କଥମମ୍ବୁଜପତ୍ରାକ୍ଷି କଲ୍ପନୀଯୋ ମଯା ତଵ । ମରଣଂ ମେ ଵରଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ସୈନିକାନାଂ ତଥୈଵ ଚ
"ହେ କମଳପତ୍ର ନୟନୀ, ମୁଁ କିପରି ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିପାରିବି? ମୋ ପାଇଁ ଏବଂ ମୋ ସେନାମାନେ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ଅଧିକ ଭଲ।"
ନ ତେ ପ୍ରଦାନମନ୍ଧାଯ ରୋଚତେ ପିକଭାଷିଣି । ଭଵିତଵ୍ଯଂ ଭଵତ୍ଯେଵ ଧୈର୍ଯଂ ନୈଵ ତ୍ଯଜାମ୍ଯହମ୍
"ହେ କୋଇଲୀ ସ୍ୱର ଥିବା, ତୁମକୁ ଏକ ଅନ୍ଧ ମଣିଷଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ମୋତେ ଭଲ ଲାଗୁନାହିଁ। ତଥାପି ଯାହା ହେବାକୁ ଥିବ, ସେହି ହେବ; ମୁଁ ମୋର ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ।"
ସୁସ୍ଥିରା ଭଵ ସୁଶ୍ରୋଣି ନ ଦାସ୍ଯେଽନ୍ଧାଯ କର୍ହିଚିତ୍ । ରାଜ୍ଯଂ ତିଷ୍ଠତୁ ଵା ଯାତୁ ଦେହୋଽଯଂ ଚ ତଥୈଵ ମେ
"ହେ ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ଭିନୀ, ଦୃଢ଼ ହେଉ। ମୁଁ କେବେ ତୁମକୁ ଅନ୍ଧ ମଣିଷଙ୍କୁ ଦେବିନି। ରାଜ୍ୟ ରହୁ କି ଯାଉ, ଏହି ଦେହ ମଧ୍ୟ ତେଣୁ ହେଉ।"
ନ ତ୍ଵାଂ ଦାସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ତସ୍ମୈ ନେତ୍ରହୀନାଯ ବାଲିକେ । ସୁକନ୍ଯା ତଂ ତଦା ପ୍ରାହ ଶ୍ରୁତ୍ଵ ତଦ୍ଵଚନଂ ପିତୁଃ
"ହେ ଶିଶୁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସେ ଅନ୍ଧ ମଣିଷଙ୍କୁ ଦେବିନି।" ତାପରେ ସୁକନ୍ୟା, ପିତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି—
ପ୍ରସନ୍ନଵଦନାତୀଵ ସ୍ନେହଯୁକ୍ତମିଦଂ ଵଚଃ । ସୁକନ୍ଯୋଵାଚ - ନ ମେ ଚିନ୍ତା ପିତଃ କାର୍ଯା ଦେହି ମାଂ ମୁନଯେଽଧୁନା
ସ୍ନେହରେ ଆଲୋକିତ ମୁହଁରେ ସୁକନ୍ୟା କହିଲେ, "ପିତା, ଆପଣ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଏବେ ମୋତେ ମୁନିଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତୁ।"
ସୁଖଂ ଭଵତୁ ସର୍ଵେଷାଂ ଲୋକାନାଂ ମତ୍କୃତେନ ହି । ସେଵଯିଷ୍ଯାମି ସନ୍ତୁଷ୍ଟା ପତିଂ ପରମପାଵନମ୍
"ମୋ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଲୋକର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ମୁଁ ମୋର ପତି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପବିତ୍ର ମଣିଷ, ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ସେବା କରିବି।"
ଭକ୍ତ୍ଯା ପରମଯା ଚାପି ଵୃଦ୍ଧଂ ଚ ଵିଜନେ ଵନେ । ସତୀଧର୍ମପରା ଚାହଂ ଚରିଷ୍ଯାମି ସୁସମ୍ମତମ୍
"ମୁଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭକ୍ତି ସହ ବନରେ ଏକାକୀ ବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ସେବା କରିବି। ମୁଁ ସତୀଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନେ ପସନ୍ଦ ହେବା ପ୍ରକାର ଆଚରଣ କରିବି।"
ନ ଭୋଗେଚ୍ଛାସ୍ତି ମେ ତାତ ସ୍ଵସ୍ଥଂ ଚିତ୍ତଂ ମମାନଘ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଭାଷିତଂ ତସ୍ଯା ମନ୍ତ୍ରିଣୋ ଵିସ୍ମଯଂ ଗତାଃ
"ପିତା, ମୋତେ ଭୋଗର ଆକାଂକ୍ଷା ନାହିଁ; ମୋର ମନ ସ୍ୱସ୍ଥ ଏବଂ ନିର୍ମଳ।" ବ୍ୟାସ କହିଲେ: "ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।"
ରାଜା ଚ ପରମପ୍ରୀତୋ ଜଗାମ ମୁନିସନ୍ନିଧୌ । ଗତ୍ଵା ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ତମୁଵାଚ ତପୋଧନମ୍
ରାଜା ବହୁତ ଖୁସି ହୋଇ ମୁନିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଗଲେ। ଗିଁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ତାପରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—
ସ୍ଵାମିନ୍ ଗୃହାଣ ପୁତ୍ରୀଂ ମେ ସେଵାର୍ଥଂ ଵିଧିଵଦ୍ଵିଭୋ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାସୌ ଦଦୌ ପୁତ୍ରୀଂ ଵିଵାହଵିଧିନା ନୃପଃ
"ସ୍ୱାମୀ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ମୋର ଝିଅକୁ ସେବା ପାଇଁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।" ଏହିପରି କହି ରାଜା ବିବାହ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଝିଅକୁ ଦେଇଦେଲେ।
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ମୁନିଃ କନ୍ଯାଂ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭାର୍ଗଵୋଽଭଵତ୍ । ପାରିବର୍ହଂ ନ ଜଗ୍ରାହ ଦୀଯମାନଂ ନୃପେଣ ହ
ମୁନି ଝିଅଟିକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ଖୁସି ହେଲେ; ଭାର୍ଗବ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଉଥିବା ଉପହାର ନେଲେ ନାହିଁ।
କନ୍ଯାମେଵାଗ୍ରହୀତ୍କାମଂ ପରିଚର୍ଯାର୍ଥମାତ୍ମନଃ । ପ୍ରସନ୍ନେଽସ୍ମିନ୍ମୁନୌ ଜାତଂ ସୈନିକାନାଂ ସୁଖଂ ତଦା
ସେ ମୁନି ନିଜ ସେବା ପାଇଁ ମାତ୍ର ଝିଅଟିକୁ ନେଲେ; ମୁନି ଖୁସି ହେବା ସହିତ ସେଇ ସମୟରେ ସେନାମାନେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ।
ରାଜ୍ଞଶ୍ଚ ପରମାହ୍ଲାଦଃ ସଞ୍ଜାତସ୍ତତ୍କ୍ଷଣାଦପି । ଦତ୍ତ୍ଵା ପୁତ୍ରୀଂ ଯଦା ରାଜା ଗମନାଯ ଗୃହଂ ପ୍ରତି
ଝିଅକୁ ଦେଇ ରାଜା ତୁରନ୍ତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଏବଂ ଘରକୁ ଫେରିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥୁତି ନେଲେ।
ମତିଂ ଚକାର ତଵଙ୍ଗୀ ତଦୋଵାଚ ନୃପଂ ସୁତା । ସୁକନ୍ଯୋଵାଚ - ଗୃହାଣ ମମ ଵାସାଂସି ଭୂଷଣାନି ଚ ମେ ପିତଃ
ତାପରେ ରାଜନ୍, ତୁମ ଝିଅ ମନରେ ନିଶ୍ଚୟ କରି କହିଲେ: ସୁକନ୍ୟା କହିଲେ— 'ପିତା, ମୋର ପୋଶାକ ଓ ଗହଣାଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇଯାଅ।'
ଵଲ୍କଲଂ ପରିଧାନାଯ ପ୍ରଯଚ୍ଛାଜିନମୁତ୍ତମମ୍ । ଵେଷଂ ତୁ ମୁନିପତ୍ନୀନାଂ କୃତ୍ଵା ତପସି ସେଵନମ୍
'ମୋତେ ପିନ୍ଧିବା ପାଇଁ ଛାଲ ଓ ଭଲି ମୃଗଚର୍ମ ଦିଅ; ମୁଁ ମୁନିର ଘରଣୀଙ୍କ ପରି ପୋଶାକ ପିନ୍ଧି ତପସ୍ୟାରେ ଲାଗିଯିବି।'
କରିଷ୍ଯାମି ତଥା ତାତ ଯଥା ତେ କୀର୍ତିରଚ୍ଯୁତା । ଭଵିଷ୍ଯତି ଭୁଵଃ ପୃଷ୍ଠେ ତଥା ସ୍ଵର୍ଗେ ରସାତଲେ
'ମୁଁ ଏମିତି କାମ କରିବି, ପିତା, ଯେପରି ତୁମର କୀର୍ତି ଏଇ ପୃଥିବୀରେ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ଓ ପାତାଳରେ ଅମର ରହିବ।'
ପରଲୋକସୁଖାଯାହଂ ଚରିଷ୍ଯାମି ଦିଵାନିଶମ୍ । ଦତ୍ତ୍ଵାନ୍ଧାଯ ଚ ଵୃଦ୍ଧାଯ ସୁନ୍ଦରୀଂ ଯୁଵତୀଂ ତୁ ମାମ୍
'ପରଲୋକର ସୁଖ ପାଇଁ ମୁଁ ଦିନ ରାତି ସେବା କରିବି; ତୁମେ ଏମିତି ଏକ ସୁନ୍ଦର ଯୁବତୀକୁ ବୃଦ୍ଧ ଓ ଅନ୍ଧ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଇଛ।'
ଚିନ୍ତା ତ୍ଵଯା ନ କର୍ତଵ୍ଯା ଶୀଲନାଶସମୁଦ୍ଭଵା । ଅରୁନ୍ଧତୀ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଯଥା ଭୁଵି
'ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, କାରଣ ଚିନ୍ତା ଦୁଃଖ ଆଣେ; ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଅରୁଣ୍ଧତୀ ପରି ହେବି।'
ତଥୈଵାହଂ ଭଵିଷ୍ଯାମି ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା । ଅନସୂଯା ଯଥା ସାଧ୍ଵୀ ଭାର୍ଯାତ୍ରେଃ ପ୍ରଥିତା ଭୁଵି
'ମୁଁ ଏହିପରି ହେବି, ଏଠାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅତ୍ରିଙ୍କ ସତୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଅନସୂୟା ପରି ହେବି।'
ତଥୈଵାହଂ ଭଵିଷ୍ଯାମି ପୁତ୍ରୀ କୀର୍ତିକରୀ ତଵ । ସୁକନ୍ଯାଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜା ପରମଧର୍ମଵିତ୍
'ମୁଁ ଏମିତି ହେବି, ତୁମର ଝିଅ ଭାବରେ ତୁମର କୀର୍ତି ବଢ଼ାଇବି।' ସୁକନ୍ୟାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ରାଜା—
ଦତ୍ତ୍ଵାଜିନଂ ରୁରୋଦାଶୁ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତାଂ ଚାରୁହାସିନୀମ୍ । ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଭୂଷଣଵାସାଂସି ମୁନିଵେଷଧରାଂ ସୁତାମ୍
ତାଙ୍କୁ ମୃଗଚର୍ମ ଦେଇ ତୁରନ୍ତ କାନ୍ଦିପକା ଲାଗିଲେ, ତାଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ହସ ଦେଖି, ଗହଣା ଓ ପୋଶାକ ଛାଡ଼ି ମୁନିର ଘରଣୀଙ୍କ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ଝିଅକୁ ଦେଖି।
ଵିଵର୍ଣଵଦନୋ ଭୂତ୍ଵା ସ୍ଥିତସ୍ତତ୍ରୈଵ ପାର୍ଥିଵଃ । ରାଜ୍ଞ୍ଯଃ ସର୍ଵାଃ ସୁତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵଲ୍କଲାଜିନଧାରିଣୀମ୍
ରାଜାଙ୍କ ମୁହଁ ରଙ୍ଗ ହରାଇ ଗଲା, ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ; ଝିଅ ଛାଲ ଓ ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବାକୁ ଦେଖି।
ରୁରୁଦୁର୍ଭୃଶଶୋକାର୍ତା ଵେପମାନା ଇଵାଭଵନ୍ । ତାମାପୃଚ୍ଛ୍ଯ ମହୀପାଲୋ ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ ପରିଵାରିତଃ । ଯଯୌ ସ୍ଵନଗରଂ ରାଜନ୍ ମୁକ୍ତ୍ଵା ପୁତ୍ରୀଂ ଶୁଚାର୍ପିତାମ୍
ସମସ୍ତ ରାଣୀମାନେ ଝିଅକୁ ଛାଲ ଓ ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା ଦେଖି ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ ଓ କମ୍ପିତ ହେଲେ; ଝିଅ ସହ ବିଦାୟ ନେଇ, ରାଜା ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଘେରିଥିବାବେଳେ, ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା ଝିଅକୁ ଛାଡ଼ି ନିଜ ସହରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଅଶ୍ଵିନୀକୁମାରଯୋଃ ସୁକନ୍ଯାଂ ପ୍ରତି ବୋଧଵଚନଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଗତେ ରାଜନି ସା ବାଲା ପତିସେଵାପରାଯଣା । ବଭୂଵ ଚ ତଥାଗ୍ନୀନାଂ ସେଵନେ ଧର୍ମତତ୍ପରା
ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ରାଜା ଚାଲିଯିବା ପରେ, ସେ ଝିଅ ନିଜ ପତିଙ୍କ ସେବାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ହେଲେ ଓ ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କ ସେବାରେ ମଧ୍ୟ ଏକାଗ୍ର ହେଲେ।
ଫଲାନ୍ଯାଦାଯ ସ୍ଵାଦୂନି ମୂଲାନି ଵିଵିଧାନି ଚ । ଦଦୌ ସା ମୁନଯେ ବାଲା ପତିସେଵାପରାଯଣା
ସେ ଝିଅ ମିଠା ଫଳ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମୂଳ ଆଣି, ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଉଥିଲେ, ସଦା ପତିସେବାରେ ଲାଗିଥିଲେ।
ପତିଂ ତପ୍ତୋଦକେନାଶୁ ସ୍ନାପଯିତ୍ଵା ମୃଗତ୍ଵଚା । ପରିଵେଷ୍ଟ୍ଯ ଶୁଭାଯାଂ ତୁ ବୃସ୍ଯାଂ ସ୍ଥାପିତଵତ୍ଯପି
ସେ ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ଗରମ ପାଣିରେ ସ୍ନାନ କରାଇ, ମୃଗଚର୍ମରେ ମୁଡ଼ି ଏକ ପବିତ୍ର ଚଟାଇ ଉପରେ ବସାଇଦେଲେ।
ତିଲାନ୍ ଯଵକୁଶାନଗ୍ରେ ପରିକଲ୍ପ୍ଯ କମଣ୍ଡଲୁମ୍ । ତମୁଵାଚ ନିତ୍ଯକର୍ମ କୁରୁଷ୍ଵ ମୁନିସତ୍ତମ
ସେ ଆଗରେ ତିଳ, ଯବ ଓ ଦର୍ଭା ରଖି, କମଣ୍ଡଳୁ ରଖି, 'ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୈନିକ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ' ବୋଲି କହିଲେ।
ତମୁତ୍ଥାପ୍ଯ କରେ କୃତ୍ଵା ସମାପ୍ତେ ନିତ୍ଯକର୍ମଣି । ବୃସ୍ଯାଂ ଵା ସଂସ୍ତରେ ବାଲା ଭର୍ତାରଂ ସଂନ୍ଯଵେଶଯତ୍
ସେ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ହାତ ଧରି, ଦୈନିକ କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ ହେଲେ, ଚଟାଇ କିମ୍ବା ବିଛାନାରେ ପତିଙ୍କୁ ବସାଇଦେଲେ।
ପଶ୍ଚାଦାନୀଯ ପକ୍ଵାନି ଫଲାନି ଚ ନୃପାତ୍ମଜା । ଭୋଜଯାମାସ ଚ୍ଯଵନଂ ନୀଵାରାନ୍ନଂ ସୁସଂସ୍କୃତମ୍
ପରେ ରାଜକୁମାରୀ ପକ୍କା ଫଳ ଏବଂ ଭଲଭାବେ ରାନ୍ଧା ନୀବାର ଚାଉଳ ଆଣି, ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇଲେ।
ଭୁକ୍ତଵନ୍ତଂ ପତିଂ ତୃପ୍ତଂ ଦତ୍ତ୍ଵାଚମନମାଦରାତ୍ । ପଶ୍ଚାଚ୍ଚ ପୂଗଂ ପତ୍ରାଣି ଦଦୌ ଚାଦରସଂଯୁତା
ତାଙ୍କର ପତି ଭୋଜନ କରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ସେ ଆଦର ସହିତ ମୁଁହ ଧୋଇବା ପାଇଁ ପାଣି ଦେଲେ ଏବଂ ପରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୁଗପତ୍ର ଦେଲେ।