ଦତ୍ତ୍ଵାଜିନଂ ରୁରୋଦାଶୁ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତାଂ ଚାରୁହାସିନୀମ୍ । ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଭୂଷଣଵାସାଂସି ମୁନିଵେଷଧରାଂ ସୁତାମ୍
ତାଙ୍କୁ ମୃଗଚର୍ମ ଦେଇ ତୁରନ୍ତ କାନ୍ଦିପକା ଲାଗିଲେ, ତାଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ହସ ଦେଖି, ଗହଣା ଓ ପୋଶାକ ଛାଡ଼ି ମୁନିର ଘରଣୀଙ୍କ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ଝିଅକୁ ଦେଖି।
ଵିଵର୍ଣଵଦନୋ ଭୂତ୍ଵା ସ୍ଥିତସ୍ତତ୍ରୈଵ ପାର୍ଥିଵଃ । ରାଜ୍ଞ୍ଯଃ ସର୍ଵାଃ ସୁତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵଲ୍କଲାଜିନଧାରିଣୀମ୍
ରାଜାଙ୍କ ମୁହଁ ରଙ୍ଗ ହରାଇ ଗଲା, ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ; ଝିଅ ଛାଲ ଓ ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବାକୁ ଦେଖି।
ରୁରୁଦୁର୍ଭୃଶଶୋକାର୍ତା ଵେପମାନା ଇଵାଭଵନ୍ । ତାମାପୃଚ୍ଛ୍ଯ ମହୀପାଲୋ ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ ପରିଵାରିତଃ । ଯଯୌ ସ୍ଵନଗରଂ ରାଜନ୍ ମୁକ୍ତ୍ଵା ପୁତ୍ରୀଂ ଶୁଚାର୍ପିତାମ୍
ସମସ୍ତ ରାଣୀମାନେ ଝିଅକୁ ଛାଲ ଓ ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା ଦେଖି ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ ଓ କମ୍ପିତ ହେଲେ; ଝିଅ ସହ ବିଦାୟ ନେଇ, ରାଜା ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଘେରିଥିବାବେଳେ, ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା ଝିଅକୁ ଛାଡ଼ି ନିଜ ସହରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଅଶ୍ଵିନୀକୁମାରଯୋଃ ସୁକନ୍ଯାଂ ପ୍ରତି ବୋଧଵଚନଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଗତେ ରାଜନି ସା ବାଲା ପତିସେଵାପରାଯଣା । ବଭୂଵ ଚ ତଥାଗ୍ନୀନାଂ ସେଵନେ ଧର୍ମତତ୍ପରା
ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ରାଜା ଚାଲିଯିବା ପରେ, ସେ ଝିଅ ନିଜ ପତିଙ୍କ ସେବାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ହେଲେ ଓ ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କ ସେବାରେ ମଧ୍ୟ ଏକାଗ୍ର ହେଲେ।
ଫଲାନ୍ଯାଦାଯ ସ୍ଵାଦୂନି ମୂଲାନି ଵିଵିଧାନି ଚ । ଦଦୌ ସା ମୁନଯେ ବାଲା ପତିସେଵାପରାଯଣା
ସେ ଝିଅ ମିଠା ଫଳ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମୂଳ ଆଣି, ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଉଥିଲେ, ସଦା ପତିସେବାରେ ଲାଗିଥିଲେ।
ପତିଂ ତପ୍ତୋଦକେନାଶୁ ସ୍ନାପଯିତ୍ଵା ମୃଗତ୍ଵଚା । ପରିଵେଷ୍ଟ୍ଯ ଶୁଭାଯାଂ ତୁ ବୃସ୍ଯାଂ ସ୍ଥାପିତଵତ୍ଯପି
ସେ ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ଗରମ ପାଣିରେ ସ୍ନାନ କରାଇ, ମୃଗଚର୍ମରେ ମୁଡ଼ି ଏକ ପବିତ୍ର ଚଟାଇ ଉପରେ ବସାଇଦେଲେ।
ତିଲାନ୍ ଯଵକୁଶାନଗ୍ରେ ପରିକଲ୍ପ୍ଯ କମଣ୍ଡଲୁମ୍ । ତମୁଵାଚ ନିତ୍ଯକର୍ମ କୁରୁଷ୍ଵ ମୁନିସତ୍ତମ
ସେ ଆଗରେ ତିଳ, ଯବ ଓ ଦର୍ଭା ରଖି, କମଣ୍ଡଳୁ ରଖି, 'ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୈନିକ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ' ବୋଲି କହିଲେ।
ତମୁତ୍ଥାପ୍ଯ କରେ କୃତ୍ଵା ସମାପ୍ତେ ନିତ୍ଯକର୍ମଣି । ବୃସ୍ଯାଂ ଵା ସଂସ୍ତରେ ବାଲା ଭର୍ତାରଂ ସଂନ୍ଯଵେଶଯତ୍
ସେ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ହାତ ଧରି, ଦୈନିକ କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ ହେଲେ, ଚଟାଇ କିମ୍ବା ବିଛାନାରେ ପତିଙ୍କୁ ବସାଇଦେଲେ।
ପଶ୍ଚାଦାନୀଯ ପକ୍ଵାନି ଫଲାନି ଚ ନୃପାତ୍ମଜା । ଭୋଜଯାମାସ ଚ୍ଯଵନଂ ନୀଵାରାନ୍ନଂ ସୁସଂସ୍କୃତମ୍
ପରେ ରାଜକୁମାରୀ ପକ୍କା ଫଳ ଏବଂ ଭଲଭାବେ ରାନ୍ଧା ନୀବାର ଚାଉଳ ଆଣି, ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇଲେ।
ଭୁକ୍ତଵନ୍ତଂ ପତିଂ ତୃପ୍ତଂ ଦତ୍ତ୍ଵାଚମନମାଦରାତ୍ । ପଶ୍ଚାଚ୍ଚ ପୂଗଂ ପତ୍ରାଣି ଦଦୌ ଚାଦରସଂଯୁତା
ତାଙ୍କର ପତି ଭୋଜନ କରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ସେ ଆଦର ସହିତ ମୁଁହ ଧୋଇବା ପାଇଁ ପାଣି ଦେଲେ ଏବଂ ପରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୁଗପତ୍ର ଦେଲେ।
ଗୃହୀତମୁଖଵାସଂ ତଂ ସଂଵେଶ୍ଯ ଚ ଶୁଭାସନେ । ଗୃହୀତ୍ଵାଽଽଜ୍ଞାଂ ଶରୀରସ୍ଯ ଚକାର ସାଧନଂ ତତଃ
ମୁଁହ ତରୁତା ହେବା ପରେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଶୁଭାସନରେ ବସାଇଲେ ଏବଂ ପତିଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ନେଇ, ନିଜ ଶରୀରର ତୟାରି ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଫଲାହାରଂ ସ୍ଵଯଂ କୃତ୍ଵା ପୁନର୍ଗତ୍ଵା ଚ ସନ୍ନିଧୌ । ପ୍ରୋଵାଚ ପ୍ରଣଯୋପେତା କିମାଜ୍ଞାପଯସେ ପ୍ରଭୋ
ନିଜେ ଫଳ ଭୋଜନ କରି, ପୁଣି ତାଙ୍କର ସାମ୍ନାକୁ ଯାଇ, ସ୍ନେହଭରା କଣ୍ଠରେ ପଚାରିଲେ—'ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ କଣ ଆଜ୍ଞା ଦେଉଛନ୍ତି?'
ପାଦସଂଵାହନଂ ତେଽଦ୍ଯ କରୋମି ଯଦି ମନ୍ଯସେ । ଏଵଂ ସେଵାପରା ନିତ୍ଯଂ ବଭୂଵ ପତିତତ୍ପରା
'ଆପଣ ଚାହାଁଲେ, ଆଜି ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ମାସାଜ କରିଦେଉ କି?' ଏଭଳି ସେ ସଦା ସେବାରେ ଲାଗିଥିଲେ ଏବଂ ପତିଙ୍କୁ ନିଜ ଜୀବନର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାଗ୍ୟ ମାନିଲେ।
ସାଯଂ ହୋମାଵସାନେ ସା ଫଲାନ୍ଯାହୃତ୍ଯ ସୁନ୍ଦରୀ । ଅର୍ପଯାମାସ ମୁନଯେ ସ୍ଵାଦୂନି ଚ ମୃଦୂନି ଚ
ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ହୋମ ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ମଧୁର ଏବଂ କୋମଳ ଫଳ ଆଣି, ମୁନିଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ।
ତତଃ ଶେଷାଣି ବୁଭୁଜେ ପ୍ରେମଯୁକ୍ତା ତଦାଜ୍ଞଯା । ସୁସ୍ପର୍ଶାସ୍ତରଣଂ କୃତ୍ଵା ଶାଯଯାମାସ ତଂ ମୁଦା
ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ଏବଂ ସ୍ନେହ ସହିତ ସେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଭୋଜନ କଲେ, ପରେ କୋମଳ ଶଯ୍ୟା ଛାଡ଼ି ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ଶୋଇଦେଲେ।
ସୁପ୍ତେ ସୁଖଂ ପ୍ରିଯେ କାନ୍ତା ପଦସଂଵାହନଂ ତଦା । ଚକାର ପୃଚ୍ଛତୀ ଧର୍ମଂ କୁଲସ୍ତ୍ରୀଣାଂ କୃଶୋଦରୀ
ପ୍ରିୟ ପତି ସୁଖରେ ଶୁଅଥିବାବେଳେ, ସେ କୃଶୋଦରୀ ତାଙ୍କର ପାଦ ମାସାଜ କରୁଥିଲେ ଏବଂ କୁଳବଧୂମାନଙ୍କର ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ପଚାରୁଥିଲେ।
ପାଦସଂଵାହନଂ କୃତ୍ଵା ନିଶି ଭକ୍ତିପରାଯଣା । ନିଦ୍ରିତଂ ଚ ମୁନିଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସୁଷ୍ଵାପ ଚରଣାନ୍ତିକେ
ରାତିରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ପାଦ ମାସାଜ କରି, ମୁନିଙ୍କୁ ଶୁଅଥିବା ଦେଖି, ସେ ତାଙ୍କର ପାଦ ନିକଟରେ ନିଜେ ଶୋଇଲେ।
ଶୁଚୌ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତାଲଵୃନ୍ତେନ ଭାମିନୀ । କୁର୍ଵାଣା ଶୀତଲଂ ଵାଯୁଂ ସିଷେଵେ ସ୍ଵପତିଂ ତଦା
ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ପତି ବସିଥିବାକୁ ଦେଖି, ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ତାଳପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଠଣ୍ଡା ପବନ ଦେଇ ପତିଙ୍କୁ ସେବା କଲେ।
ହେମନ୍ତେ କାଷ୍ଠସମ୍ଭାରଂ କୃତ୍ଵାଗ୍ନିଜ୍ଵଲନଂ ପୁରଃ । ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵା ତଥାପୃଚ୍ଛତ୍ସୁଖଂ ତେଽସ୍ତୀତି ଚାସକୃତ୍
ହେମନ୍ତ ଋତୁରେ, ସେ କାଠ ଆଣି ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱଳାଇଲେ ଏବଂ ପୁନିପୁନି ପଚାରୁଥିଲେ—'ଆପଣ ସୁଖରେ ଅଛନ୍ତି କି?'
ବ୍ରାହ୍ମେ ମୁହୂର୍ତେ ଚୋତ୍ଥାଯ ଜଲଂ ପାତ୍ରଂ ଚ ମୃତ୍ତିକାମ୍ । ସମର୍ପଯିତ୍ଵା ଶୌଚାର୍ଥଂ ସମୁତ୍ଥାପ୍ଯ ପତିଂ ପ୍ରିଯା
ବ୍ରହ୍ମମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଉଠି, ସେ ପାଣି, ପାତ୍ର ଏବଂ ମାଟି ଆଣି, ପତିଙ୍କର ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇଲେ।
ସ୍ଥାନାଦ୍ଦୂରେ ଚ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଦୂରଂ ଗତ୍ଵା ସ୍ଥିରାଭଵତ୍ । କୃତଶୌଚଂ ପତିଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଗତ୍ଵା ଜଗ୍ରାହ ତଂ ପୁନଃ
ସେ ଦୂରେ ଦଢ଼ ହୋଇ ଦଢ଼ିଥିଲେ, ପତି ଶୌଚ କରି ସାରିଲେ ବୋଲି ଜାଣି, ପୁଣି ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଧରିଲେ।
ଆନୀଯାଶ୍ରମମଵ୍ଯଗ୍ରା ଚୋପଵେଶ୍ଯାସନେ ଶୁଭେ । ମୃଜ୍ଜଲାଭ୍ଯାଂ ଚ ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯ ପାଦାଵସ୍ଯ ଯଥାଵିଧି
ଅବିଚଳ ମନେ ସେ ପତିଙ୍କୁ ଆଶ୍ରମକୁ ଆଣି, ଶୁଭାସନରେ ବସାଇଲେ ଏବଂ ନିୟମାନୁସାରେ ମଧୁର ପାଣି ଦ୍ୱାରା ପାଦ ଧୋଇଲେ।
ଦତ୍ତ୍ଵାଽଽଚମନପାତ୍ରଂ ତୁ ଦନ୍ତଧାଵନମାହରତ୍ । ସମର୍ପ୍ଯ ଦନ୍ତକାଷ୍ଠଂ ଚ ଯଥୋକ୍ତଂ ନୃପନନ୍ଦିନୀ
ଅଚମନ ପାଇଁ ପାତ୍ର ଦେଇ, ଦାନ୍ତ ମାଜିବା ପାଇଁ କଠିଆ ଆଣି, ରାଜନନ୍ଦିନୀ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ଚକାରୋଷ୍ଣଂ ଜଲଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ସମାନୀତଂ ସୁପାଵନମ୍ । ସ୍ନାନାର୍ଥଂ ଜଲମାହୃତ୍ଯ ପପ୍ରଚ୍ଛ ପ୍ରଣଯାନ୍ଵିତା
ସେ ପବିତ୍ର ଏବଂ ଉଷ୍ଣ ପାଣି ତିଆରି କରି, ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଆଣି, ସ୍ନେହ ସହିତ ପତିଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛା ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ।
କିମାଜ୍ଞାପଯସେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ କୃତଂ ଵୈ ଦନ୍ତଧାଵନମ୍ । ଉଷ୍ଣୋଦକଂ ସୁସମ୍ପନ୍ନଂ କୁରୁ ସ୍ନାନଂ ସମନ୍ତ୍ରକମ୍
'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ କଣ ଆଜ୍ଞା ଦେଉଛନ୍ତି? ଦାନ୍ତ ମାଜି ହୋଇଛି, ଏଠାରେ ଉତ୍ତମ ଉଷ୍ଣ ପାଣି ଅଛି—ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ସ୍ନାନ କରନ୍ତୁ।'
ଵର୍ତତେ ହୋମକାଲୋଽଯଂ ସନ୍ଧ୍ଯା ପୂର୍ଵା ପ୍ରଵର୍ତତେ । ଵିଧିଵଦ୍ହଵନଂ କୃତ୍ଵା ଦେଵତାପୂଜନଂ କୁରୁ
'ଏହିବେଳେ ହୋମର ସମୟ, ପ୍ରାଥମିକ ସନ୍ଧ୍ୟା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦେହ ଧୋଇ, ଦେବତାଙ୍କର ପୂଜା କରନ୍ତୁ।'
ଏଵଂ କନ୍ଯା ପତିଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ତପସ୍ଵିନମନିନ୍ଦିତା । ନିତ୍ଯଂ ପର୍ଯଚରତ୍ପ୍ରୀତ୍ଯା ତପସା ନିଯମେନ ଚ
ଏପରିଭାବେ, ନିଖୁଟ୍ ତପସ୍ବୀ ପତିକୁ ପାଇଁ, ସେ କନ୍ୟା ସଦା ପ୍ରେମରେ, ତପସ୍ୟା ଓ ନିୟମରେ ତାଙ୍କୁ ସେବା କରିଥିଲେ।
ଅଗ୍ନୀନାମତିଥୀନାଂ ଚ ଶୁଶ୍ରୂଷାଂ କୁର୍ଵତୀ ସଦା । ଆରାଧଯାମାସ ମୁଦା ଚ୍ଯଵନଂ ସା ଶୁଭାନନା
ଅଗ୍ନି ଓ ଅତିଥିମାନେ ପାଇଁ ସେ ସଦା ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ସେବା କରୁଥିଲେ, ଶୁଭ୍ର ମୁହଁ ଥିବା ସେ ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦରେ ପୂଜା କରୁଥିଲେ।
କସ୍ମିଂଶ୍ଚିଦଥ କାଲେ ତୁ ରଵିଜାଵଶ୍ଵିନାଵୁଭୌ । ଚ୍ଯଵନସ୍ଯାଶ୍ରମାଭ୍ଯାଶେ କ୍ରୀଡମାନୌ ସମଗତୌ
କିଛି ସମୟ ପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀ ଦେବତା, ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ନିକଟରେ ଖେଳୁଥିବା ବେଳେ ଆସିଥିଲେ।
ଜଲେ ସ୍ନାତ୍ଵା ତୁ ତାଂ କନ୍ଯାଂ ନିଵୃତ୍ତାଂ ସ୍ଵାଶ୍ରମଂ ପ୍ରତି । ଗଚ୍ଛନ୍ତୀଂ ଚାରୁସର୍ଵାଙ୍ଗୀଂ ରଵିପୁତ୍ରାଵପଶ୍ଯତାମ୍
ପାଣିରେ ସ୍ନାନ କରି, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଶୋଭାମୟ ହୋଇ, ସେ କନ୍ୟା ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରୁଥିଲେ; ଏହି ବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।