ସ୍ଥାନାଦ୍ଦୂରେ ଚ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଦୂରଂ ଗତ୍ଵା ସ୍ଥିରାଭଵତ୍ । କୃତଶୌଚଂ ପତିଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଗତ୍ଵା ଜଗ୍ରାହ ତଂ ପୁନଃ
ସେ ଦୂରେ ଦଢ଼ ହୋଇ ଦଢ଼ିଥିଲେ, ପତି ଶୌଚ କରି ସାରିଲେ ବୋଲି ଜାଣି, ପୁଣି ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଧରିଲେ।
ଆନୀଯାଶ୍ରମମଵ୍ଯଗ୍ରା ଚୋପଵେଶ୍ଯାସନେ ଶୁଭେ । ମୃଜ୍ଜଲାଭ୍ଯାଂ ଚ ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯ ପାଦାଵସ୍ଯ ଯଥାଵିଧି
ଅବିଚଳ ମନେ ସେ ପତିଙ୍କୁ ଆଶ୍ରମକୁ ଆଣି, ଶୁଭାସନରେ ବସାଇଲେ ଏବଂ ନିୟମାନୁସାରେ ମଧୁର ପାଣି ଦ୍ୱାରା ପାଦ ଧୋଇଲେ।
ଦତ୍ତ୍ଵାଽଽଚମନପାତ୍ରଂ ତୁ ଦନ୍ତଧାଵନମାହରତ୍ । ସମର୍ପ୍ଯ ଦନ୍ତକାଷ୍ଠଂ ଚ ଯଥୋକ୍ତଂ ନୃପନନ୍ଦିନୀ
ଅଚମନ ପାଇଁ ପାତ୍ର ଦେଇ, ଦାନ୍ତ ମାଜିବା ପାଇଁ କଠିଆ ଆଣି, ରାଜନନ୍ଦିନୀ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ଚକାରୋଷ୍ଣଂ ଜଲଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ସମାନୀତଂ ସୁପାଵନମ୍ । ସ୍ନାନାର୍ଥଂ ଜଲମାହୃତ୍ଯ ପପ୍ରଚ୍ଛ ପ୍ରଣଯାନ୍ଵିତା
ସେ ପବିତ୍ର ଏବଂ ଉଷ୍ଣ ପାଣି ତିଆରି କରି, ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଆଣି, ସ୍ନେହ ସହିତ ପତିଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛା ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ।
କିମାଜ୍ଞାପଯସେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ କୃତଂ ଵୈ ଦନ୍ତଧାଵନମ୍ । ଉଷ୍ଣୋଦକଂ ସୁସମ୍ପନ୍ନଂ କୁରୁ ସ୍ନାନଂ ସମନ୍ତ୍ରକମ୍
'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ କଣ ଆଜ୍ଞା ଦେଉଛନ୍ତି? ଦାନ୍ତ ମାଜି ହୋଇଛି, ଏଠାରେ ଉତ୍ତମ ଉଷ୍ଣ ପାଣି ଅଛି—ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ସ୍ନାନ କରନ୍ତୁ।'
ଵର୍ତତେ ହୋମକାଲୋଽଯଂ ସନ୍ଧ୍ଯା ପୂର୍ଵା ପ୍ରଵର୍ତତେ । ଵିଧିଵଦ୍ହଵନଂ କୃତ୍ଵା ଦେଵତାପୂଜନଂ କୁରୁ
'ଏହିବେଳେ ହୋମର ସମୟ, ପ୍ରାଥମିକ ସନ୍ଧ୍ୟା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦେହ ଧୋଇ, ଦେବତାଙ୍କର ପୂଜା କରନ୍ତୁ।'
ଏଵଂ କନ୍ଯା ପତିଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ତପସ୍ଵିନମନିନ୍ଦିତା । ନିତ୍ଯଂ ପର୍ଯଚରତ୍ପ୍ରୀତ୍ଯା ତପସା ନିଯମେନ ଚ
ଏପରିଭାବେ, ନିଖୁଟ୍ ତପସ୍ବୀ ପତିକୁ ପାଇଁ, ସେ କନ୍ୟା ସଦା ପ୍ରେମରେ, ତପସ୍ୟା ଓ ନିୟମରେ ତାଙ୍କୁ ସେବା କରିଥିଲେ।
ଅଗ୍ନୀନାମତିଥୀନାଂ ଚ ଶୁଶ୍ରୂଷାଂ କୁର୍ଵତୀ ସଦା । ଆରାଧଯାମାସ ମୁଦା ଚ୍ଯଵନଂ ସା ଶୁଭାନନା
ଅଗ୍ନି ଓ ଅତିଥିମାନେ ପାଇଁ ସେ ସଦା ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ସେବା କରୁଥିଲେ, ଶୁଭ୍ର ମୁହଁ ଥିବା ସେ ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦରେ ପୂଜା କରୁଥିଲେ।
କସ୍ମିଂଶ୍ଚିଦଥ କାଲେ ତୁ ରଵିଜାଵଶ୍ଵିନାଵୁଭୌ । ଚ୍ଯଵନସ୍ଯାଶ୍ରମାଭ୍ଯାଶେ କ୍ରୀଡମାନୌ ସମଗତୌ
କିଛି ସମୟ ପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀ ଦେବତା, ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ନିକଟରେ ଖେଳୁଥିବା ବେଳେ ଆସିଥିଲେ।
ଜଲେ ସ୍ନାତ୍ଵା ତୁ ତାଂ କନ୍ଯାଂ ନିଵୃତ୍ତାଂ ସ୍ଵାଶ୍ରମଂ ପ୍ରତି । ଗଚ୍ଛନ୍ତୀଂ ଚାରୁସର୍ଵାଙ୍ଗୀଂ ରଵିପୁତ୍ରାଵପଶ୍ଯତାମ୍
ପାଣିରେ ସ୍ନାନ କରି, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଶୋଭାମୟ ହୋଇ, ସେ କନ୍ୟା ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରୁଥିଲେ; ଏହି ବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵକନ୍ଯାଭାଂ ଗତ୍ଵା ଚାନ୍ତିକମାଦରାତ୍ । ଊଚତୁଃ ସମଭିଦ୍ରୁତ୍ଯ ନାସତ୍ଯାଵତିମୋହିତୌ
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦେବକନ୍ୟା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଥିବା ସେଠି, ଅଶ୍ୱିନୀ ଦେବତା ଆଦର ସହିତ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ କଥା କହିଲେ।
କ୍ଷଣଂ ତିଷ୍ଠ ଵରାରୋହେ ପ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତ୍ଵାଂ ଗଜଗାମିନି । ଆଵାଂ ଦେଵସୁତୌ ପ୍ରାପ୍ତୌ ବ୍ରୂହି ସତ୍ଯଂ ଶୁଚିସ୍ମିତେ
ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଠିଆ ରୁହ, ହାତୀ ପଦ ଚଳିତା, ଆମେ ତୁମକୁ କିଛି ପଚାରିବାକୁ ଚାହୁଁ; ଆମେ ଦେବପୁତ୍ର, ଏଠାକୁ ଆସିଛୁ—ହେ ପବିତ୍ର ହସିଥିବା, ସତ କଥା କହ।
ପୁତ୍ରୀ କସ୍ଯ ପତିଃ କସ୍ତେ କଥମୁଦ୍ଯାନମାଗତା । ଏକାକିନୀ ତଡାଗେଽସ୍ମିନ୍ ସ୍ନାନାର୍ଥଂ ଚାରୁଲୋଚନେ
ତୁମେ କାହାର ଝିଅ? କିଏ ତୁମର ପତି? କିପରି ଏହି ଉଦ୍ୟାନକୁ ଆସିଛ? ହେ ସୁନ୍ଦର ନୟନି, ଏହି ପୋଖରୀରେ ଏକା ହୋଇ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ କାହିଁକି ଆସିଛ?
ଦ୍ଵିତୀଯା ଶ୍ରୀରିଵାଭାସି କାନ୍ତ୍ଯା କମଲଲୋଚନେ । ଇଚ୍ଛାମସ୍ତୁ ଵଯଂ ଜ୍ଞାତୁଂ ତତ୍ତ୍ଵମାଖ୍ଯାହି ଶୋଭନେ
ହେ ପଦ୍ମନୟନି, ତୁମେ ଶ୍ରୀଦେବୀ ପରି ଦ୍ୱିତୀୟ ଜଣେ ଶୋଭା ପ୍ରଦାନ କରୁଛ; ଆମେ ସତ୍ୟ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁ—ହେ ଶୋଭାମୟୀ, ଆମକୁ କହ।
କୋମଲୌ ଚରଣୌ କାନ୍ତେ ସ୍ଥିତୌ ଭୂମାଵନାଵୃତୌ । ହୃଦାଯେ କୁରୁତଃ ପୀଡାଂ ଚଲନ୍ତୌ ଚଲଲୋଚନେ
ହେ କାନ୍ତା, ତୁମର କମଳ ଚରଣ ମାଟି ଉପରେ ଅନାବୃତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଛି; ତୁମେ ଚାଲିବାବେଳେ, ହେ ଚଞ୍ଚଳ ନୟନି, ଆମର ହୃଦୟରେ ବେଦନା ହେଉଛି।
ଵିମାନାର୍ହାସି ତନ୍ଵଙ୍ଗି କଥଂ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଵ୍ରଜସ୍ଯଦଃ । ଅନାଵୃତାତ୍ର ଵିପିନେ କିମର୍ଥଂ ଗମନଂ ତଵ
ହେ ସୁକୁମାର ଅଙ୍ଗ ଥିବା, ତୁମେ ଦେବତାଙ୍କ ରଥରେ ବସିବାଯୋଗ୍ୟ; ଏଠି ଜଙ୍ଗଲରେ ଅନାବୃତ ଚରଣରେ କାହିଁକି ଚାଲୁଛ? କି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏହି ଯାତ୍ରା?
ଦାସୀଶତସମାଯୁକ୍ତା କଥଂ ଚ ତ୍ଵଂ ଵିନିର୍ଗତା । ରାଜପୁତ୍ର୍ଯପ୍ସରା ଵାସି ଵଦ ସତ୍ଯଂ ଵରାନନେ
ଶତଶତ ଦାସୀ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ କିପରି ଏକା ଚାଲିଆସିଛ? ତୁମେ ରାଜକୁମାରୀ କି ଅପ୍ସରା? ହେ ସୁନ୍ଦର ମୁହଁଥିବା, ସତ କଥା କହ।
ଧନ୍ଯା ମାତା ଯତୋ ଜାତା ଧନ୍ଯୋଽସୌ ଜନକସ୍ତଵ । ଵକ୍ତୁଂ ତ୍ଵାଂ ନୈଵ ଶକ୍ତୌ ଚ ଭର୍ତୁର୍ଭାଗ୍ଯଂ ତଵାନଘେ
ଧନ୍ୟ ତୁମର ମାଆ, ଯାହା ତୁମକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଛନ୍ତି, ଧନ୍ୟ ତୁମର ବାପା; ତୁମର ପତିର ଭାଗ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ ଆମେ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ, ହେ ନିର୍ମଳା।
ଦେଵଲିକାଧିକା ଭୂମିରିଯଂ ଚୈଵ ସୁଲୋଚନେ । ପ୍ରଚଲଂଶ୍ଚରଣସ୍ତେଽଦ୍ଯ ସମ୍ପାଵଯତି ଭୂତଲମ୍
ହେ ସୁନ୍ଦର ନୟନି, ଏହି ଭୂମି ଆଜି ଦେବଲୋକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଛି, କାରଣ ତୁମର ଚଳିତା ଚରଣ ଏହି ମାଟିକୁ ପବିତ୍ର କରୁଛି।
ସୌଭାଗ୍ଯାଶ୍ଚ ମୃଗାଃ କାମଂ ଯେ ତ୍ଵାଂ ପଶ୍ଯନ୍ତି ଵୈ ଵନେ । ଯେ ଚାନ୍ଯେ ପକ୍ଷିଣଃ ସର୍ଵେ ଭୂରିଯଂ ଚାତିପାଵନା
ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ଯେଉଁ ମୃଗମାନେ ତୁମକୁ ଦେଖିପାରୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ; ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ; ଏହି ଭୂମି ବହୁତ ପବିତ୍ର ହୋଇଯାଇଛି।
ସ୍ତୁତ୍ଯାଲଂ ତଵ ଚାତ୍ଯର୍ଥଂ ସତ୍ଯଂ ବ୍ରୂହି ସୁଲୋଚନେ । ପିତା କସ୍ତେ ପତିଃ କ୍ଵାସୌ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାସ୍ତି ସାଦରମ୍
ତୁମେ ଅତ୍ୟଧିକ ପ୍ରଶଂସା ପାଇଯୋଗ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ଏବେ ସତ୍ୟ କଥା କହ, ହେ ସୁନ୍ଦର ନୟନି: କିଏ ତୁମର ବାପା, କିଏ ତୁମର ପତି, ସେ କେଉଁଠି? ଆମେ ଆଦର ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ତଯୋରିତି ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜକନ୍ଯାତିସୁନ୍ଦରୀ । ତାଵୁଵାଚ ତ୍ରପାକ୍ରାନ୍ତା ଦେଵପୁତ୍ରୀ ନୃପାତ୍ମଜା
ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ରାଜକୁମାରୀ, ଲଜ୍ଜାରେ ଭରିଯାଇ, ଦେବପୁତ୍ରମାନେଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଶର୍ଯାତିତନଯାଂ ମାଂ ଵାଂ ଵିତ୍ତଂ ଭାର୍ଯାଂ ମୁନେରିହ । ଚ୍ଯଵନସ୍ଯ ସତୀଂ କାନ୍ତାଂ ପିତ୍ରା ଦତ୍ତାଂ ଯଦୃଚ୍ଛଯା
ମୋତେ ତୁମେ ଶର୍ୟାତିଙ୍କ ଝିଅ ବୋଲି ଜାଣ; ଏଠି ମୁନି ଚ୍ୟବନଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ପ୍ରେମିକା ଓ ସତୀ, ଯାହାକୁ ମୋ ବାପା ଇଚ୍ଛାରେ ଦେଇଥିଲେ।
ପତିରନ୍ଧୋଽସ୍ତି ମେ ଦେଵୌ ଵୃଦ୍ଧଶ୍ଚାତୀଵ ତାପସଃ । ତସ୍ଯ ସେଵାମହୋରାତ୍ରଂ କରୋମି ପ୍ରୀତିମାନସା
ମୋର ପତି, ହେ ଦେବତାମାନେ, ଅନ୍ଧ, ବହୁତ ବୃଦ୍ଧ ଓ ତପସ୍ବୀ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦିନ ରାତି ଆନନ୍ଦ ହୃଦୟରେ ସେବା କରେ।
କୌ ଯୁଵାଂ କିମିହାଯାତୌ ପତିସ୍ତିଷ୍ଠତି ଚାଶ୍ରମେ । ତତ୍ରାଗତ୍ଯ ପ୍ରକୁରୁତମାଶ୍ରମଂ ଚାଦ୍ଯ ପାଵନମ୍
ତୁମେ ଦୁଇଜଣ କିଏ? ଏଠାରେ କାହିଁକି ଆସିଛ? ତୁମର ପତି ଆଶ୍ରମରେ ଅଛନ୍ତି। ସେଠାକୁ ଯାଇ, ଆଜି ଆଶ୍ରମର ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କର।
ତଦାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚୋ ଦସ୍ରାଵୂଚତୁସ୍ତାଂ ନରାଧିପ । କଥଂ ତ୍ଵମପି କଲ୍ଯାଣି ପିତା ଦତ୍ତା ତପସ୍ଵିନେ
ସେ କଥା ଶୁଣି, ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀଦେବୀ ରାଜାର କନ୍ୟାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଶୁଭେ, ତୁମ ପିତା କିପରି ତୁମକୁ ଏକ ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ?'
ଭ୍ରାଜସେଽସ୍ମିନ୍ଵନୋଦ୍ଦେଶେ ଵିଦ୍ଯୁତ୍ସୌଦାମିନୀ ଯଥା । ନ ଦେଵେଷ୍ଵପି ତୁଲ୍ଯା ହି ତଵ ଦୃଷ୍ଟାସ୍ତି ଭାମିନି
ଏଇ ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚମକ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ରୂପରେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ସମାନ ନୁହଁନ୍ତି, ରୂପବତୀ।
ତ୍ଵଂ ଦିଵ୍ଯାମ୍ବରଯୋଗ୍ଯାସି ଶୋଭସେ ନାଜିନୈର୍ଵୃତା । ସର୍ଵାଭରଣସଂଯୁକ୍ତା ନୀଲାଲକଵରୂଥିନୀ
ତୁମେ ଦେବତାଙ୍କ ପୋଷାକ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ପଶୁଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଲେ ତୁମେ ମନୋହର ଦେଖାଯାଉନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ନୀଳ କେଶ ଧାରିଣୀ, ତୁମେ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ଅହୋ ଵିଧେର୍ଦୁଷ୍କଲିତଂ ଵିଚେଷ୍ଟିତଂ ଯଦତ୍ର ରମ୍ଭୋରୁ ଵନେ ଵିଷୀଦସି । ଵିଶାଲନେତ୍ରେଽନ୍ଧମିମଂ ପତିଂ ପ୍ରିଯେ ମୁନିଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଜରାତୁରଂ ଭୃଶମ୍
ହାୟ, ଭାଗ୍ୟର କଠିନ ଖେଳ! ରମ୍ଭା ଦଣ୍ଡ ପରି ଜଘନ୍ନ ଥିବା ତୁମେ ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ଦୁଃଖ ପାଉଛ। ବଡ ଆଖି ଥିବା ତୁମେ ଏକ ଅନ୍ଧ, ବୃଦ୍ଧ, ଅଶକ୍ତ ମୁନିଙ୍କୁ ପତି ଭାବେ ପାଇଛ।
ଵୃଥା ଵ୍ରତସ୍ତେନ ଭୃଶଂ ନ ଶୋଭସେ ନଵଂ ଵଯଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ସୁନୃତ୍ଯପଣ୍ଡିତେ । ମନୋଭଵେନାଶୁ ଶରାଃ ସୁସନ୍ଧିତାଃ ପତନ୍ତି କସ୍ମିନ୍ପତିରୀଦୃଶସ୍ତଵ
ତୁମର ବ୍ରତ ଅକାରଣ, ତୁମେ ଯୁବତୀ ଓ ନୃତ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ତୁମର ଶୋଭା ନାହିଁ। ମନର ଆକାଂକ୍ଷାର ଶରଗୁଡିକ କାହା ଉପରେ ପଡ଼ିବ, ଯେତେବେଳେ ତୁମର ପତି ଏପରି?