି କିଏ? ଏହି ମୋ ନିଶ୍ଚୟ।' ଏଭଳି ମନରେ ଭାବି, ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ମହିଳା, ଶିବାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲା।
ଦଧ୍ଯୌ ଭଗଵତୀଂ ଦେଵୀଂ ତୁଷ୍ଟାଵ ଚ କୃଶୋଦରୀ । ସୁକନ୍ଯୋଵାଚ - ଶରଣଂ ତ୍ଵାଂ ଜଗନ୍ମାତଃ ପ୍ରାପ୍ତାସ୍ମି ଭୃଶଦୁଃଖିତା
ସେ ଭଗବତୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲା ଓ ସ୍ତୁତି କଲା। କ୍ରୁଶ ଦେହ ଥିବା ସୁକନ୍ୟା କହିଲା: 'ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି, ଓ ଜଗତ୍ଜନନୀ, ମୁଁ ଅତି ଦୁଃଖିତ।'
ରକ୍ଷ ମେଽଦ୍ଯ ସତୀଧର୍ମଂ ନମାମି ଚରଣୌ ତଵ । ନମଃ ପଦ୍ମୋଦ୍ଭଵେ ଦେଵି ନମଃ ଶଙ୍କରଵଲ୍ଲଭେ
'ଆଜି ମୋ ସତୀଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କର, ମୁଁ ତୁମ ପାଦପଦ୍ମକୁ ନମସ୍କାର କରେ। ଓ ପଦ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦେବୀ, ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।'
ଵିଷ୍ଣୁପ୍ରିଯେ ନମୋ ଲକ୍ଷ୍ମି ଵେଦମାତଃ ସରସ୍ଵତି । ଇଦଂ ଜଗତ୍ତ୍ଵଯା ସୃଷ୍ଟଂ ସର୍ଵଂ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମମ୍
'ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ବେଦମାତା ସରସ୍ୱତୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଏହି ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ୍ ତୁମେ ସୃଷ୍ଟି କରିଛ।'
ପାସି ତ୍ଵମିଦମଵ୍ଯଗ୍ରା ତଥାତ୍ସି ଲୋକଶାନ୍ତଯେ । ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁମହେଶାନାଂ ଜନନୀ ତ୍ଵଂ ସୁସମ୍ମତା
'ତୁମେ ଏହି ସମସ୍ତକୁ ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ି ରକ୍ଷା କରୁଛ। ତୁମେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଅଛ। ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଜନନୀ ଭାବେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୀକୃତ।'
ବୁଦ୍ଧିଦାସି ତ୍ଵମଜ୍ଞାନାଂ ଜ୍ଞାନିନାଂ ମୋକ୍ଷଦା ସଦା । ଆଜ୍ଞା ତ୍ଵଂ ପ୍ରକୃତିଃ ପୂର୍ଣା ପୁରୁଷପ୍ରିଯଦର୍ଶନା
'ତୁମେ ଅଜ୍ଞମାନେ ପାଇଁ ବୁଦ୍ଧି ଦେଉଛ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ପାଇଁ ସଦା ମୋକ୍ଷ ଦେଉଛ। ତୁମେ ଆଜ୍ଞା, ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରକୃତି, ପୁରୁଷଙ୍କ ପ୍ରିୟା।'
ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦାସି ତ୍ଵଂ ପ୍ରାଣିନାଂ ଵିଶଦାତ୍ମନାମ୍ । ଅଜ୍ଞାନାଂ ଦୁଃଖଦା କାମଂ ସତ୍ତ୍ଵାନାଂ ସୁଖସାଧନା
'ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଁ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଉଛ। ଅଜ୍ଞମାନେ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛାମତେ ଦୁଃଖ ଦେଉଛ, ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ ପାଇଁ ସୁଖର କାରଣ।'
ସିଦ୍ଧିଦା ଯୋଗିନାମମ୍ବ ଜଯଦା କୀର୍ତିଦା ପୁନଃ । ଶରଣଂ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରପନ୍ନାସ୍ମି ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଗତା
'ତୁମେ ଯୋଗୀମାନେ ପାଇଁ ସିଦ୍ଧି, ବିଜୟ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ଦେଉଛ, ଓ ମାଆ। ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି, ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।'
ପତିଂ ଦର୍ଶଯ ମେ ମାତର୍ମଗ୍ନାସ୍ମି ଶୋକସାଗରେ । ଦେଵାଭ୍ଯାଂ ଚରିତଂ କୂଟଂ କଂ ଵୃଣୋମି ଵିମୋହିତା
'ମୋ ପତିକୁ ଦେଖାଇଦିଅ, ଓ ମାଆ, କାରଣ ମୁଁ ଶୋକସାଗରରେ ଡୁବିଛି। ଦେବତାମାନେ ମୋ ସହ କପଟ କରିଛନ୍ତି; ମୁଁ ଭ୍ରମିତ, କାହାକୁ ବାଛିବି?'
ପତିଂ ଦର୍ଶଯ ସର୍ଵଜ୍ଞେ ଵିଦିତ୍ଵା ମେ ସତୀଵ୍ରତମ୍ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଏଵଂ ସ୍ତୁତା ତଦା ଦେଵା ତଥା ତ୍ରିପୁରସୁନ୍ଦରୀ
'ମୋ ସତୀବ୍ରତ ଜାଣି, ଓ ସର୍ବଜ୍ଞେ, ମୋ ପତିକୁ ଦେଖାଇଦିଅ।' ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ସେଇ ସମୟରେ ଏଭଳି ସ୍ତୁତି ପାଇ, ତ୍ରିପୁରାସୁନ୍ଦରୀ ଦେବୀ,
ହୃଦଯେଽସ୍ଯାସ୍ତଦା ଜ୍ଞାନଂ ଦଦାଵାଶୁ ସୁଖୋଦଯମ୍ । ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ମନସା ତୁଲ୍ଯଵଯୋରୂପଧରାନ୍ସତୀ
ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଅତି ଶୀଘ୍ର ଜ୍ଞାନ ଦେଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଲା। ସମାନ ବୟସ୍ ଓ ଆକୃତି ଥିବା ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମନରେ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ, ସେ ସତୀ...
ପ୍ରସମୀକ୍ଷ୍ଯ ତୁ ତାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ଵଵ୍ରେ ବାଲା ସ୍ଵକଂ ପତିମ୍ । ଵୃତେଽଥ ଚ୍ଯଵନେ ଦେଵୌ ସନ୍ତୁଷ୍ଟୌ ତୌ ବଭୂଵତୁଃ
ସବୁଠାରୁ ଭଲଭାବେ ଭାବିବା ପରେ, ସେ ଝିଅ ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ବାଛିଲେ। ତାପରେ, ସେଇ ଦୁଇ ଦେବତା ଖୁସି ହେଲେ।
ସତୀଧର୍ମଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ସମ୍ପ୍ରୀତୌ ଦଦତୁର୍ଵରମ୍ । ଭଗଵତ୍ଯାଃ ପ୍ରସାଦେନ ପ୍ରସନ୍ନୌ ତୌ ସୁରୌତ୍ତମୌ
ସତୀ ଧର୍ମକୁ ଦେଖି, ଦେବତାମାନେ ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ଦେବୀଙ୍କ ଦୟାରେ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ।
ମୁନିମାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ତରସା ଗମନାଯୋଦ୍ଯତାଵୁଭୌ । ଲବ୍ଧ୍ଵା ତୁ ଚ୍ଯଵନୋ ରୂପଂ ନେତ୍ରେ ଭାର୍ଯାଂ ଚ ଯୌଵନମ୍
ମୁନିଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ସେ ଦୁଇ ଦେବତା ତୁରନ୍ତ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପୁରୁଣା ରୂପ ମିଳିଲା, ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଯୌବନ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଫେରିଗଲା।
ହୃଷ୍ଟୋଽବ୍ରଵୀନ୍ମହାତେଜାସ୍ତୌ ନାସତ୍ଯାଵିଦଂ ଵଚଃ । ଉପକାରଃ କୃତୋଽଯଂ ମେ ଯୁଵାଭ୍ଯାଂ ସୁରସତ୍ତମୌ
ଅତି ଖୁସି ହୋଇ, ମହାତେଜସ୍ବୀ ଚ୍ୟବନ ଦୁଇ ନାସତ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋତେ ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣ ଦେବତା ବଡ଼ ଉପକାର କରିଛ।"
କିଂ ବ୍ରଵୀମି ସୁଖଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ସଂସାରେଽସ୍ମିନ୍ନନୁତ୍ତମେ । ପ୍ରାପ୍ଯ ଭାର୍ଯାଂ ସୁକେଶାନ୍ତାଂ ଦୁଃଖଂ ମେଽଭଵଦନ୍ଵହମ୍
"ମୁଁ କଣ କହିବି? ଏହି ସଂସାରରେ ମୁଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସୁଖ ପାଇଛି। ମୋ ଚମତ୍କାର ଚୁଲି ଥିବା ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ପାଇବା ପରେ ମୁଁ ପ୍ରତିଦିନ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରୁଥିଲି।"
ଅନ୍ଧସ୍ଯ ଚାତିଵୃଦ୍ଧସ୍ଯ ଭୋଗହୀନସ୍ଯ କାନନେ । ଯୁଵାଭ୍ଯାଂ ନଯନେ ଦତ୍ତେ ଯୌଵନଂ ରୂପମଦ୍ଭୁତମ୍
"ଅନ୍ଧ, ବହୁତ ବୃଦ୍ଧ, ଆନନ୍ଦ ହୀନ ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲରେ ବସୁଥିବା ମୋତେ, ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣ ମୋତେ ଦୃଷ୍ଟି, ଯୌବନ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପ ଦେଇଛ।"
ସମ୍ପାଦିତଂ ତତଂ କିଞ୍ଚିଦୁପକର୍ତୁମହଂ ବ୍ରୁଵେ । ଉପକାରିଣି ମିତ୍ରେ ଯୋ ନୋପକୁର୍ଯାତ୍କଥଞ୍ଚନ
"ଏହିଠାରୁ, ମୁଁ କହୁଛି ଯେ, ମୋତେ କିଛି ଉପକାର କରିବା ଦରକାର। ଯିଏ ଉପକାରୀ ମିତ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଉପକାର କରେନାହିଁ, ସେ ନିନ୍ଦନୀୟ।"
ତଂ ଧିଗସ୍ତୁ ନରଂ ଦେଵୌ ଭଵେଚ୍ଚ ଋଣଵାନ୍ଭୁଵି । ତସ୍ମାଦ୍ଵାଂ ଵାଞ୍ଛିତଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ଦାତୁମିଚ୍ଛାମି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
"ଏପରି ଲୋକ, ହେ ଦେବତାମାନେ, ନିନ୍ଦା ଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ଋଣୀ ରହିଯାଏ। ତେଣୁ, ଏବେ ମୁଁ ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, ତାହା ଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।"
ଆତ୍ମନୋ ଋଣମୋକ୍ଷାଯ ଦେଵେଶୌ ନୂତନସ୍ଯ ଚ । ପ୍ରାର୍ଥିତଂ ଵାଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ଯଦଲଭ୍ଯଂ ସୁରାସୁରୈଃ
"ମୋ ଋଣ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଏବଂ ତୁମ ପାଇଁ, ମୁଁ ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, ଦେଇପାରିବି—ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଯାହା ପାଇପାରନାହାନ୍ତି, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ।"
ବ୍ରୁଵାଥାଂ ଵାଂ ମନୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ପ୍ରୀତୋଽସ୍ମି ସୁକୃତେନ ଵାମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୌ ତୁ ମୁନେର୍ଵାକ୍ଯମଭିମନ୍ତ୍ର୍ଯ ପରସ୍ପରମ୍
"ତୁମେ ମନରେ ଯାହା ଆଛି, କହ। ମୁଁ ତୁମ ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରସନ୍ନ।" ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦୁଇଁଜଣ ଆପସରେ ଆଲୋଚନା କଲେ।
ତମୂଚତୁର୍ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ସୁକନ୍ଯାସହିତଂ ସ୍ଥିତମ୍ । ମୁନେ ପିତୁଃ ପ୍ରସାଦେନ ସର୍ଵଂ ନୋ ମନସେପ୍ସିତମ୍
ସେମାନେ ସୁକନ୍ୟା ସହିତ ଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁନି, ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରେ ଆମେ ମନରେ ଯାହା ଚାହୁଁଛୁ, ସେସବୁ ପୂରଣ ହେଉ।"
ଉତ୍କଣ୍ଠା ସୋମପାନସ୍ଯ ଵର୍ତତେ ନୌ ସୁରୈଃ ସହ । ଭିଷଜାଵିତି ଦେଵେନ ନିଷିଦ୍ଧୌ ଚମସଗ୍ରହେ
"ଦେବତାମାନେ ସହିତ ସୋମପାନ କରିବା ପାଇଁ ଆମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଗ୍ରହ କରୁଛୁ, କିନ୍ତୁ ଚିକିତ୍ସକ ଥିବାରୁ ଦେବତାମାନେ ଆମକୁ ସୋମପାନ କରିବାକୁ ନିଷେଧ କରିଛନ୍ତି।"